349 Apocynum. Aardnooten, of Aardakers. Akeleyen. 
Twee on- 
derfchcy- 
dcne foor 
Gahn.Ub, zeer bijtende van aart. Veel flimmcr in 't gebruyk, 
Simp. ó. a ] s h ct yjcanitHtn , of Wolfs-mell^ Want de Bladeren 
gehakt , cn in Spijzen vermengd , dooden niet alleen 
alle daar van eetendc viervoetige Dieren, maar zelfs 
dc Menfchen. 
Van ceven zulk een werking is ook 't Zap , droog 
cn hitzïg tot in 't begin van den vierden Graad ; maar 
alleen anderhalve Dracbma daar van in Bier, Wijn, of 
ecnige Spijs gedaan. 
LIX HOOFDSTUK. 
AARDNOOTEN, 
of AARDAKERS. 
It welbekend Ceii-as word in 't Nee- 
$ dcrlandfch niet alleen dus , maar ook 
" van veele Aardeykel, Akkernoot, 
Aardakel genoemd. Zommigc ook 
gceven deeze Vruchten de naam van 
MuYZl : N MET STAARTEN. In 't La- 
tijn Lathyrus tuiilrosus , Chamabalanus , 
Glans Terr^ , en Apios : in het Hoogdujtfch 
Erdnusz , Grundeychelen , Erdte yg en in 't 
Franfch Tarnotes , of Gland de Terre ; en in 
het lt.xUa.mfch Ghiande Terrestre. 
Hier van zijn mij in haren aart bekendgewordeniwrr 
onderfchcydenc foortcn ; te wcetcn : 
I. De gemclddc onze gemeene Aardnootex. II. 
Apios, of Glans Terrestris Ameiucana, Aard~ 
akers uyt America. Beydc zijn ze van ceven dezelve 
'Bouwing cn Waarneem'mg. 
De gf.meene Cham^ baeanus , of Aardnoot , 
andcis Aardaker , bemind een zandige, goede, zoo 
wel gemeftre als ongcmcftcc grond; liever een opene, 
luchtige, vrije, als een khaduwachtigc plaats , cn ma- 
tige vochtigheyd. Vcrdnagd fterke koude, cn andere 
ongcleegcnthecden der Winter. Gecfr wel in de Zo- 
mer Bloemen , maar noyt in onze Landen cenig vol- 
komen rijp Zaad. Word echter genoeg vcrmce:ü^- 
■vuldigd door aangewaffene zwarte Boüetjcm : welke 
men tecgens de Winter, om te gebruyken ; of in het 
Voorjaar, om te vermeerderen , uyrgraaid, cn dc zel- 
ve, indien men ze wil laten aanwinnen, met een afgaan- 
de Maan weer in zet. 
Het Apios Ameiucana, of Aardakers uyt Ame- 
rica , is veel tecderdcr van aart. Bemind een goede , 
zandige aarde , met ccn deel twcc-jarïgc Koeyc- en 
eevcn zoo veel een jarige Pacrdcniiit doormengd : een 
opene , luchtige , warme , vrije , wel ter Zon gclcc- 
£ene plaats, cn veel Water in dc Zomer. Kan nok in 
de Winter fterke Vorft cn andere ongcleegcnthecden des 
tijds verdragen. Schiet echter in het volgende jaar al- 
leen ter nauwer-nood ccn weynig weer uyt. Geeft noyt 
eenige Bloemen; en veriterft cyndclijk. 
Moet dcrhalvcn met ccn afgaande Maan van April 
in een Pot geplant , cn 's Winters binnens liuys be- 
waard , ook droog gehouden zijn. Dus wait deeze 
Plant drie, vier en vijf voeten hoog aan een Stok : zich 
daarom flingerende cn windende , gelijk ccn Convol- 
VULUS, ot Winde. 
Brengt ook voort aardige en kluchtige Bloemen, zit- 
tende bij korte, dikke, onder breed, en boven fpitzer 
toegaande Troffen: ook gelijk die van de Turksche 
boonen tuffenen dc Bladeren , doch niet zoo hol, 
maar digt op den anderen gevoegd, voortkomende; 
Fuftendc op tamclijk-korte , cn gemecnclijk opwaarts 
een weynig krom-gebogen ftaande , ronde cn bleek- 
groene Steeltjens. Zijn bruynachtig , of bruyn-rood 
van verwe , zonder ecnige reuk : van gedaante gelijk 
die der gemclddc Turkfche boonen; doch gaan niet zoo 
zeer open. Van binnen , regt in het midden, zijnze 
350 
caankhe 
akers. 
