g*>3 Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek-, 3Ó4 
PHYLLUS SYLVESTRIS, Cn FLOS CUCULI, (jf Wilde 
Duyz,endft:hoon , anders genoemd Koekoekj-bloemcn. 
IX. Flore pleno rubro, of, met een roode dubbele 
Bloem, X. Flore rubro simplici , of Koekoeks- 
bloem met een enkele roode Bloem. XI. Armerius 
Africanus, of Africaanjcbe Duyx,endfcboon. Al te 
2am.cn zijnze van ontrent de zelve Bouwing cn aar- 
neemt»?. 
Wat voor Zij beminnen een gemecne, zandige, goede grond, 
z^bcmln voorz ' cn mct ecn wc ynig ouc ^ c Pacrdemift : een ope- 
nen, nc , luchtige , wel ter Zon gelecgcne plaats. Konnen 
.niet veel voclitigheyd verdragen, maar wel fterke Korft, 
en alle andere ongclecgentheeden der Winter. \JytZaad 
voortgekomen zijnde , bloeyen x4 ïn het tweede jaar. 
Gccvcn in den Herfft volkomen rijp Zaad* cn verfter- 
ven daar mee ; want zelden konnen zc langer in het 
lecven blijven. 
Tamme Het AttjaERIUS FLORE RUBRO PLENO , cn Pra- 
Bovzeod TENSIS flore ruiiro pleno , of tamme crwwlde 
ichoon" £>uyz,cndfchoon met dubbele roode Bloemen , gaan lig- 
met dub- tclijk uyr , door fterkc Korft , I in de tweede Zomer. 
bde roode Gcevcn noyt eenig Zaad , maar worden alleenlijk 
aangewonnen door hare ingefneedene en ingclcydde 
z.ijde-takjens , als zc Wortel gefchoten hebben. 
Witte dub- Dergelijks gefchied ook met het Armerius flore 
zend Düï ' AL> '° PLENO ' °^ ' wttie dubbele Duy^endfcboon. Welke 
"hoon. ccn ter dc koude bectcr kan verdragen. 
Aanwin- AI de andere foorten worden door haar Zaad v'er- 
ning. meenigvuldigd: hetwelk, met een waffende Maan van 
April , niet boven ecn frroo-breedte diep , in Potten 
gezayd; en als het ecn halve vinger hoogte opgekomen 
is, in dc aarde verplant moet worden ; ieder Plant af- 
zonderlijk, een voet van de andere af. 
Duyzend- Dc Armerius Africanus , of Duyz.end fchoon 
fchoon uyt Africa , fchiet een of anderhalve voet hoogte op 
uyt Afika. een tcc j crc bleek-witte Wortel. Krijgd aan hare 
ronde , een ftroo dikke , blcek-groene , een weynig 
blinkende ccnigc Steel tcedcre zeer fmalle E lader 't jen s, 
BUderec. die van het Flos cuculi , of de Koekoeks-bloemen, 
anders wilde Duy^endfchoon , zoo in grootte als Helling 
niet ongelijk. Zijn ruym ecn lid van een vinger lang, 
ecn ftroo breed, voor fpirs toegaande, twee cn twee 
teegens malkander over uyt de Steel, niet verre bo- 
ven den anderen voortkomende : donker-groen van ver- 
we , en met geen zichtbare Adertjens voorzien. Op 
Bloem- het bovenfte punt van dc regt-opgaande, ook vier of 
knop. v ijf ter zijden uytfehictende Steeltjens komt te voor- 
fchijn een eenig langwerpig, doch rond, cn groenach- 
tig Knopje , aan bcyde zijden bcgaaft met twee dunne 
hayrtjens. • 
01ocmeno Als deeze Knop open gaat, vertoond zich een zeer 
fchoone 'Bloem , in het ronde zoo groot als dc Bloef- 
fem van een Pter ; ook op dc zelve wijze beftaande uyt 
vijf bladcre/i, doch zonder eenigc reuk , en bleek-pur- 
pur-vcnvig : in welker midden word gezien een vijf- 
Zaad. ftralige Star , op elk blad eene ftraal. Voor zijn ze 
drie-hoekig; inwendig fchoon blinkend-geel, als goud; 
daar na een weynig wit , en aan de gcmeldde drie hoe- 
ken ganrfch purpur-verwig ; van ecn zeer aangename 
cn vcrmaaklijkc aanfehouwing. Na ecnige dagen afge- 
vallen zijnde, wordzc gevolgd van een zwart Zaad , 
gelijk dc voorgaande. 
KRACHTEN. 
temeer. TT VE Flos Armerius, of D'uyzendjcboon, van vce- 
(. 1. e. au. I I le ook genoemd Betontca Coronaria , komt in 
krachten met die der Anjelieren zeer over een. 
