383 Beschryvinc dhr. Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 384 
Bloemen , altijd nccrwaaats hangende , gezien werden. 
Berchrij- Zij zijn zonder cenigc reuk ; inwendig vercierd me: 
ing der 
Uloemea. 
daar op- 
'MA: i 
een fchoone , fmalle gcelc ring ; ook in dc zelve voor- 
zien , op de wijze van Bernagte, met vijf digt bij een 
gevoegde , achter breedc , en voor fpits toegaande , 
langwerpige, gccle Knopjcns , of Afbangz-eltjens ; heb- 
bende in het midden een blcck-grocn Ruggetje ; uyt 
wiens midden ook een lang, rond, dun, bleek-ver- 
wig djhangx.eltjf) doch voor niet zoo fpits, als in die 
van dc Bernagie, voortfehict. Als decze Bloemen agt, 
tien , twaalf, ook wel meer dagen hebben opengc- 
ftaan , vallen ze op de aarde neer ; nalatende in dce- 
ze Geweftcn kleyne , langwerpige , doch dikachtige 
Knopjcns , voorzien met twee inwendige fireepen van 
buytcn, en gevuld met zecrklcyn, langwerpig, uyt 
den rooden bruyn-verwig Zaad ; 't welk in het laat- 
fle van Julim en Attgujitis zomtijds zijne volle rij p- 
hcyd bekomt. 
Bladeren. Dccze Plant legt hare ruygachtige, kluchtige, don- 
kcr-groene, een wcynig blinkende, aan de randen aar- 
dig-rond getandde kleyne Bladertjens van naturen plat 
op dc aarde neer. Zij zijn een halve vinger , wat 
meer of minder, lang; een vinger, een geheclc duym, 
of ook wel twee vingeren, in het midden breed, on- 
der alderbrcedfl , en voor in een ftomp punt toelo- 
pende. Zijn ook onder voorzien met iterke , veel- 
voudige dikke uytwendigc Aderen, en een rosachtige 
hayrsge Wolligbeyd. Is niet zoo hard van aart als de 
andere Beerenoor , vermits ze , buyten gefield zijnde , 
in dc Winter niet alleen door felle Forfi, maar ook door 
al te veel fcharp-bijtende Sneeuwachtige vochtigheyd, 
lichtelijk van het leeven word beroofd. 
Waimee- Is derhalven veel dienftigcr , dat zc in een Pot , 
ding. gevuld met de voorgenoemde aarde , en met veel 
zand doormengd ( voor al niet te hoog boven dc aar- 
de , om des Recgens wil , gefield ), worde gezet op 
een altijd donkere of fchaduwachtige plaats , geheelijk 
voor dc Zonneftralen bevrijd, en in de Zomer geduri? 
met vcelc vochtigheyd voorzien : want indien dit door 
verzuym word nagelaten , zoo zullen de Bladertjens 
door der Zonnen-kracht terflond opkrimpen ; cn bin- 
nen wcynige dagen zal men de gantfehc Plant door 
droogte vergaan vinden. Moet ook in het Iaatftc 
van Oclober binnens huys worden gebragt , op een 
luchtige plaats, verre van den Oven; of, hetwelk 
beft is , daar gantfeh geen vuur in gemaakt word : 
dan onderhouden met niet al te veel Water , zonder 
ecvenwel de grond tc eenemaal droog te laten wor- 
den. In het begin van April, mee een reegenachri- 
gc Lucht, zet men ze weer buyten; en men wagt haar 
wel nauw voor hayrige Oofic- en Noordenwinden. Dus 
waargenomen, zal ze veel beeter in het leeven, en in 
wclftand blijven. 
Aanwin- Op twecdcrlcy wijzen kan men deeze Plant bij ons 
"ing vermeenigvuldigen. 
door Zaad Ecrfi , door haar Zaad; het welk met een waffendc 
Maan van Maert hol cn luchtig word gezsyd in een 
Pot, twee ftroobrecd diep , en gedurig gezet op een 
donkere plaats. 
en Loten. Ten anderen, door hare aangewaflene jongen , wel- 
ke men zoo wel in April als Auguflus van de ou- 
de neemen , en met de gcmeldde Maan verplanten 
mag. 
KRACHTEN. 
B Eerenoor , of Aurkula Vrjt , is verkoelende , 
verdrogende , afvagende , en een weynig te za- 
men-trekkende van aart. Met de Wortel in Wijn 
gezoden, en daar van gedronken, flopt de overvloe- 
dige Aiaandflonden der Vrouwen; is goed teegens de 
Pefl, cn de becten der giftige Dieren. Gcnceft de Ge. 
fcheurtheyd , cn allerley inwendige Monden; inzonder- 
heyd die van de Borfi. Het zelve doed ook het Zap 
Matthial 
der Bladeren , der Bloemen , en der Wor teler. 
gclegt, of met Wijn ingenomen. 
