3Ó7 Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek , 303 
Cypers of 
ook. 
fcpaanfch 
RJedr. 
Wat vo' 
ccn UK 
Waarnee- 
otng. 
Aanwin- 
ning. 
Ameri- 
caanfch 
Ricdc met 
gcilreepte 
Bladeren , 
des Sclirtj- 
■vin Va- 
der de 
eerde 
riant in 
Needer- 
bnd heeft 
bekomen. 
Wat voor 
Itet be- 
Waarnee- 
ming. 
te zamen verfterven , cn het vierde jaar niet weer te 
voorfchijn komen. 
Het Arundo Cypria, of Cypers Riedt , word ook 
van vccle Donax, of Arundo Hisvanica genoemd, 
zoo veel als Spaanfch-riedt , vermits het niet alleen in 't 
Eyland Cyprus , maar ook in Spaan-je , en meer andere 
Gewcften groeyd. 
Deeze foort bemind een gemcene goede aarde , ver- 
mengd met een weynig zand , twee-jarige Koeye-, en 
een-jarige Pacrdcmifl; ook veel Water. Vcrdraagd in 
deezc Landen, buyten gefield zijnde, ongeerne flerke 
forfl. Moet dcrhalvcn, in het Foorjaar met ccn waf- 
fende Maan van April ia een Pot gezet , in Oüo- 
ber binnens huys worden gebragt , op een luchtige 
plaats; onderhouden met matige vochtighcyd; en niet 
weer buyten gefield voor in April, met een recgenach- 
tigc Lucht. Word ook alleenlijk , echter genoeg- 
zaam , vermecnigvuldigd door hare aangewaflene Jt 'or- 
telen* welke men op de genoemde tijd , en met de gc- 
mclddc Maan , van de oude afneemt , en verplant. Mag 
echter, weegens de vcelvoudigheyd der Wortelen., niet 
langer dan drie jaren in eene Pot blijven : want als de 
Wortelen de zelve vervuld hebben, cn niet verder uyt- 
fchicten konnen , zoudenzc, door de flerke drift, de 
Pot lichtelijk van een doen barden , en in flukkcn van 
malkander vallen ; gelijk de ervarentheyd genoeg ge- 
toond heeft. 
De beyde foorten van Arundo Americana 
striaTa , of Americaanfih Rtedt , met groen en wit , 
ook (eerfl uyt de aarde voortkomende) rood-gejheep- 
te 'Bladeren , ontrent een duymbrccd van malkander 
(taande; anderhalve, of wel twee voeten lang, achter 
aan de Steel alderbreedft , en voor fpits toelopende, 
zi;n zeer fchoonc cn bezien s-w aardige Gewajfen ; van 
welke mijnen Vader, Henricus Munting , de ccr- 
flc Pl.tnt uyt Parijs in iict jaar 1640 is toegezonden , 
van Monfieur Robyn, die de zelve had bekomen uyt 
dc Caribische Eylanden. Van deeze zijn voort- 
gekomen al dc andere, welke nu in Needer laad wor- 
den gevonden. 
Dit Gewas groeyd in deeze Geweflcn vier, vijf, en 
ook wel zes voeten hoog, met Scheuten, zelden meer 
als een vinger dik ; welke (oud wordende) men ver- 
cierd ziet met bleeke, zwarte, paerffche en geelachtige 
jlreepcn cn plekken. Bemind een goede, zandige, luch- 
tige aarde ; doormengd met tamelijk veel een-jarige 
kleyn-gcwreevene Pacrdemift , een weynig een-jarige 
Hoendeidrek , en het Mol der verrotte Boom-blade- 
ren : een opene, vrije, warme, luchtige, en wel ter 
Zon gelccgene plaats; ook tamelijk veel Water in droo- 
ge tijden ; echter niet te veel : verlicfl anders zijne 
fchoonhcyd , cn word veranderd in een een-vcrwige 
groenhcyd. Geeft noyt eenige Bloemen. Verdraagd 
ook ongeerne veel koude Reegenen, felle Vorft , en an- 
dere ongclccgenthcedcn van de Winter. 
Moet dcrhalvcn, in ccn Pot geplant zijnde, in Oilo- 
her binnens huys gebragt, op een luchtige plaats ge- 
field , gedurende dc Winter met een weynig lauw- 
gemaakr Recgen-watcr onderhouden, cn niet voorin 
het begin of ten halven van April met een zoete Ree- 
gen weer buyten gezet , voor koude aagten , flerke 
of bayrige Wmden wel gewagt, en voorzichtig gedekt 
worden. 
De gemddde foorten worden in onze Landen al- 
leenlijk aangewonnen (gelijk dc voorgaande) door aan- 
gewaflene jongen der IVortel; welke men met een waf- 
fende Maan van April afneemt , cn op geen andere tijd, 
zonder gevaar van Iccvcns-vcrlics , verplanten mag , 
doch worden dan tot aan dc aarde toe afgefnecden ; zoo 
loopcnze dies te bcctcr weer uyt. Dit mag niet alleen 
gefchicden op de genoemde , maar ook op andere tij- 
den , als men oordceld zulks noodig te zijn. Dit Ge- 
was krijgd , op de wijze van het voorgcmeldde, lange, 
aan hare digt cn dikachtige Sttel breede, en daar kort 
op malkander gefielde , voor allcnxkcns fpits toegaan- 
de, en met vccle gevouwene ftrctpen voorziene Bla* 
deren. 
