BeSCHRYVING DER- K.RUYDEN , BoLLEN EN BLOEMEN , III BoEK , 352 
lende 
foorcen . 
7.00 in ver- 
we als ge 
ihlte d« 
Bloemen. 
derlijke 
te beko- 
men. 
351 
genoemd ; behalven dat ze van zommige Klokke- 
bloemen worden* geheetcn. In het Latijn Aquile- 
gia, en Aquilina: in het Hoogduytfch Akeley, 
in het Franfch Ancolye .• en in het Italiaanfch 
Aquilêia. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend gewor- 
den zeer vccle vermakelijke foorten , van welke de 
Bloemen verfchillen , zoo in verwc als gcitaltc ; na- 
men dijk : 
I. Aquilecïa stellata, of Akeley met een dub' 
hele Bloem , op de wijze van een Star; zoowel wit, 
purper, blauw, al rood van vcrwe. II. Aqutlecia 
INVERSA flore albo PLENO , of verkeerde Ake- 
lei met een dubbele witte Bloem. III. Aqjjilegia 
FLORE PLENO VARiECATO, of bontt Akeley , mtt een 
dubbele Bloem; niet alleen fchoon wit en rood; pur- 
per en wit; maar ook blauw cn wit; van een zeer cier- 
lijke aanfehouwing. En dan noch veel meer andere, 
onnodig hier te verhalen , wijl ze al te zamen van eeven 
de zelve Bouwing cn Waarneeming zijn. 
nd - Zij beminnen een goede , zandige , wcl-gemeftte 
aarde : een opene, luchtige , vrije , bequaam ter Zon 
gclccgene plaats , en veel Water. Geeven in elke Zo- 
men. mer (- c h oorie 'Bloemen , en in den Herfft volkomen 
Zaad ; het welk men met een volle Maan moet ver- 
gaderen, Konnen 's Winters fterke koude, en alle an- 
dere ongclccgenthecden des tijds , zonder ecnigc fcha- 
de uy titaan. Blijven eenige jaren in het leeven ; cn 
worden door geen ander middel, als door haar Zaad 
alleen, vermeerderd. 
witI " Dit Zaad word met een volle Maan in Maert of 
'* April de aarde bevolen. Wanneer men het dikmaal met 
Water begiet, komt het dies te eerder op. Anders blijft 
het, weegens zijne hardigheyd , langer als een gelieele 
Maand verborgen leggen, 
del. Hier uyt komen dan voort (inzonderheyd als men 
fchoo- Hertfteel van al hare Bladeren en xJj de-tak jen j ont- 
bloot , zulkcr wijs, datzc niet meer als vier of vijf 
Bloemen aan den bovenften top komt te behouden, 
dat men van deeze, voornamcntlijk van de bonte , het 
Zaad wind ) , zeer fchoone dubbele Bloemen , van ver- 
anderlijke verwen. OndcrtufTchen brengen de jonge 
Planten zelden voor het derde jaar haar eerfte Bloem 
voort ; doch daar na ieder Zomer. 
Deugden. 
Tab. Ca- 
lum- HM 
Durnntei 
lib. Herlr. 
«.4». 
ZWcn.I.6. 
«.1*3. 
Hij}, tl. 
KRACHTEN 
of Aheley 
geneefl: de Geelzucht: opend ook dc verfroptheyd der 
Leever en Alilt , als men , na dc inneemmg , zich 
wel toedekt , om daar op te zweeten. 
E Aquilegia , of Ake.h , is matig warm cn 
■ocht van aart. 
De Bladeren in Wijn gezoden , en de zelve 
met wat Zuyker vermengd, zijn zeer goed tccgens den 
Hoeft, en allerley gebrecken van dc Borft. 
Het Zap der Bladeren , zoo wel als der Bloemen , 
geneefl de Wonden. Op de Oogen geftrecken , verdrijft 
der zelvcr fcheemering. Dood dc Wormen, en Vloyen. 
De Mond daar meè gewafTchen , ofgefpocld, hecld de 
daar in zijnde Gaten en onrcynighreden : defgelijks de 
zeeren cn de fchurftigheyd der Huyd. 
Het gediflillecrde Water van deezc Bloemen hceld 
de inwendige gezwellen ; verzacht de fmertcn des inge- 
wands: neemt wech dc kracht van 't in het Ligchaam 
gekomen vergif; cn verfterkt het Hert. 
De'Wartel in Wijn gekookt , en daar van ge- 
dronken , hcrftcld de ^ekrompene zenuwen : geneeft 
de gefcheurtheyd : is dienftig voor de Kortademige , 
Waterzuchtige, en voor allerley imi>cndige gebrecken. 
