39i Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek, 391 
Waar n ee- 
nling. 
Amerï- 
caam'cbe 
Madelie- 
Bcrchrij- 
ving der 
zelve 
Bloemen 
Zaad. 
Voor- 
Atmut- 
Ceelc Ma. 
delieven 
van Date- 
ehampius, 
maar blijven lang ftaan ; docli eyndclijk vergaanze in 
haar zeiven. 
In deeze koude Geweften gecven zc noyt eenig rijp 
Zaad. Verdragen ongcerne veel koude Herfjl-reege- 
nen , Rijp en frerke Vorft. Moeten derhalven , in een 
Pot gezet zijnde , in het begin van Oclobcr binnens 
huys worden gebragr, op een luchtige plaats , daar 2e, 
door de Vcnflcren , Lucht en Zon mogen genieten zoo 
lang het ccnigztns gefchieden kan ; en waar in niet als 
bij vriezend Weer word gevuurd. Gedurende dien tijd 
moet men ze fiegts met een weynig lauw-gemaakt Ree- 
gen-water van boven begieten, vermits ze anders lich- 
telijk verderven ; en niet voor in liet begin van April ^ 
met een aangename Rcegcn weer buyrcn gefield , voor 
veel vochtigheid , koude nagten , hayrige of Jchrale 
Oofie- cn Noorde-windcn wel gewagt , en voorzich- 
tig gedekt zijn. Zij worden alleenlijk vermeemgvul- 
dtgd door hare aangewaffene jonge Loot at, van zelfs ge- 
noegzaam Mortelen fchictendc : welke men in een toe- 
neemende Maan in April of Maj van de oude afneemt, 
cn in Potten verplant. 
Het Bellis Americana , of de Americaanfche 
Madelieve , een ongemecne Plant , is tamelijk hard 
van aart. Schiet uyt hare grauwe VcexAhvortel op tot 
de hoogte van drie voeten. Verdeeld zich in veele ta- 
mclijk-dikke en ronde Steelen , waar aan rondom de 
Bladeren groeyen , opwaarts gekeerd. Zij zijn twee 
vinger-lccdcn , wat meer of min , lang , doch fmal ; don- 
k'cr-grocn van verwcj in het midden aldcrbrecdfl ; voor 
fpits toegaande; aan dc randen vercierd met veele fpitze 
x,a.tgs-wijz.e gevormde Tandjens ; en in het midden 
met een regt-doorgaande Ader voorzien ; waar uyt ee- 
nigc andere zeer tcedcre, klcyne, en maar ceven zicht- 
bare voort fp ru y ten. 
Deeze foort bemind een zandige, goede aarde; en- 
kclijk alleen vermengd met het Mol van verrotte Boom- 
bladeren, cn geen andere vettighcyd: een opene, luch- 
tige, vrije, warme, wel ter Zon gcleegcne plaats, en 
tamelijk veel vochtigheyd. Geeft, bij goede Zomers, 
Bloemen , uyt de bovenfle punten der Takken voort- 
fchictende. Rond zijn ze ; ontrent zoo groot als ccn 
Duc.iton, cn wit-verwig. Beflaan uyt vijfentwintig, 
dertig en noch meer (malle, lange Bladertjens, van bin- 
nen voorzien met ccn geele, vcezelachtige, ronde plek. 
Alszc ccnige dagen lang open hebben geftaan , vergaan ze 
eyndclijk in haar zclven en laten noyt volkomen Zaad 
achter. 
Tamelijk wel konnenze uytfhan de koude en andere 
ongelccgcnthcedcn der Winter : echter worden ze zom- 
tijds door de Vorft van het beven beroofd; inzonder- 
hcyd als zc lang geftaan hebben. Is derhalven dicn- 
flig , dat men altijd iets van dccze Planten in ccn Pot be- 
waard, om niet eens onverwagt van dcezc foort geheel 
ontbloot te zijn. 
In deeze onze koude Landen worden zc alleenlijk 
vermeenigvuldi^d door hare jonge de aarde doorlopende 
Scheuten ; welke men met een waffende Maan in April 
van de owi/f'afnecmt, en in een nieuwe grond verplant. 
Dit moet ieder drie jaren gefchieden , indien men dit 
ftag een lange tijd behouden , cn niet geheel daar uyt 
geraken wil. 
De Bellis luteo Dalechampii , of de geele 
Aïadelieven van Jacobus Dalechampius , fchieten niet 
meer als ontrent een Maar-voet hoogte op uyt hare 
' tcedcre , bruyne Veez-elwortel , gemeenclijk de aarde 
met lange Scheuten, gelijk de Rooz.cn, doorborende. 
Aan dc dunne en ronde Steehjens komen , nu uyt de 
ecne, dan uyt de andere zijde, de Bladeren voort, 
welke dc Steel gelijk als ten halvcn omhelzen. Zijn 
ftccvig , cn hard in 't aanraken ; van een aangename 
groenhcyd, doch onder Weeier : anderhalf lid van een 
vinger, wat meer of minder, lang, ontrent een vinger 
breed; voorfpitsachtig toegaande , en mrrcen reqteAdcr, 
ook met veel andere Jdeyner , geheel doorlopen. 