De Arundo Saccharifera , of Calamus Sao Zuykec- 
CHaratus in het Latijn ; in het Neederlandfcb Zuy- nedt. 
ker-nedt ; in het Franfcb Canne de Succre ge- 
noemd, is zeer tceder van aart, cn word in deeze Ge- 
weflcn weynig gezien. 
Bemind een zandige luchtige, goede aarde, met een Watvoor 
weynig twee-jarige Paerdemifl, en een-jarige Hoender- f cn f*"* <l 
drek, klcyn gewreeven, doormengd: een opene, vrije, m C mJ- " 
warme, luchtige, wel ter Zon flaande plaats , bevrijd 
voor alle koude Oojle- cn Noorde-winden ; ook matige 
vochtigheyd. Kan op gcenerley wijze verdragen ceni- 
ge koude Herjft-reegenen , Sneeuw* Rijp, veel minder 
Verft. Moet derhalven , met een wallende Maan van 
May in een Pot geplant zijnde , in het laatfle van Sep- 
tember binnens huys gebragt, cn op een bcquame plaats 
gefield worden , daarze door de Vcnflcren , tot op den 
twintigflcn Oclober, indien dc koude van buyten zulki 
zoo lang wil toelaten , Lucht cn Zon mag genieten. 
Ka dien tijd worden de gemclddc Venfleren niet meer Hoedanig 
geopend ; maar men begind dan om den tweeden dag < ! eeze 
een vuur, niet flerk , in den Oven te flookcn. Als loort 
het in December kouder word , vuurd men dagelijks 
eenmaal; vervolgens twee , en als het zeer flerk \riefl, 
driemaal ieder dag; te weeten, 's morgens, ontrent ten 
zeeven, 's middags ontrent ten een, 's avonds weer on- 
trent ten zes of zceven uuren, zoo lang de flerke koude 
word gevoeld. 
Gedurende dit flooken moet ze verre van den Oven gedurende 
flaan , op datze niet meer als een natuurlijke warme dc winter 
Lucht kome tc genieten. Als naderhand de koude af- 
neemd , verminderd men ook weer de vuur-ftoking, 
na gelijkmatigheyd dat men de zelve allenxen vermeer- 
derd had. Dit duurd dus gemeenlijk tot op of ontrent 
den tienden Maert, Dan laat men geheel van 't vuu- 
ren af : en men moet, bij goed en flil Weer, de Ven- 
fleren over dag weer openen, om al langzaam zich weer 
tot de Lucht te gewennen. Daar na doed men 't ook 
bij nagt , tot op den twintigflcn van April , een dag 
vroeger of later. Waar na men ze, met een aangename 
Lucht en zoete Reegen, weer buyten brengt; doch 
voorzichtig wagt en zorgvuldig dekt voor koude nag- 
tea , Sneeuwachtige vochtighcyd , hayrige- of fcbrale 
■winden. 
Eyndclijk , men moet niet vergcetcn , dat deeze moc t 
Plant* gedurende dc Winter* maar eens, of ten hoog- ""V* 
flen tweemaal , van boven met een weynig lauw- den? 
gemaakt Recgen-watcr wil begoten zijn; vermits 2e ia 
deezc tijd geen vochtigheyd, zondereen haaflige ver- 
rotting deelachtig te worden, kan verdragen. 
Op deezc wijze heb ik eens eene dcezer Planten Van de 
twee jaren lang goed bewaard, verkrecgen hebbende A ' ttSmtr 
jonge Scheuten uyt hare Wortel; doch onaangezien de "j^ VCF " 
oude tot aan de aarde toe waren afgefnecden , ver- 
gingze ccvenwel in dc derde Zomer, tcegens het be- 
gin van den Herfft. 
De Arundo florida, of Canna Indica, In- Indiamfch 
diaanfeh bloeyend Riedt , is van vérfcheydene foorten. bloevend 
Vijf der zelve heb ik in mijnen Thttyn opgequeckt; i»** 
weeten : L Canna Indica flore carneo ancu- 
stifolia, of fmal-gebladerd Indiaan fih bloeyend Riedt 
met een Lijfverwige Bloem. II. Canna Ïndica 
latifolia flore RUERo, of Indiaanfch Rtedt met 
breede Bladeren en roode Bloemen. III. Canna In- 
dica latifolia flore f-alliDO rubro, of In- 
diaanfch bloeyend Riedt met breede Bladeren , en een 
bleek-roode Bloem. IV. Flore luteo ruuris ma- 
culis variegato, of met een geele Bloem en roode 
plekken. V. Arundo florida flore rubro lu- 
teis maculus asperso, of Indiaanfch bloeyend Riedt 
met een roode Bloem, en geele plekken befprenod. Al teza- 
men zijnze van eeyendc zelve Boxwing en Waarneeming. 
H 
i 