Breekt ook dc Steen en het Graveel. Gcnceft dc Galt», tii. 
gebreeken der Moeder. Helpt en verfterkt de Zccntt- 
wen : opend de verftoptheyd der Nieren cn Blaas. Q e f n _ 
Neemt wech de Hoofd^wijmeling ; ook de Tand- dc Luna- 
pijn , daar meé gewaflehen. Maakt de Vrouwelijk- T " it 
hcyd eng ; zoo dat dc Juffers , die bijgeflapen heb- 
ben , weer voor zuyvere Maagden konnen door- 
gaan. 
De Bloemen in Wijn gezooden , of het Zap daar Fa ''- Ca ' 
uyt gedrukt, en het aangedicht daar mee gewaffchen , ^"f'ffi' 
maakt een zeer z,uyver Vtl : neemt daar van wech aller- 10 . , Ai 
ley vleiden, Zomer -fproetelen , en andere onzuyvcrhce- Jilfmaiit 
den ; dcfgclijks dc rimpelen. nomtne. 
De Wortel gedroogd , gefloten , en twee Drach- Fuchf.hijl. 
men daar van met Wijn gebruykt , verzacht allerley P'-f-j*ö. 
gezwellen; en de fmertcn van het Flerefijn. Stild de f'ff^ ** 
roode Loop, en allerley andere Bnyl^vloeden. Genecft 
ook de betten der dolle Honden ; neemt wech dc pijn 
en krimping des Bttyks. 
LXXVI HOOFDSTUK. 
KLISSENKRUYD. 
Ord ook van zommige in het Nee- Verfcney- 
dcrlandfch genoemd Klassen en ^ e n i mc &t 
Kt. addenkru yd : in 't Latijn Lap- 
pa : in het Hoogduytfch Kletten : 
in het Franjck Glouteron , of 
Gletteron i en in het Italiaanfch 
Bardana. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden drie Drie oni 
onderfcheydene foorten; als: derfi&ey. 
I. Lappa major vulgaris, Bardana, of Per- lc e „ oor *- 
sonata, gemeen groot Klijfenkruyd. II. CapitE iïe- 
tïculato; met een Knop of Hoofd; met een witte 
wolügheyd als een Net overgclegt. III. Lappa minor, 
of kleyn Klijfenkruyd ; ook in het Latijn genoemd 
Xanthium; in het Hoogduytfch Bettler-laus, of" 
Spitzkletten i in het Franfch petit Glouteron. 
Niet alle zijn ze van de zelve Bouwing cn IVaamecming. 
Eevenwel beminnenze al te zamen een goede, zan- Grond, co 
dige, wclgemcftte, en ook (doch niet zoo zeer) een Plaats " 
harde, kleyigc aarde; inzonderheyd het kleyne Kliffen-* 
kruyd, hetwelk veel tecderder van aart is; en een matige 
vochtigheyd , zoo lang dc Planten noch jong zijn ; 
maar ouder wordende, veel Water: een opene, luch- 
tige, vrije, cn wel ter Zon gelcegene plaats. 
Het Lappa major, of groot gemeen Klijfenkruyd, Groot gc- 
ook het andere, met een Knop, of Hoofd, met een wit- ™" n 
te wolügheyd als met een Net overgelegt , konnen, ge- fcruyd.* 
durende dc Wintertijd , flerke koude , cn alle andere 
ongclcegcnthccdcn uytftaan, Bloeyen in het tweede jaar. 
Gcevcn volkomen , zeer krachtig Zaad ; cn daar mee 
verflerven ze. Behoeven niet weer gezayd tc worden , 
vermitsze, daarze eens geflaan hebben , zoowclineen 
flegte als goede grond , door het neergevallene Zaad 
overvloedig genoeg vermeenigvuldigen. 
De Lappa minor, of Xanthium, kleyn Kliffen- Kleya 
krttyd , blijft niet langer dan eene Zomer in het leeven. ^ Ilfi j n * 
Word derhalven in ieder Voorjaar, met een wallende 
Maan van April, op nieuws weer gezayd, ruym een 
ftt oobreedte diep. Vermits haar Zaad hier altijd rijp 
word, zoo worden ze deezer wijs aangewonnen , en eeu- 
wig-durend gemaakt. 
KRACHTEN. 
Et groot Kliffenhruyd , of Lappa major, is ma- Ooien. U 
tig verdrogende, verrecrendc, en een weynig te Ue ^- S " n , 
Zimcn-trekkendc van aait, 
Se 
H 
