3» 
B 
Y V O E T. 
Waarnee- 
ming. 
Aanwin- 
ning. 
Galm. lib. 
Simp. fytt 
Diofc. t 3. 
t. 117. 
ïlw. I. ij. 
Tuctf. 
mfi. ei. 
1. 13. 
't zij geplant zijnde, in het begin van Oclober , of wat 
later , na dat de jaarstijd bcquaam of onbequaam is , 
binnens huys gebragt, en op een luchtige plaats gefield 
worden , waar in niet als bij vncz,end Weer word ge- 
ftookt : ook gedurende dien tijd niet meer dan een- of 
tweemaal met matig lauw-gemaakt Reegen-watêr wor- 
den begoten van boven ; daar na ia het begin van 
April weer buytcn gezet , met een aangename , ree- 
genachfige Lucht. 
Zij word in onze Geweften., vermits ze geen rijp 
Zaad geeft, alleenlijk aangewonnen door hare aange- 
grocydc jonge Wortelen ; doch niet overvloedig ver- 
meenigvuldigd, Dcgcmelddc Attngroeyffelen neemt men 
met een waflende Maan in Aprilvmdi. oudezf, en men 
verplant zc in varflche aarde. 
Sec an 111 
lil,, vtf 
turn. f. AT 
KRACHTEN. 
BTvoet, of Artemifia , is droog en warm in den 
tweeden graad, ook fijn van declcn. 
In Wijn gezoden, en daar van gedronken , of 
drie Drachmen van de Bloemen gedroogd , gepulveri- 
feert, en met Wijn ingenomen, bewaard dc Menfchen 
voor quade Lucht , en de Pefl : docd der Vrouwen 
Maandftonden voortkomen : geneert: de betten der Slan- 
gen : rtild de verjloppmg der Aioeder , en neemt wceh 
de gebreeken der zelve. 
Dc Bladeren met Garrtenmecl gezoden en plaaftcrs- 
wijzc in bcyde de Licflchcn op de Vrouwelijkheyd ge- 
lcgt, docd dc Vrouwen gemak&lij\verlotfcn, helpt de 
Vtmcht voortkomen , en drijft dc Nageboorte uyt. 
Doch als dit verrigt is, moet men deeze plaafter ter- 
flond weer wech doen , op dat niet de Moeder zelfs 
ook na benceden getrokken wierd. Vcroorzaaken dcf- 
geÜjks een zachte Water-maling : en jagen het Gra- 
veel af. 
Het Zap der Bladeren met doyeren van Eycrcn, 
Comijn en Varkens-reuzel gekookt; dan plaaftcrs-wijze 
op de Moeder gclcgt , verdrijft alle Naweeën der vcr- 
loftc Vrouwen. 
In Water gezoden , en daar in de vermoeydde voe- 
ten gebaad., is zeer gezond. 
K A L F S V Ö E L * %tè 
folio Serpentaria , of Arifarum met Bladeren 
van Speerwortel ; en dan noch meer andere. Niet 
al te zamen zijn ze van de zelve Bouwing en Waar* 
neeming. 
Zij beminnen zoo wel een gemecne, zandige, tin- Wat roof 
gemeftte, als een goede, vet-gemeftte aarde. Hebben cen ^ ) * 
liever een donkere of fchadu wacht isc> als een opene, 5 n ' 
. 1 ■ 1 ° r » nen. 
vnje, en luchtige plaats. Begeeren veel Water. In 
ieder jaar gecvenze eenmaal Bloemen, maar tweemaal noemen. 1 
Bladeren i te wecten, in het Voorjaar, en in den Her j ft, "Zad. 
welke in de Zomer verdorren, en niet meer gezien wor- 
den. Ook zeer fchoone, bleek-roode Vruchten^ en daar 
in, bij goede rijden, volkomen rijp Zaad. Konncn fterke 
koude, en alle andere ongclecgenthccdcn der Winter 
uytrtaan. Worden niet alleen door Zaad, het welk 
met een wafTcnde Maan van Meurt in de aarde word 
gelegt , aangewonnen; maal' ook door hare veelvoudi- 
ge jonge aangegroeide Wortelen ; welke men zoo Wel AanwiO- 
in Meurt als in September opneemt , en met de ge- n ' Q S- 
Veclerley 
hier voor- 
geitel d 
:ot tien 
in getal. 
LXII HOOFDSTUK. 