W.iarn ee- 
tning. 
aardige ( 
voorzien als met een kluchtig-kromgebocgcnc Rug- kluchtige 
ge , boven op bleckachtig-wit van "verwe ; welke dc Bluemcn. 
Bladeren der Bloemen boven gelijk als vafthoud , zoo 
datze zich daar nier gantfchelijk konneiropenen ; maar 
wel benceden ; daar ze haar breed vertoonen'. Zijn 
ook inwendig vercierd met noch twee klcync Bladtrt- 
jens , eene aan ieder zijde van dc gcmeldde Rugge zit- 
tende ; -niet oncygentlijk afbeeldende de geftaltc van 
een Oor. Ondcrtuffchen ziet men , dat deeze Bloe- 
men zich in iict cene jaar veel becter open vertoonen als 
in het andere , cn alzoo veel fchooner verfchijncn. 
Uyt cygener aart blijven ze niet langer als vier of vijf 
dagen geopenö! iraan. Daar na trekken ze zich toe, en 
vallen ter aarden neer; alleenlijk hare bloote Steeltjens 
achter latende. 
Als nu deeze Bloemen dus zonder ccnïg Zaad ver- Gedaante 
gaan zijn, verderven ook voor dc Winter al de Bta- dcr bla - 
dtren deezcr Plant, van een aangename aanfehouwing. rca " 
Donker-groen van verwe zijnze; in drie, doch mecffc 
in vijf cn zeeven gefcheyden : waar van twee cn twee 
regt tecgens malkander over ftaan aan ha.ir in het 
midden doorgaande Steeltje ; ch voor in een cyndï- 
gcn. De onderflc zijn degrootile, ruym een vinger 
breed; dc boven fic dc klcynftc, vcelfmallcr; aanhaar 
korte Steeltje op het alderbi-ccdfle. Vervolgens vermin- 
derende , lopen ze voor fpits toe. Van binnen zijnze 
voorzien met vcrfchcydcnc tecdere Adert jens. Als nu 
deeze Bladeren verderven , worden ze met de bleek- 
groene Steden tot bij de aarde afgemecden, en dan de 
Plant binnens huys gebragr. 
Zij word hier op geen andere wijze vtrmeerderd, Aanwin* 
als door hare Caftanie-bruyne Wortel ; welke in nin S* 
elk Voorjaar opgenomen , en op de genoemde tijdt 
op nieuws weer in vaifJchc aarde verplant moet 
worden. 
Deeze Wortel is korter cn ronder als die van de Gedaante 
gemeene Aardakers ; doch ook van binnen wit; derV/oT ' 
voorzien met ecnige Afelkacbtighejd, welke men ge- 
waar word , als men ze rauw' dooi mijd : delgelijks 
met vcrfchcydcnc iiytfchietcndc hoogc Kiiobbcltjcnsvsti 
buytcn ; cn met ccn gantfeh dunne" Schel. Is droog 
van aart, en veelvoudig in getal. Van fmaak aange- 
naam, als een Kafianje; cn met een regt-doorfchictcn- 
de ronde dunne Wortel, doch veel dikker als die van 
dc gemeene, niet meer als een duym of twee vince- 
rcn.brced van malkander zittende , te zamen gcfcïia- 
kcld ; waar uyt in de Zomer zeer veele Vee^el-worreltn 
voortfehictcn. Zie van een andere ibortvan.-.Wnoo/ffl 
het XCVI. Hoofdjlule. 
KRACHTEN. 
TAE Clans Terra , of Aardnoot , anders Aard- Lnxrtnb. 
Blrf^r, of Aardeykel, is droog van aart in den "• 
i tweeden graad; aangenaam van fmaak, en geeft ^£19, 
tamelijk voedzcl ; doch wat te zamen-trek kende , en r^j. Ltu 
zwaar om te vertceren. e-ïj>' 
Dcczc Aardnooten doen ophouden dc Vloejingen der 
Nteren. Verwekken faft tot Bij-Jlapen. Stillen de over- 
vloedige Vloeden der Vrouwen; ook de Bujkloop: doch 
te veel gegecten , bezwaren ze de Alaag , en doen lig- 
telijk braken. 
LX HOOFDSTUK. 
AKELEYEN. 
■ Oor het gezicht zoo aangenaam en Verfchey- 
vermakelijk , als cenigc der andere Je naaien, 
fborten van Bloemen zijn konnen, ge- 
lijk ieder genoeg bekend is, worden, 
mijns wectens , in het Neederlandfch 
met gccr.cn anderen als dcezen naam 
genoemd. 
mm 
