> 
3 5 5 
Aristolochie. Rtedt. 
Zeldzame 
Biocmen. 
Aanwin- 
ning. 
Waarnec- 
ming. 
In de Win- 
tertijd, 
nagren, ookhayrige, fchrale winden , zorgzuldig ge- 
wagt cn bewaard. 
Zij geeft ieder Zomer zeer beziens-waardigc, kluch- 
tige , kromme Bloemen > de gedaante van eens Jagers- 
hoorn niet ongelijk : maar gantfeh geen Knop , veel 
minder eenig Zaad. Kan echter vermeenigvuldigdwx- 
den door hare aangegroevdc Wortelt jens , welke men 
voorzichtig met een wanende Maan in April of Afay 
(wijlze zoo zeer door malkander groeyen ) af necmen 
cn verplanten , ook wel een maand of zes weeken lang 
voor fterkc Zonnefchijn wagten moet. 
De Artstolochia Mexiocana, o? Afexicaan- 
fchc Arijlolochie , is de teederfte van al de andere foor- 
ten. De Bladeren zijn die van het Convolvulus In* 
dicus, of Indiaanfche Wtnde , niet zeer ongelijk ; ten 
naaften bij gcfteld op de manier van een Hert; achter 
aan hare Steel drie vingeren breed ; vier , wat min of 
meer, lang; voor fpics toegaande ; donkcr-groen van 
verwc, dun en tccder van aart; aan bcyde dc zijden van 
hare dunne ronde Steeltje»* hangende. 
Bemind een matige, zandige aarde, meteen wey- 
nig oude twee-jarige Pacrdcmift, en het Mol der van 
binnen verdorvcne Boomen doormengd : een opene , 
luchtige , warme , vrije , en wel ter Zon geleegene 
plaats , voor alle koude Oofle- en Noorde-wmden bc- 
fchut ; ook weynig Water. Vcele jaren lang blijftze 
welvarende aan hare Wortel , Caftan ie- bruyn -verwig ; 
van geftaltc dik , oneffen, langachtig, onder in vcelc 
Takken verdeeld, wat bitter van fmaak, en niet onaan- 
genaam van reuk. 
Zij geeft lange cn dunne Bloemen , niet dikker als 
een Pen ; cevenwel van gedaante die der andere niet 
ongelijk; onder, als een ronde Buyk, dikft; boven 
hals-wijze dunft ; ook voorzien met een lange, dun- 
ne, en voor fpits ïoeloopendc Bekj van binnen hol; 
pLirpur-verwig; doch m dceze Landen noyt volkomen 
Zaad. 
Dceze Plant moet zorgvuldig gewagt worden voor 
\te\Water, zoo wel in dcZomer,3.\s in dvn Iferfft \ def- 
gcüjks voor Rijp, Vorft, cn harde Winden. Want ter 
oorzaak van hare tecderheyd word ze zoo wel van het 
eene als van het andere fchielijk gekrenkt. 
Moet dcrhalven , in het voorjaar met een waffende 
Maan van April het zij gezayd , het zij geplant zijn- 
de, in het laatfte van September binnens huys worden 
gebragt, op een goede bcquame plaats, daar, geduren- 
de de koude der Winter , in gevuurd word. Doch 
mag weynig of geen Water genieten, vermits ze, in 
den Herffi hare Bladeren verliezende , gelijk ook aan 
de andere ieder jaar gefchied, dies te min vocdzel van 
noden heeft , cn dc Wortel , doorVochtigheyd, lich- 
telijk fchade zou konnen lijden. 
Als nu de koude voorbij is, wordzc ontrent het 
Vcnfter gcfteld, op dat ze dies tc becter weer uytfehie- 
tcn, dc Lucht gewoon worden, cn ook bij goed Weer 
de Zonneftialen een weynig genieten mogt. Moet ook 
niet voor in het begin van April , of wat later, na de 
gcftalte des tijds, met een zoere Recgcnachtige Lucht 
weer buyten gezet, voor fterkc, hayrige Winden over 
dag , voor dc koude bij nagt wel gedekt , cn zorgvul- 
dig bewaard worden, tot dat geen ongelcegentheyd meer 
te vreezen is. 
3« 
KRACHTEN. 
Mgin. 1, 7 
I) 
H Arijlolochie , zoo wel met ronde als lange 
Wortelen, van welke echter de Rotnnda vera, 
of opregte met ronde Wortelen, voor de befte 
en krachtigftc word gehouden , is verwarmende en ver- 
drogende van aart in den tweeden graad. Daar benec- 
vens zuyvercndc, afvagende, alle grove vochtighecden 
fcheydende, en fijn van ftoffe. 
