387 Beschryvinc der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 388 
Grond. 
PLuts. 
Bloemen 
Zaad. 
Aanwin- 
ning- 
La, c. 10S 
JEgm. I. 7 
i.j. 
t.HJf. 
Camcrar. 
l.}.l.S 9 . 
T,h,r 
l.a. c 
£>.,/. /. a 
Lxxvm. hoofdstuk. 
PESTILENTIE- 
WORTEL. 
Ecft in het Neederlandfcb niet alleen 
deeze naam > maar ook dien van grooie 
Hoefbladeren, cn Dokkeblade- 
ren. Word in het Latijn gcheeten 
PETASITES , of PESTILENTIALIS RA- 
DIX ; in 'r Hoogduit feb Pestilentz- 
wurtz : in het Italiaanfcb Pltasite» Zulk een 
benoeming is deeze Plant toegevoegd , om dat men 
ze zeer goed heeft bevonden teegens dc Peft , en 
bitsige Koortsen ; gelijk hier na verder zal aangewee- 
zen worden. 
Zij bemind een gemcene , zandige 1 zoo wel on- 
gemcltre als gemeftte , doch van naturen liever een 
vochtige als droogc grond : een opene, vrije, luch- 
tige, wel ter Zon gelcegcne plaats, en veel Reegen. 
Blijft lange jaren in het lceven. Kan fterke forft , 
en alle andere ongcleegcnthecdcn des tijds uytfraan. 
Geeft vroeg in het Voorjaar hare Bloemt» , zonder cc- 
nig Loof, cn zij vergaan zonder Zaad na te laten. Dan 
komen hare Bladeren voor den dag , in het ronde 
veel groorer als een Hoed. Waarom zij ook heeft 
bekomen de naam van Petasites, na het Griekfche 
woord rifSï35-. 
Zij word cnkclijk alleen , doch overvloedig ge- 
noeg , aangeivonnen door hare de grond geweldig door- 
lopende jonge Scheuten; welke men, Zoo wel in het 
Pborjaar , als in de Zomer , mag opnecmen , en ver- 
planten. 
KRACHTEN. 
DE Bladeren van Petajttet s of Peftilentiewortel , 
ook het Poeder der zelve , gelegt op vuyle 1 
weelende , of kanl-erigc Gezwellen, Wonden ^ en 
lopende Gaten, gencczen dc zelve. 
In Wijn gezoden, dcfgclijks de VI 'ortel, of 6c Schel 
van dc Wortel ("welke het befte en krachtigfte van al- 
len is , droog cn warm in den tweeden graad) gepuU 
. verifcert ; dan een Drachma daar van met Wijn in- 
gegecven, is zeer goed teegens allerlcy vergif, de Peft; 
cn andere gebreeken , welke door x,wceten geholpen 
moeten worden. Want dit middel verwekt het weet, 
en drijft alle quaadaardighcyd van het Hert. Doed 
ook dc Mxandftonden voortkomen ; wel Water loffen : 
dood dc Wormen : neemt wech de Bny<kfrimping , ook 't 
Colijkj cn de opftij^ing der Moeder. 
Dc Schors der zelve , tweemaal vierentwintig uren 
lang in Edik geweykt : daar na daar in gedaan een 
wcynig TJieruc en Z.ip van Wijnruyt; dan gedron- 
ken , is ook zeer goed teegens allerlcy pcftilentiale 
Ziekten, 
Dc zelve Wortel verdrijft cn genceft ook de Schurft- 
heyd der Paerden ; neemt van haar wech. de Kortade- 
migheid, en dood de Wormen, 
LXXIX HOOFDSTUK. 
BACCHARIS. 
N onze Gcweffcn vreemd van natu- 
ren , word mijns wectens , bij geene 
Volkeren anders als dus genoemd. 
Hier van zijn mij in haren aart be- 
kend geworden twee verfcheydene foor- 
ten , als : 
I. BacchaiUS VEK.A DïOSCORl Dis , of opr§chte 
Baccbaris , van Dioscorides befchreeven. II. Bac- 
charis Monspelieksium , of Eaccharis , Maffende 
ontrent Alontpeltier in f-rankrijk^; beyde van dc zelve 
Bouwing en Waarneeming. 
