3** 
Angeliere 
N. 
D 
Waar- 
Te hou- 
wing. 
Bewaring 
lan hec 
Zand in 
de Knop 
voor den 
Rcegen. 
Andere 
Kleyne 
Berg-an- 
noemJ 
piiiyml- 
jtnii 
ïcsonder- 
lcheydcnc 
foortcn. 
Wat voor 
zij bemin- 
nen. 
Aanwin- 
ning- 
onder dikmaal zeer grootc , en van zonderlinge ver- 
wen gezien worden , welker fchoonheyd het Oog 
vcrluftigd : voornamcntlijk wanneer het Zaad van 
goede Bloemen (waar op men bclioord te letten) is ge- 
wonnen. Anders zal'cr weynig goeds van te vcrwagten 
zijn , gelijk mij de ervarenthcyd van zoo vcele jaren ge- 
noegzaam heeft geleerd. 
Echter gebeurd het wel, dat zommige Bloemen haar 
voor de ccrfte-maal niet zoo goed en cicrlijk vertoo- 
nen, als daar na, zich verbceterende, in het tweede en 
derde jaar j waarom men ook ccn Plant , die noch 
maar eens, niet zeer fchoon, gebloeyd heeft, niet zoo 
rcrftond behoord te verwerpen, gelijk ik, cn veel an- 
dere met mij, dikmaal hebben gedaan , door onbedagt- 
heyd of haafligheyd , geen geduld neemende, om de 
tijd af te wagten. 
Hier bij ftaat te wceten , dat , als de Bloemen ver- 
gaan zijn , het in de Knop zittende Zaad door veel Ree- 
gen, van boven daar in vallende, lichtelijk kan verder- 
ven. Zomtijds kan men dit genoegzaam voorkomen, 
door ccn gchecle Boft van een grootc eerft uytgepcul- 
de varifche Boon , of iet anders , hier toe bequaam , bo- 
ven op het Zaad-huysje te frecken ; 't welk daar op ver- 
drogende , de neervallende vochtigheyd daar van af- 
keerd , en alzoo het Zaad bewaard. 
Voor 't laatite zal de Letter gelieven te onthouden , 
dat hij , 200 dikmaal hij dc Angehcrcn Water wil gec- 
ven, vlijtig, moet toezien, dat het Loof, of de Blade- 
ren, van dc vochtigheyd niet geraakt worden; wijl ze 
zulks niet konncn verdragen. Ja, dikmaal komendaar 
door gehcele Looien te verderven ; waar op echter van 
veclc weynig gelet word. 
De Caryophyllus minor montanus, of kjty- 
ne Berg-angelier' , welke Plant zoo wel op Grasach- 
tige als Bergachtige plaatzen word gevonden , voerd 
in het Neederlandfch ook dc naam van Pluymtjens , 
weegen s hare zeer aardige Bloemt jens; vermits de zel- 
ve zeer kleyn en fubtyl zijn doorfneeden , gelijk dc 
Pluymtjens of Veedertjens der regelen ; het welke ccn 
zeer aangename aanfehouwing veroorzaakt. Heven hier- 
om worden ze in oet Hoogduytfch gelicetcn Muth- 
willig , of noch bectcr Hochmuth , en in het 
Latijn in dezelve bctcekening Superba ; zoo veel in 
onze Taal als hoogmoedige Bloem. 
Hiervan zijn mij in haren aart bekend geworden *au 
onderfcheydene foortcn; als: 
L Caryophyllus minor montanus flore al- 
10 , of kjeyne Berg-angelier en met een witte Bloem. 
II. Flore albo fundo purpureo , of met een 
witte Bloem , in het midden met een pttrpure grond , 
van een zeer ichoone aanfehouwing. III. Flore pal- 
tiDO, of met een blcel^-verwige Bloem. IV. Flore 
rubro , of met een roode Bloem. V. CARYOPHYL- 
LUS MINOR MONTANUS FLORE PALLIDO RUBESCEN- 
te , of kleyn Berg-angelier met een bleel^roode Bloem, 
VI. CARYOPHYLLUS MONTANUS MINOR CIRCULO 
RUBRO, of kjeyne Berg-angelier met een inwendige roo- 
de Ring, zeer b'evallijk voor 't oog. Al te zamen zijnze 
van de zelve Bottwing cn Waarneeming, 
Zij beminnen ccn gemecne, zandige, goede aarde, 
met een weynig oude twee-jarige Kocyemift door- 
mengd : een openc, luchtige , vrije , cn wel ter Zon 
gelecgene plaats. Verdragen zonder moeylijkheyd veel 
Water; fterkc 1'orfi in de Winter, cn alle andere on- 
gelecgcmhecden des tijds. Bloeyen ieder jaar, cn gce- 
ven volkomen rijp Zaad. Het welk men in April, 
of May , met ccn waffende Maan , niet diep in dc 
aarde legt. Waar doorzc zoo wel worden aangewon- 
nen, als door hare op de vorige wijze ingefnecdene jon~ 
ge Looten. Als dccze Wortelen gefchoten hebben , neemt 
men ze op, cn men verplaantze op de genoemde tijd , 
en met dc gcmeldde Maan. 