KALFSVOET. 
h Ord in het Neederlandfch niet alleen 
, dus, maar ook van zommige Mans- 
kracht genoemd : in het Latijn 
Arum : in het Hoo^dttytfcb Pfaf- 
I FENPINT, Of TEUTSCH INGWER : in 
het Franfch Pild de Veau , ofViT 
de Prestre; en in het Jtahaaajch Aro , Giaro, 
of Gicaro. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend veelc veran- 
derlijke , niet onaangename foorten; namcntlijk: 
I. Arum vulgare, of 'gemecne Kalf svoer. II, Ve- 
NIS albis, of Kalfsvoet met witte Aderen. III. Ma- 
culis nigris , of met zwarte plekken. IV. Foliis 
laciniatis majus, of groote Kalfsvoet met gefneede- 
ve Bladeren; anders ook op het Neederlandfch Speer- 
wortel genoemd; en in het Latijn Dracontium, 
of Serpentaria, om dat hare Steel wonderlijk ge- 
marmcldis, gelijk eeq, SlangenJmyd, V. Arum ma- 
jus jEgyptiacum, of 'groote Kalfsvoet uyt zs£gyptcn t 
anders ook Colocasia gchceten. VI. Arum JE* 
cyptiacum minus , kleyn Kalfsvoet uyt tAirjften. 
VII. Arum Palustre, of Water-kalfsvoet , 'twelk 
ook draagd dc naam van Dracunculus Palustris. 
VIII. Arisarum angustifolium j of Anfarum 
met fmalle 'Bladeren, IX. Arisarum latifolium, 
of Arfirsim met 'brcede Bladeren. X. Arisarum 
- ê e ~ 
noemde Maan verplant. Op deeze laatfte wijze kon- 
nenzc ook, en overvloedig genoeg , vermeemgvuldigd 
worden. 
Het Arum majus jEgyptiacum, of groot *AZ- Bcfchrij. 
gyptifche Kalfsvoet, van zommige Colocasia, van vin B dcr 
de ïndtanen Cui.casj van de Javanen Talasse, in ^gvpri- 
het Malaifch Lalade , genoemd, is van een tcedcre fche Kald- 
en verwonderens-waardige aart. Bemind een goede voet ' 
luchtige grond, wel voorzien met een-jarige, kleyn- 
gewreevcne Paerdcmift : een opene , vrije , warme , 
wel ter Zqn ftaande plaats , befchut voor alle kou~ 
dc Oofle- en Noorde-wmden , ook Zeer veel Water 
in de Zomertijd. 
Geeft in deeze koude Geweften noch Bloem noch Hare tec 
Zaad, Kan geenzints verdragen veel koude Herfjï- derheyd: 
reegenen, Sneeuw, Rijp , of eenïge Firfi* Word der- 
halvcn , met een volle Maan van April of Aiay in een 
Pot geplant, en daar in gedurig gehouden zijnde , in 't 
laatft van September , wel droog boven dc aarde , bii> 
nens huys gebragt , cn om hoog gefield in een luchti- 
ge plaats , daar van November af tot den cerften May 
door een Kagchcl gevuurd word. Als dan de Maand 
November tot op de helft verlopen is , geeft men zc 
van onder een Pan vol lauw-gcmaakt Recgcn-watcr, en 
zoo lang dc H 'interdmud niet meer. Men bevind dan cn °P no '- 
wel , dat hare Bladeren beginnen te verrotten : welke da "' s ce * 
men eerft boven, daar na onk van de Stam zelfs ( t'eU W ' J " 
kens tot op het goede, cn tot aan de Wortel , rondom 
zachtjens met de hand wech neemt , tot dat de Wor- 
tel met'er tijd geheel bloot word 1 doch dit alles ver- 
oorzaakt haar geen nadeel, wanneer de zelve maar hard 
en onverrot blijft. Indien nu daar aan ecnige verrotting 
boven dc aarde word vernomen , zoo moet mert die 
met een Mes tot op het leeven wech doen , wel zuy ve- 
ren , en droog gefchrabt krijt daar in ftrijken , tot dit 
het eyndelijk door de warmte des vuurs komt op te 
drogen. 
Doch zoo men dc verrotting dieper bevind, moet a c ze ] ve 
men de Wortel geheel uyt neemen , dc zelve zuyve» moet ga 
ren, cn op een droogc plaats neerleggen , ter tijd toe, kocfïcrd 
datzc weer in de aarde gezet moet zijn. Ook neemt 
men in Offober de Wortel , gaaf cn goed zijnde , niét 
een volle Maan uyt dc aarde ; en men legtze , met al 
hare leez-elcn, of klcyne Worteltjens s op hout, ontrent 
den Oven. Dus droogdzc meter tijd in , cn blijft 
geheel goed. Zij word ook niet voor teegens Maj, 
met een zoete Lucht , en aangename Reegen , weer 
buyten gerteld. Zoo wel dc buyten dc aarde gebleeve- 
na, als de nieuwlijks uytgenomene , en de orootfte dik— 
fte jonge (van dc oude, niet afgefneedene, maar af- 
gebrookene Wortelen, welke dc befte zijn) moet men tn vnéfi 
met een volle Maan van April weef zetten in de voor- " eil <Jmca 
hecnen bcfchreevcnc grond, varfch en wel toegemaakt. 
Daarenboven moet men ze, zes wecken lang, zorg- Landen, 
vuldig bewaren en voorzichtig dekken YOOt veel Mee- 