Zij beminnen een gemcene , goede, zandiee aaide , 
met een wcynig een-jarige Paerdcmifr vermengd : een 
openc , luchtige, vrije, warme, wel ter Zon uelec- 
genc plaats, cn wcynig vochtighcyd. Konnen tame- 
lijk wel uytffaan de f^orft en andere ongclcegentlicc- 
den der Winter; doch lichtelijk wordenze door vcc- 
lc koude Reegenen verdorven, en gantfchclijk om 't 
leevcn gebragt. 
Dc tweede Zomer bloeyen zc. Geeven , bij goede 
jaren , gemeenlijk altijd volkomen rijp Zaad, cn vcr- 
ftervcn dan , vermits zc uyt eygener aart niet ouder kon- 
nen worden. 
Moeten dcrhalven, t'elkens om 't tweede jaar in de 
voortijd, met een walfcnde Maan van April weer in de 
aarde, niet diep, gezayd zijn. Hierdoor alleen kon- 
nenze aangewonnen cn vermcenigvuldigd worden. 
KRACHTEN. 
Grond. 
Plaats. 
. JEgitt. 
1. 7. c. 3. 
VerCchej- 
de namtn 
DE Bladeren van 'Saccbaris hebben een te zamen- * 
trekkende kracht. 
In Wijn gezoden, en daarvan gedronken, 
openen ze de x,wect~gaten ; doen gemakkelijk Wate- 
ren , en verwekken de Alaandjionden der Viouws-per- 
foonen. 
Dc zelve Bladeren , op het Hoofd gelegt, neemen T)iofe. li 
wech de Hoofdpijn, en dc hitziglicyd der Öogen. Hcc- c ' * u 
len de gczwollene Borjien der kraam -vrouwen , cn het 
fprinqend Vuar. Dc Wortel in Wijn gezoden, is Zeer 
goccTvooreen veranderden Hoeft ; voordegecne, die 
inwendig gefebenrd , of van een hoogte afgevallen zijn, 
en zich verkeerd hebben : voor dc bcetcn van gif'igi 
Dieren. Docd ook ophouden de Bnyl^oop ,cn alle fchtc- 
rende Catarrhen, of Zinkingen. 
LXXX HOOFDSTUK. 
BALSSEMAPPEL. 
Us in het Neederlandfcb , van zom. 
mige ook , met een geringe verande- 
ring, Balsaam-, cn Balsamappel, 
genoemd. In het Lttijn BALSAMI- 
NA, ClJCUMERINA , MoMOTaDICA, 
en Charantia : in het Hoogduytfch 
Balsamapffel; in het Franfch Mervgille ; en in 
het Italiaanfcb VlTiCELLA , Balsamina , of onk 
Pomo dï Gierusalemme j zoo veel als , Appel van 
fferufalem. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden vier 
onderfcheydcic foortcn , als : 
I. Balsamina mas , of Baljfemappel mannetje. 
II. Balsamina fccmina flore albo , of Balffem- 
appel wijfje met een witte 'Bloem. III. Balsamina 
fcl-mina FLORE PURPUREO , of Baljfemappel wijfje % 
met een purpnrc Boem. IV. Balsamina foïmina 
flore rubro, of Baljfemappel wijfje met een roo- 
de Bloem. Alle zijn ze Van de zelve Bouwtng en Waar- 
neeming. 
Zij beminnen een goede, gemcene, zandige aarde, 
met cen-jarige Paerdcmifr, een wcynig ccn-jarigcHocn- 
derdrek, en het Mol der verrotte Boom-bladeren door- 
men gd : een opene, luchtige, warme, vrije, wel ter 
Zon gclecgtne plaats, en tamelijk veel Water. Blijven 
niet meer dan ccne Zvmer in 't leevetl. 
Het Balsamina mas, of Baljfemappel mannetje, 
geeft wel in onze Gewcffcn Bloemen en Vruchten, van 
een zeer fchoone aanfehouwing, doch geen volkomen 
rijp Zaad, dan bij hecte Zomen en goede jaren. 
Het 
Vier on- 
dcra-hej- 
dene foor 
Grond, 
i'laau. 
Balflêfi 
appel 