Grond. 
Plaau. 
Madeüe- 
etn blau- 
we miidc 
liiocm. 
Waarnee. 
ming. 
Deeze foort bemind alleenlijk ccn luchtige, goede, 
zandigeaarde, zonder eenige vettighcyd , wclkczenict 
kan verdragen : een opene , luchtige , vrije , wel ter 
Zon gcleegcne plaats, en veel Water. Geeft wel ieder 
Bloemen , maar geen Zaad. Deeze Bloemen zijn 
tamelijk groot , onder omcingcld met veele klcyne 
groene Bladertjens; befhande alben uyt veele regt-op- 
flaandc dunne geelc Spiert jens, konnendc voor geen op- 
regte Bladertjens gehouden worden. Lang duren zc, en 
vergaan eyndelijk in haar zelvcn. Deeze Plant vermag 
fterke Vorft, en allcrley andere on gel ecgen theeden der 
Winter, uytteftaan. Kan, vermits zc geen Zaad t;eeft, 
alleenlijk aangewonnen worden door aangegroeydc jon- 
ge Lootcn. Welke in het Voorjaar , meteen wallen- 
de Maan van April , altijd om 't derde jaar moeten 
opgenomen , en weer in nieuwe varffche aarde ver- 
plant zijn. 
Dc Bellis cccrulea , of Madelieven met een 
blauwe ronde Bloem, ook van zommigc genoemd Glo- 
bularia , zijnde een kleync Plant , digt bij de grond 
blijvende, gelijk de Bei lis hortensis , of gemcenc 
Hof-madeltcven , bemind een zandige , goede grond , 
met wey"ig vettighcyd , maar wel met het Mol der 
verflorvenc Boom-bladeren doormengd : ccn opene , 
luchtige, vrije, warme, wel ter Zon gelecgenc plaats, 
en niet tc veel vochtigheyd. 
Geeft in de Zomer niet alleen Bloemen, maar ook, 
bij goede jaren, volkomen rijp Zaad. Is nier zeer hard 
van aart. Word derhalven , buytcn blijvende , dik- 
maal door ccn fterke Verft wechgenomen. Ter welker 
oorzaak men , om niet geheel van deeze foort beroofd, 
te worden , genoodzaakt is , altijd iets daar van in een 
Pot te bewaren , welke men 's Winters binnens huys 
ftcld, en de zelve, gedurende dien tijd, met zeerwev- 
nig vochtigheyd onderhoud. Zij word vermeerde, d 
en aangewonnen , niet alben door haar Zaad , 't welk 
met een waffende Maan van April moet gezayd zijn, 
niet diep, in een Pot; gefield op een warme plaats : 
maar ook door hare jonge Afz.ctz.ch jent , welke men 
op de genoemde tijd van de oude afneemt cn ver- 
plant. 
Dc Fruticola Lychnidis folio , of groote 
ftruvels~wijz,c groeiende Aïadelieven , met 'Bladeren van 
Chriftm Oogen , khiet uyt cygener aart drie , of ook 
vier Maat-voeten hoog op. Is aan hare regt-opflaan- 
de Steelen voorzien met veel Bladeren , aan beydc de 
zijden onordcntlijk voortkomende; ontrent een vinger 
lang , een duym breed ; achter na de Steel fmal j in 't 
midden breedft; voor fpitsachtig-rond toegaande : bleek- 
groen van verwe ; wat ruyg cn dikachtig van aart; in- 
wendig vercierd met een regt-doorgaande Ader; wa3r 
uyt voortvlocyen veel andere tecdcre , opwaarts-lo- 
pende Adertjens. Boven aan dc Steelen vallen ze klcy- 
ner, fmallcr, en cyndigen voor aan fpirzer. Tuffthen 
welke om hoog, defgelijks uyt de punten der genoemde, 
Steelen, grocyen veele Troswijz.e bij malkander gefiel- 
de Bloemen; niet groot; in het rondom beflaande uyt 
veele zeer fmalle , witte, digt bij malkander gevoegdc 
Bladertjens; in het midden voorzien met ccn groot deel 
geele Knopjens, gelijk dc Camillcn, Als ze cenïgc da- 
gen geduurd hebben , vergaanze in haar zclven, cn la- 
ten achter een kleyn teeder Zaad. 
KRACHTEN. 
Oo wel de wilde als de tamme Aïadelieven zijn tobel. t. r. 
verkoelende , verdrogende , en een weynjg te f°l- rói. 
zamen-trekkende van aart. 
Aïadelieven in goede Wijn gekookt , of het gedi- Tragml.i. 
wijze 
Madelie- 
ven met 
Bladeren 
van Chri- 
ftus Oo- 
gen. 
flilberdc Water van dc zelve , of ook het daar uyt ge- 
parflte Zap, met Wijn ingenomen, is zeer goed voor 
alle inwendige wonden ,m dc gejhhcurtheyd : voor Koort- 
sen; dc brand der Ltcvcr, en de hitte van meer andere 
inwendige deelcn. 
Dc 
■S3- 