Het Zaad, zijnde een wcynig te zamen-trekkend 
van aart, tot Poeder gefloten, cn met Water van An- 
gelica gedronken , is goed teegens de Mazelen en dc 
Peft. Verdrijft de Sproetelen en fielden des Aangc- 
z,icbts. Helpt tot de verloffmg der in arbcyd zittende 
Vrouwen; twee of driemaal achter malkander met Wijn 
ingenomen. Een Vrachma , of het vierdedeel van 
een Loot , met een half Scrupel Saffraan gebruykt , 
HOOFDSTUK. 
VOET. 
Us genoemd in het NeedcrUndfch , Verfchcj. 
word in het Latijn gcheetcn Arte- denamen. 
misia, na de Gemalinne van Mau- 
solus, Koning van Carien; wel- 
ke na de dood van deezen haren 
Msn heeft opgcregt het Mauso- 
leum, na hem dien naam gegcevcn , 
om hem te verflrckken voor een Graf ; gereekend 
onder de zeeven Weerelds-wondercn , weegens de 
voorrrefiijke daar aan te werk gefielde konft , en de 
uytfteekende cierlijkheyd. In het Hoogduytfch Bey- 
fusz .- in het Franfch Armoise : in het Italiaanfch 
gelijk in het Latijn , Artemisia , of ook Arte- 
MIRA. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden Vier^ 
vier onderfchcydene foorten; namentlijk: ftheydene 
I. Artemisia vulgaris , of gemeene Bijvoet, ibortcn. 
II. Tenuifolia , of Bijvoet met fmaUe Bladeren. 
III. Folio variegato , of Bijvoet met bonte Bla~ 
deren, IV. Artemisia latifolia Americana , 
of breedbladerige Americaanfche 'Bijvoet. Niet alle zijn 
ze van eeven dc zelve Bomvnig en PI aarneeming. 
Dc Artemisia vulgaris, of gemeene Bijvoet , Gemeene 
groeyd in allerley flag van grond , het zij gemeft of lJV0C ' 
ongemclt. Blijft ecnigc jaren lang in het leevcn. Heeft 
liever een opene, luchtige, vrije, wel gelcegenc, als 
een donkere of fehaduwachtigc plaats, cn begeerd veel 
Water. Geeft gemccnclijk ieder Zomer volkomen 
Zaad. Kan fferke Fbrfti en meer andere ongeleegcnt- 
hceden der Winter uytfraan. Word aangewonnen , Aanwin, 
cerft door haar Zaad, hetwelk men met een wanen-"" 1 * 
dc Maan van Maert of April moet zayen : doch dik- 
maal flaat het van zelfs genoeg op , door het neer- 
gevallene Zaad. Dan ook door aangewalTenc jonge 
Wortelen ; welke men in April met een wanende Maan 
van de oude afneemt, cn verplant. 
Het Artemisia tenuieolia , of fma\-bladerige Smal-bla- 
Bijvoet, is veel tecderdcr van aart. Bemind een zan- dcr '6 e 
J 3 , , , - - Bijvoet, 
dige goede aarde, vermengd met een wcynig twee-jan- J 
ge Paardemilt: een opene, luchtige, warme, vrije en 
wel ter Zon geleegcne plaats ; doch niet te veel voch- 
tigheyd. Geeft in deeze geweflen zelden eenig Zaad. 
Verderft lichtelijk door koude Herfft -reegenen en vrie- 
zend Weer. Moet derhalven binnens huys gebragt , 
opeen bcquame, luchtige plaats geftcld, ookingoede 
acht genomen worden. En dan ecvenwel kan men 
haar, weegens hare tecderheyd, bezwaarlijk de Winter 
over behouden. 
De Artemisia latieolïa AmericAna, of breed- Breed-bh. 
bladerige Americaanfche Bijvoet , is een beziens-waar- j|£J5? a J~_ 
dig Gewas. De BLiderxn zijn niet zoo zeer en mee- rc | ic Bij _ 
nigvuldig ingefneeden , als die van de gemeene Bijvoet : voet. 
ook zijn de Bloemt jens niet zoo veel in getal , maar al- 
leen voortkomende boven uyt het Hert der Stee/en , 
geheel op een andere wijze, twee cn twee regt teegens 
malkander over aan hare bloote Steeltjens hangende ; 
ook ronder en veel kleynder. 
Deeze Plant bemind een zandige goede aarde , ge- Wit voor 
noegzaam doormengd met tameïijk-vccl twee -i ari S c " n bc " r ] li B c i 
Paerdemift: een opene, warme , luchtige, wel ter Zon J n 
ftaandeplaats; en veel Water in de Zomertijd. Krijgt Bloe- 
men , maar in deeze Landen geen volkomen rijp Zaad. 
Verdraagt ongeerne veel koude Herfft-rcegenen, Sneeuw, 
en fterke l r orft. Word ter dier oorzaak , met een waf- 
fendc Maan van Aprtfoï May in een Pot 't zij gezayd 
't zi) 