UYZENDSCHOON. $dz 
KRACHTEN. 
DE Caryopbylli hortenfes, of Hof-angelieren , Zijn 
matig warm cn droog van aart. In Wijn gezo- 
den, cn daarvan gedronken, of met Zuykcr 
tot een conzerf gemaakt; of het poeder der gedroogde 
Bloemen met Wijn ingenomen, verfterkt zeer het Bert; 
neemt wech de beeving en fiauwheyd van 't zelve : ver- 
fterkt dcfgelijks het Hoofd : verdrijft de zwijmeling 
of draying der bedwelmde Harjfenen. Is goed voor de 
Stnypjens , dc vallende Ziekte , Berotrdheyd , allerlcy 
vergif; de bectcn der Slangen, en dolle Honden. Ook 
teegens quade Lucht , Peft , krimping der Ztenuwen , 
Kramp , cn de Wormen : inzonderheyd worden hier toe de 
roode Bloemen voor dc krachtigfre van alle gehouden. 
Het Zap deczer Bloemen, ook uyt de B/aderen cn 
Steelen geparft, heeft de zelve uytwerkin^, doch veel 
krachtiger, als men'er vier oneen van inneemt. 
De Bloemen in Edik gedaan , en zoo in de Zon ge- 
ftcld , is defgclijks zeer heylzaam voor al de genoemde 
gebrceken. Vei fterkt daarenboven dc Harjfenen ; brengt 
weer te regt dc gcene die in onmacht gevallen zijn ; cn 
verdrijft dc//op/i^i;«, als men daar in doeken natmaakt, 
en dc zelve om het Hoofd (laat. Met wat Zuykcr ge- 
bruykt , of ook dc gemclddc conzerf met cen.weynig 
van deezc Edik ingenomen , neemt wech de walging 
van de Maag , doed het braken ophouden : verwekt 
eetens-lujl : verfterkt de zwakke Ligchamen ,en laat niet 
toe, dat iemand zou dronken worden. 
De Wijn , waar in dccze Bloemen, Bladeren cn Stee- 
len gekookt zijn, verteerd dc zinkingen, op de Tanden 
vallende, als menzc daar mee waïcht ; cn verligt zeer 
dc I "rouwen in harens-nood. 
Het Poeder der gedroogde Bloemen op Kanl-^rige en 
intetende vuyle zweeringen geftroyd , zuyvcrd en ge- 
nceft dc zelve. 
Het gediftillecrdc Water der Bloemen heeft ook dee- 
ze kracht. Verfterkt dcfgelijks het Gezicht , en verdrijft 
dc fcheemermg der Oogen. 
De Oly, hier uyt getrokken , verligt de fmertcn van 
het Podagra, Word met voordeel gclcgt op de pf- 
cjuctfte Zeenuwen, Gezwellen, hopende Gaten , cn"de 
beeten der giftige Dieren. 
LXV HOOFDSTUK. 
DUYSENDSCHOON. 
Maithiol, 
in Diofccri 
i. i.c. IJ> 
Fachf.hiji: 
Camerari 
l x.c. 9 i. 
iSauhm. 
hiji. ïlant* 
Fari. 1. 
l. ij. 
Ord in het Neederlandfch niet alleen ^fpfchef- 
dus , maar ook van zommige Key- dc Q 
KENS- of TUYLKENS-BLOEM gêhee- 
tcn , om dat ze hoopswijze bij mal- 
kan dei 
grocyen , en gelijk als een 
Tuyltje , of Hondettje van Bloemen 
vertoonen. In het Latijn Flos Armerius, of CA- 
RYOPHYLLUS MINOR ! in het Hoogdltytfch TONNER- 
nagelein : in het Franfch Armoires ; cn in het 
Itahaanfch Fior Armfrio, Of Garcfano minore. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden VerCcheji 
vccle veranderlijke en bczïchtigens-waardige foorten , dene loor " 
namentlijk : tcn ' 
I. Armerius flore atrorubente, of Dttyzend- 
fchoon met een donker-roode Bloem. II. Flore ru- 
bro holoserico , of met een Bloem als rood Flu- 
weel. III. Flore albo, of 'met een witte Bloem. IV. 
Flore variegato, of met een bonte Bloem. V. Pro- 
i.iferus , of met kleyne roode 'Bloemen, de een uyt dc 
andere voortkomende. VI. Angustifolids Flo- 
re duplici rubicunoo, of met fm alle Bladeren en 
een dubbele roodachtige Bloem. VII. Armerius flo-** e,fil t 
RE albo plfno , of Duyx,end fchoon met een dubbele^' 
witte Bloem. VIII. Armerius pratensis; Caryo- 
* 3 PHYLLUS 
