39J Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek, 
ip6 
ZW./.u 
c.6. 
Diafi. I.: 
KRACHTEN. 
DE witte Beet is koud en vochtig van aart ; 
daar bcnecvens zuyvcrcnde en afvagendc. Tot 
fpijzen gebruykt, opend dc verftoptheyd der 
■Milt: maakt een week_Ligchaam, alszc niet lang word 
gezoden; doch te lang, fiopt^e. 
rlin.Lto. In Water gekookt, en zoo met groene Look gc- 
f- 8- bruykr , doed wel wateren : dood alle Wormen : ftüd 
dc Buykloop , en is goed voor dc Geelzucht. De zcivc 
gekookte Bladeren gelegt op de gebrandheyd, op Bloed- 
x.weeren , en op het wild Vuur , is zeer goed tecgens 
deeze gebrecken. 
De groene Bladeren gefloten, en gelegt op 'wettende 
^weeringen, ook op de qttade Schurft hcyd des Hoofds , 
geneezen de zelve. 
Zufit.Li, Het daar oyt geparftte Zap (doch niet te veel gc- 
marr. 116. bruykt) zuyverd de Maag, en verwekt Stoelgang. Op 
het Hoofd geflrcekcn, dood de Luyz.cn en Neeten. 
Dc Wortel van Beet wel gczuyverd , met wat Zout 
beflreeken, en gebruykt als een Sttppofitorittm , opend 
' het Ligchaam. De zelve Wortel gedroogd , gefloten , 
en in Wijn gelegt , maakt binnen wcynige uuren daar 
van goede Edik. 
Het Zap uyt de Wortel, gedaan op de beeten van gif- 
tige Dieren, word zeer geprcezen. 
De roode Beet , of Beta rubra , is niet 200 verwee- 
kende van aart; doch verftrekr in de Winter voor een 
goede Salade ; inzonderheyd dienftig voor de qcene , 
die van het Graveel worden gcqucld, en niet wel haar 
water konnen maken. 
ftr.J* 
Jtgriz. I. 
#.31. 
Durant. 
Htrb.fu, 
JW-7F. 
LXXXTV HOOFDSTUK. 
E T O N I E. 
En zeer hcylzamc Plant , word dus 
in het Neederlandfch genoemd : in 't 
Latijn, dcfgclijks in het Italiaanfih 
Bltonica, of Vetonica : in het 
Hoogdnyifch Bethonif.n : 'm'tFranfcb 
Betoine. Dc Italianen zeggen ook 
wel Betonia. 
Twee bij- Hier van zijn mij ïn haren aart bekend twee verfchey- 
zonJere dene foorten ; als: 
ortcn. jJetonica flore Purpureo , of Betonie met 
ten purpure Bloem. II. Betonica flore albo , 
of Betonie met een witte Bloem. Bcydc zijn ze van dc 
Zelve Oueekjng en Waarneeming. 
Grond. Zij beminnen immers zoo zeer een goede , gc- 
Pltat*. meenc, zandige, als een andere met twee-jarige Paar- 
demifi wel voorziene grond. Hebben liever een opc- 
nc , vrije , en wel ter Zon gelcegcne , als een fcha- 
duwachtige plaats. Willen ook veel Water. Blijven 
lange jaren in het leevcn. Verdragen fterkc koude , cn 
allcrley andere ongelccgcnthccden der Winter. 
Bloemen. Gcevcn ieder Zomer Bloemen , en ook volkomen rijp 
Zaad. Zaad; het welk met een waffende Maan van AprÜ of 
Maert niet diep in dc aarde word gelegt. Komen ook 
wel , uyt het neergevallene Zaad , van zelfs voort. 
Konnen daarenboven vermeenigvuldi^d worden door 
hare aangewaffene jonge Lonten , die men op de ge- 
noemde tijd , en met dc gcmcldde Maan van de oude 
neemt, en verplant. 
KRACHTEN. 
BEtonie is warm cn droop in den tweeden graad; 
daarenboven doorfnijdende en dunmakende van 
aait. 
Dc Bladeren gedroogd , en in een kufTcntje op het 
Hoofd gelegt, verdrijven dc Hoofdpijn. 
Lufit. I. 4. 
De zelve gefloten , en Plaatlcrs-wijze op de DUi lUritf 
gedaan, zuy veren en geneezen die. Met wat Zout ge- Ui. n„i. 
ftampt, cn zoo opgclcgt, hceld dc Kankerige iivccrin- '■ 7- 
gen. Met Varkens-reuzel, of cenigc andere Vettighcyd 
vermengd, docd alle Apefiamuicn cn BJecdiwecrcn njo 
worden. 