Een vierendeel Lood , of een Dracbma , van deeze 
Wortel met Wijn ingenomen, verdrijft dc Engborjhg- 
heyd , cn dc Hik- Gcnceft dc inwendige Freuken , of R*fit Hh 
Gefcbeurdheyd ; de Mtltzjtcht ; dc beeten der Slangen s " n P- c -W 
cn andtrer quaadaardige Dieren: ftaat krachtig tccgt-ns f jf c f.6 
het vergif. Een weynig Afyrrhe cn Peeper daar bij ge- Lufiu^. 
daan, zuyverd de Aioeder van allcrlcy onrcynigheyd : l,L ï" ' 
verwekt de Alaandflonden -. doed de Vrucht gemak- 4 ' 
kclijk ter Wereld komen : drijft uyt de Nageb oorte, 
de Gal, en allerley zoo f/tjmerige als waterige vochten. 
Bewaard ook den Menfch tecgens quade Lucht , en de 
befmetting der Pej}. 
Het Poeder van de Wortel in ccn varfch Ey inge- 
nomen, verdrijfd dc pijn voor het Hert ; dcfgelijks de 
fmertcn ontrent de Maag. Met een weynig Cyprus cn 
Zaad van Serpentaria in Honig gemengd , en dan ifi 
dc Nem-gaten geftrecken , geneeft de Kankersge z,eeren DtJen. U. 
in de zelve ; defgelijks allerley vuyle wonden. Met '• 
Kalkgeftoten, cn in het Water gefmeeten , maakt de^'J™*'" 
Fijfchen duyz,elig, zoo datzc zich gantfeh bedwelmd 
boven op het zelve laten zien, en dus ligtehjk met de 
hand gevangen konnen worden. 
Het gedifti lieerde Water van dceze Wortel neemt 
wech de pijn der Zijde , en de krimping des Buyks. 
Doed de uytgefchootene Aarfdarm -weer intrekken, als 
men de zelve daar meé wafcht, of bet. Is daarenbo- 
ven goed teegens al de voorgenoemde gebrceken. 
De Wortel van de Ahistolochia Mexioca- Krachten 
na, of Alexicaanfche Arijlolochie, is warm in den derMeiio- 
tweeden graad; een weynig bitter van fmaak, en te ahiIuIo- 
zamen-rrekkend. Word zeer dienftig bevonden in al- chic 
lcrley Koortzsn. Verftcrkt dc A-laag , Hert en Hoofd. 
Zuyverd ook de Borjl > cn doed dc Builoop op- 
houden. 
LXVII HOOFDSTUK. 
R I 
D T. 
Y ieder genoeg bekend , heeftin het Namen, 
Needcrlandfch dcczen, en, mijns wee- 
tens, gcenen anderen naam. .Word in 
het i"fy«geheeten Arundo : in het 
Hoogduytfch rohr : in het Franfch 
Canne, of Roseau; en in het Ita- 
liaanfch Canna. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden x,es Zes ver- 
onderfchcydene fnortcn, als: ilheviicnc 
I. Arundo Palustris, of gemeen Water-riedt , lö0rIcn - 
het welk men over al in de Gragten en ftaandc Wateren 
vind. II. Arundo Cypria, of Cypers Riedt, III. 
Arundo Americana striata angustifolia, of 
fmal-gebladerd Amertcaanfch geftreept Riedt. IV. A- 
mericana striata latifolia, of geftreept Amt- 
caanfch Riedt met breede bladeren. V. Arundo Sac- 
charifera , of Z uy ker-rtedt . VI. En dan noch de A-» 
rundo , of Canna Indica florida, of Indiaanfch 
bloeyend Riedt. Niet alle zijnzc vaneevcn dc zelve Bon- 
wmg cn Waarneeming. Zullen dcrhalven kortelijk van 
elke foort in het bijzonder handelen. 
Het Arundo PalusTris, of gemeen Water-riedt , Gemeen 
het welk ook Arundo Phraomites , of gemeen v/«er- 
Del^riedt word gcheetcn , heeft geen zonderlinge H 'aar- ^ t 
neeming of dienjl van noode ; vermits het op de wa- 
terige plaatzen , daar het maar eenmaal gezet is , weel- 
derig genoeg voortfehier, zonder eenige hulp. Ver- 
draagd zeer gewillig fterke koude en allerley andere on- 
geleegentheedcn der Winter. Ja, op zommigc plaat- Hoe mea 
zen waft het zoo gantfeh overvloedig, dat veele Gra<r- G "gten 
ten of Slooten daar door te eenemaal verderven, en ge- vanher" 1 * 
heel toe-groeven. Ligtclijk kan men zich deeze on- Riedt kan 
geleegentheyd quyt maken , en de gemcldde Sloo- rajTOMfc 
ten daar van zuyveren. Want indien men in dc Zo- 
mer , met een afgaande Maan , het Riedt drie jaren 
achter een onder het Water affnijd , zoo zal het al 
te 
