V>9 
RlEDT. SwALU WEWORTEL. AfFODILLE. 
370 
Eloeracn. 
Zaad. 
Teeder- 
hcyd. 
Hoedanig 
deeze 
foortcn 
in de Win- 
ter moe- 
ten waar- 
Aanwin- 
ning, 
door haar 
en door 
hare \Vor- 
' telen. 
Zij beminnen een goede, gemcene, zandige aarde; 
bcflaande uyc twee deelen van de gemclddc grond; 
twee deelen grof zand; drie deelen een-jarige Paarde- 
mift, twee deelen Mol van verrotte Boom-bladeren; 
een deel een-jarige Hoenderdrck , kleyn door malkan- 
der gewrecven , cn wel onder een gemengd : een opene, 
luchtige, warme, vrije, bcquaam ter Zon gcleegctie 
plaats; ook veel Water, 
Brengen niet alleen 's Zomers fchoone Bloemen \ maar 
ook ieder jaar volkomen rijp Zaad voort. Blijven lang 
in het lecven; vermitsze gedurig jongen uyt hare Wor- 
tel uytfehieten. Zijn zeer teedcr van aart. Konncn 
geenzins eenigc Sneeuwachtige vochttqlsejd , Vtd koude 
Herffl-reegenen , fterke Winden , Rijp , of Vbrfl ver- 
dragen. Indienze van de zelve, buyten verwachting, 
worden overvallen , zoo ziet men terflond hare lila- 
deren zwart ; en de koude dringd zoo fchiclijk en 
ftillctjens tot in de Wortelen door , dat de geheele 
Plant deezer wijze van hare leevendige groenhcyd 
word beroofd. 
Moeten dcrhalvcn, in het Voorjaar in Potten ge- 
plant zijnde , in 't laatfte van September binnens huys 
gebragt , en op een bequame luchtige plaats gefield 
zijn, daar ze door de geheele Maand Oclober de Lucht 
en Zon konnen genieten , door de opene Venftercn ; tot 
dat in het begin van November de koude van buyten 
zulks komt te verhinderen. Ter dier tijd moet men ze 
fluyten , en niet weer openen. Men geeft ze ook dan 
van onderen een Pan vol lauw-gemaakt Rxegen-watcr; 
daar na de geheele - * inttr nier meer, vermits anders hare 
Wortelen zouden verrotten. Ook vuurd men dan voor 
de eerde maal in den Oven deezer plaats , aanvanglijk 
om den anderen dag eens , tot aan December. Daar na 
ieder dag eens, en als het kouder word , dagelijks twee- 
maal, 's morgens cn 's avonds ; maar op het alderfelfte 
driemaal , te weeten , 's morgens ontrent ten zeevcn, 
*s middags ontrent ten een , en 's avonds weer ontrent 
ten zes of zeeven uuren. 
Als dc flerkftc Vbrft voorbij is ; en de kottde afheernt, 
verminderd men ook de ftookmg weer, na gelijkmatig- 
heyd dat men de zelve in het eerft heeft vermeerderd" ; 
en in dc Maand van Maert houd men gantfchclijk daar 
van op. Dan zet men bij warme dagen dc Ven I teren 
zomtijds eens weer open ; eerft over dag , daar na ook 
's nagts ; tot aan den twintigften van April : op welke 
tijd zij met al hare verdorde "Bladeren ( veroorzaakt 
door de ontbeering der Lucht , en het gevoel van de 
warmte des vuurs) weer buyten worden gebraet : dc 
Wortelen uyt de aarde genomen, van de verrotting ge- 
zuyverd ; die goed en gezond zijn gebleeven in de hier 
boven befchreevene grond , met een wadende of volle 
Maan , weer geplant; op een zeer warme plaats geftcld; 
voor knude n.tgten en koele dagen wel bezorgd en voor- 
zichtig gedekt. 
Op twee bijzondere wijzen konnen ze in deeze koude 
Landen worden aangewonnen. 
Eerft, door haar Zaad ; het welk met een walTcnde 
Maan van April in een Pot, hol cn luchtig, ruym een 
ftroobreeddiep, in de aarde gelegt,warm gezet, cn zom- 
tijds met lauw-gemaakt Reegcn -water een weyuig van 
boven begoten moet zijn , om dies te fpoediger te mo- 
gen opkomen. Niet meer dan twee of drie daar vanop- 
gekomene jonge Planten, na dat de Pot groot is, moet 
men in dc zelve laten, vermitsze vcele en fterke Wor- 
telen fchictcn : ook in den Herjl des eerften jaars wel 
Bloemen, maargcen volkomen Zaad krijgen, ten ware 
met zeer warme cn goede Zomers. 