Het Poeder dcczer 'Bladeren , vermengd met Zuy- Galen UI. 
ker of Honig, cn zoo genuttigd; of it: Bladeren in s "»t"<J- 
Wijn gekookt , cn daar van gedronken , is goed voor 7 ' 
dc Lmgt , dc Borfl , en voor de gecne die dc Tcermr 
hebben. Opend dc verftoptheyd van dc Leever, Milt, 
cn Galblaa:. Is dienftig voor de zulke, welke onder- 
worpen zijn de vallende Ziekte, en de GeeUncht. Gc- 
ftotcne Gengebar daar bij gedaan, verfterkt de Maag : ■*».««/! 
verzacht dc pijn der Nieren , en der 'EU*,; breekt tic 
Blaas- en Nieren-fleen; en doed gemakkelijk Wateren. ""' 
Verwekt ook der Vrouwen Maandftonden • belet het 
cpftijgen van de Moeder : geneert dc bcetcn der ver- 
giftige Diira ; wanneer men, in Wijn gezoden, daar Di.fi l x. 
van drinkt, cn dan ook het i ujtr »dfi nn A. UB.*, et. 
den ftroyd. 
cn dan ook het Poeder zcifs op de Won- 
Ecn Drachma hier van met Wijn ingeno- 
flnjd ook zeer krachtig tecgens alle vergif. )i,rlm.l.ir. 
deeze tlmt is'cr zoo een geweldige vijand van , dat een ** 
Slang , van Betome-bladeren omringd , over dc zelve 
met kan kruypen ; maar zich daar in omwindende 
frerven moet. 
Dc «in// gedroogt , en twee Drachmen daar van Ba,U. I. j. 
gebruykt met Wijn of Honig-watcr, docd hraken; tc * ""■ 
gelijk uytdrijvende llkliley p jm f m M Galachtig 1 '"'- *»* 
vochtigheeden. 
Dc Conz.erf, gemaakt uyt dc Bloemen, is zeer ge- n,ion.U: 
zond, en dienftig tot wechnecming van al de gemeld- 
dc gebreeken. Van dc Bladeren èen Ceraium , Zalf, 
ofPlaafter bereyd , is zeer dienftig tot vcclcrley qual 
len , inzonderheyd ook om alle hardigheid tc ver- 
zachten. 
Kortclijk' , deeze PlaM word voor zoo ecdcl en 
deugdzaam gehouden , dat het ons te lang zou vallen 
al de Krachten der zelve tot geneezing op te tellen. 
' Verder. 
LXXXV HOOFDSTUK. 
MOTTENKRUYD. 
^^feUs genoemd in het Neederlandfch , Namen.' 
0;>A^wordin het Latijn gchcctcn Blat- 
(f'^V taria: in het Hoogdytfih Goldt- 
^jj^'lf KNOFLETN » Of MOTTENKRAUT J in 
^^J^f^het Franfch Herbe aux Mittes : 
Xr^ ^ 111 hct t*"b*«»fch, gelijk in het La- 
Hier van zijn mij in haren aart bekend ecwordei 
cenigc aardige veranderlijke foortcn, namcntlijk ■ 
I. Blattaria odorata , of Mottenkruyd met een ucie^jïËe 
riekende Bloem. II. Flore luteo, of met een geele foortCD - 
'Bloem. III. Ramosa flore luteo, of met een 
geele Bloem , en z,ijde-takjten vercierd. IV. Florh 
albo, of met een witte Bloem, V. Flore purpu- 
Reo , of met een purpure Bloem. VI. Flore obso- 
LETo, of met een Bloem als van een vieze verouderde 
verwe. VII. Florb cinereo, of met een afih-vcr- 
wige Bloem; cn veel meer andere, jaarlijks door het 
zayen zich veranderende en vermeenigvuldigcnde. Meert 
al te zamen zijn ze van dc zelve Bouwing cn Waarnee- 
ming; maar niet van cenen aart. 
Zij beminnen een goede, zandige, gcmcfite; ook Grond, 
een ongemciïtc aarde : een opene , luchtige , vrije , 
wel ter Zon gclecgcne plaats ; en veel Water. Kon- 
nen fterke koude, cn alle andere ongelccgcnthccden der 
Winter uytftaan. 
Dc Blattaria odorata, of 'het welriekend Mot- Welrie- 
tenkruyd; Blattarta flore luteo, of met een geele kendMot- 
Bloem t bcydc dc foorten, cn Flore aldo, of met teluu y J « 