Daarenboven noch , dc Bladeren gekneufd , cn op 
Wonden gclegt, geneczen de zelve ; alle onreynigheyd 
Da J. 1.6. daar uyt trekkende. Wecrftaan ook allerlcy vergif. 
ia, Jlcn half Lood van het Zaad met Wijn ingenomen, 
neemt uyt het Ligchaam wech alle beete en Galach- 
tige vochtigheyd. 
Dc Wortel gedroogd, geftoten, en met Wijn gc— 
bmykt, is zeer goed teegens de Pcft; de bccten van dol- 
le Honden, en meer andere giftige Dieren. 
De zelve Wortel , ook de Bladeren, in Wijn gezo- Yuchf.l-.ifi, 
den, en daar van gedronken, drijft het Water der Blaas, rl - c - ii- 
en het Graveel ar. 
■ De Bloemen der Armerius Africanus vcrqilikkcn het 
Hert , verfterken de Har/enen, en zijn goed voor de 
geenc, die van het Graveel worden gcqueld. De groene 
Bladeren gekneufd, cn op het Hoofd gelegt, necmen 
terftond de Hoofdpijn wech. Hcelen ook zeer krach- 
tig alle Kleefcb-wonden. 
LXVI HOOFDSTUK. 
ARISTOLOCHIE. 
Ecze zeer aangemane Plant word dus Num.' 
genoemd in het Neederlandfcb na de 
Latijnfche naam Aristolochm. In 
het Italiaanjch heeftze dc zelve benoe- 
ming. In het Hoogduytfcb word zc 
gehecten Osterlucie : in het Franfcb 
Aristologe, ol Sarasine. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden bij- 
z,es verfcheydene aardige cn beziens-waardice foorten: ' / - üru1ert: 
.... o ' luoaen. 
namentlijk : 
I. Arïstolochta longa vera, of opreebte lan- 
ge Ariftolocbie. II. Rotunda vera , of ronde op- 
reebte Ariftolocbie. III. Clematitis , of Rysachti- 
ge Ariftolocbie. IV. Clematitis altera , of Sa- 
R asenica ; wilde Rysacbtïge Ariftolocbie ; ook Sara- 
ftjnskruyd genoemd. V. Mexiocana , of Ariftolo- 
cbie van Aiexico, VI. Pistolochia, of Aristolo- 
CHlA Polyrrhtsos; Priftolochic, of Ariftolocbie met 
veele teedere en dunne Wortelen. Niet alle zijnze van de 
zelve Queekjng en Waarneeming. 
Zij beminnen ecn zandige, goede , gemecne grond, Aarde.' 
genoegzaam doormengd met twee-jarige oude Paarde- 
mift: een vrije, opene , luchtige, wel ter Zon gelec- 
gcne plaats, en veel Water. 
Bloeyen zeer fchoon , en geeven verwonderlijke Bloe- Hardheyd. 
men ; doch niet alle in de Zomer rijp Zaad. ' Konnen 
reedelijk wel verdragen dc koude der Winter, en meer 
andere ongclecgentheeden des tijds : ccvenwcl kan de Oprechte 
Artstolochia longa et rotunda vera, of op- Arillolo- 
reebte Ariftolocbie met ronde en lange Wortelen, bij ge- c j? ieC 
lecgentheyd van al te veel Rccgen, wel verderven, ge- i™- 
Kjb men al dikmaal heeft ondervonden. Worden al- Wortelen, 
lecnlijk aangeivonnen door haar Zaad , als het in onze Aat,wil i- 
Gewcften tot volkomen rijpheyd geraakt. Moeten n '" s ' 
t'elkens in een Pot , ecn ftroobrcedte diep , met een 
walfende Maan van April gezayd zijn. 
De Aristolochia Clematitis , en Sarasf.ni- Sarafijns- 
CA, of tamme en wilde rysaebtige Ariflolochie , of Sa- truyd. 
rasynskrutd , bloejtn wel jaarlijks in onze Landen, 
maar geeven noyt eenig volkomen óf rijp Zaad. Kon- 
nen dcrhalven niet anders, dan door hare de aarde zeer 
doorlopende Wortelen , welke men met ecn wafTendc 
Maan van April opneemt , en verzet , aangewonnen 
worden. 
De Pistolochia, die ook van zommïge Aristo- nfishrhi», 
LOCHIA SEMPER VIRF.NS, of altijd grocn-blijvehde oi Anfto- 
Ariftolocbie is gedoopt, vermitszc ccven fchoon blïjfr, »™'*y*« 
en hare Bladeren noyt laat vallen, is reederde]-, dan de ^ er wt>u ' 
nu genoemdde, van aarr. Kan dc koude der Winter 
niet verdragen. Word derhnlven , in de gedagte Wiamee. 
Maand, en met de gemcldde Maan, in een Pot ge- ming. ■ 
pkint zijnde , in het begin van Oclober binnens huys 
gebragt? op ecn goede bequamc plaats gezet, gedu- 
rende dc Wintertijd met een weynig lauw-gcmaakt 
Reegcij-watcr onderhouden ; niet voor in April met 
een zoete Rccgen weer buyren gefteld, cn voor koude 
nagten , 