Ten anderen , door hare Wortelen, die men (gelijk 
wij alreeds gezegt hebben ) in het voorjaar opneemt, 
en verplant. Deeze wet waargenomen zijnde, lopen in 
een korte tijd uyt, fchieten haaftig op, en bekomen 
dan ieder jaar genoegzaam rijp Zaad, 
KRACHTEN. 
HEr geemene Riedt is verkoelende en zuyvcrende camrr.tr. 
van aart. Het nieuwlijks uytgefprootene gc- /. i. r. jé. 
droogd, gefloten, en op dc betten der Scorpwe- 
nen, of andere wonden gc-legt , geneeft dc zelve. 
De groene Bladeren gt floten , cn plaaflers-wijze gelcfjt Linie. 1. 1. 
op eemge opdracht igheyd , ook op het fprmgtnd Vuur, Cm 
verkoeld de hitte en brand. 
De Baji gebrand, en met Edik vermengd , belet het Durant. 
uytvallen des Hajrs. Gcnceft ook dc Schurftheyd. *j£ ***** 
De Wortelen gedroogd, gefloten, en met 'Wijn in- 
genomen , doen het Water der Blaas loffen , cn dc 
ALiandjlonden voortkomen. De zelve in Wijn gezo- D»d l ia- 
d:'n , en daar van gedronken , docd krachtig x/weeteti, '"f- 1 !- 
Is dcrhalven goed voor dc gcene , welke zich van de 
Spaanfche PulA^en befmet bevinden. 
De Bloemen , of der zelvcr Wolligheyd , in de ooren 
gedaan, veroorzaakt hardhorenthcyd. 
LXVIII HOOFDSTUK. 
SWALU WEWORTEL. 
Et deczen , en, mijns weetem , gee- vcrfclier- 
nen anderen naam in 't Neederlandjch de auaea. 
bekend , word in het Latijn gehee- 
ten HlRUNDINARIA , VlNCETOXl- 
cum, of Asclepias.- in het Hoog- 
duytfih ScHWA LBENWURTZF.L : in 't 
ItMttéUmfih VlNCETOSSICO , of Asclepiaoe. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden Twee bij- 
twee onderfcheydene (bortcn ; te wcetcn : zonetere 
I. HlRUNDINARIA FL0RE ALBO , of SwalltWe- lü01[cn ' 
■wortel met een witte Bloem , en IL Vincetoxicum 
flore nigro , of Swaluwe-wortel met een z-warte 
Bloem. Beyde zijnzc van dc zelve tonwing cn Waar- 
neeming. 
Zij beminnen een gemcene, goede, zandige, ofWatwror 
geen zandiqc , doch wel eemeftte qrond : een onene, ecn 1 iard . e 
■ ï i ■ i D , , *> , , _ F ' zii bemin- 
vrije cn luchtige plaats ; ook veel Water. Gecven , „„, 
elke Zomer , Bloemen , cn dikmaal volkomen rijp 
Zaad. Blijven lange jaren in het leeven. Verdragen 
Hagel, Sneeuw , fterke Forj} , en alle andere ongclce- 
gentheeden des rijds. 
Worden vermeenigvuldigd , niet alleen door haar Aanwin. 
Zaad, het welk met een wadende Maan van April , "'»g- 
niet diep gelcgt, de aarde word aanbevolen ; maar ook 
door aangcwafTene jonge Wortelen; welke men op de 
genoemde rijd van dc oude neemen , «n vcrpljntcn 
moet , in een bequame aarde , met oude Kocye- en 
Paerdemift voorzien. 
KRACHTEN. 
DE Wortelen van Afclepias , of Swaluwewortel , Uattb. 
zijn verwarmende en verdrogende in den eerften c-9°- 
graad. Daarenboven fijn van ftof ; ook ope- 
nende cn vertcerende van aart. 
Deeze Wortelen in Wijn gekookt , en daar van ge- Diafc. I. j. 
dronken , is goed tecgens allerley (lag van vergif. Ge- <"■ lo6 - 
neefl ook de gcene, welke van dolle Honden, of an- 
dere giftige Dieren gebccten zijn. Bewaard de Menfch 
voor dc Ptfi, Met Citroen-zaad gemengd , neemt 
wech de gebrceken van het Hert : is dienftig voor de 
Waterzuchtige , zomtijds gebruykt , en daar op ge- 
zweet : ook tecgens de Geelzucht , de Hoeft j cn 
docd gemakkelijk wateren. _ Maakt een zuyver Vtï : JEgin. I.7. 
dood de Wormen: helpt de gc-ene , die zich door eeni- f '*' 
gen val van binnen verzttrd gevoelen; en verjaagd dc 
ÜHjk-kgimfing, 
Aa Het 
