397 
MoTTENKRUYD. WoLLEKRUYD, 
een vitte 'Bloem , worden in het Voorjaar, met een 
wafJende Maan van A/aert of April, niet diep in dc 
aarde gezayd. Krijgen, in de tweede Zomer , Bloe- 
men, ook volkomen Zaad, en verfterven daar mcê. 
en vceler- Dc Blattarta flore puri'ureo , of Aiotten- 
kj andere ^„j mct ecn ptrfmt Bloem; Flore cinereo; of 
met een afchverwige Bloem; Flore obsoleto , of 
met een Bloem van een veranderde viez.e couleur; Flo- 
re pallido Fusco, of met een bleel^-brnjn-verwige 
Bloem, en al de veranderlijke foorten, uyt deeze voort- 
komende, vergaan zoo haaft niet, maar blijven ecnige 
jaren lang in het leeven. Schieten ieder Poorjaar nieu- 
we Scheuten uyt hare Mortel; verliezen ook 'sWmters 
hare Bladeren niet al te zamen. Gecven elke Zomer 
Bloemen, veelvoudige Bloemen , welke wel niet langer als eencn 
dag duren , doch t'elkcns de volgende dag vernieuwd 
Zaad. worden; en in de zelve volkomen Zaad: het welk 
niet diep word gezayd met een waffende Maan vin Sep- 
tember in een Pot , om 's Winters binnens huys gc- 
bragt , cn voor de Vorfl bewaard te konncn worden. 
Aanwin- Zomtïjds moet men het gezayde met een wcynig voch- 
nln 2- tigheyd befprengen ; zoo komt het in het Voorjaar op 
( want het moet lang in de aarde blijven leggen) en 
grocyd voort. Indien men het Zaad 'mAiaert of April 
wou inleggen , zoo zou het cerft in den Herfft opko- 
men, en dan, wecgens de tecderheyd der jon*e Plant- 
jens, in de H inicr mecrendecl weer vergaan. 
Aanmer- Dcczc nieuwe Plant jent dus uyt Zaad opgekomen, 
'""g- blocyen niet voor dc tweede cn derde Zomer. Hier 
uyt ontfhan zoo vcclc en wonderlijke veranderingen, 
niet alleen der couleuren , maar ook in het verfchil van 
groothcyd en klcynhcyd , dat men de zelve geen bij- 
zondere en eygcntlijke namen zou konnen geevcn. 
Doch de andere foorten brengen zelden cenigc vcr- 
fcheydentheyd in verwen, maar meeft altijd eevcn de 
Zelve Bloemen voort. 
KRACHTEN. 
DoJo». t.f. "V fOttcnhujd is warm en droog van aart. Vcr- 
t.tS. \\/\ drijft, door een ingeplanttc eygenfehap, alle 
Paps-wijze op de Oo^wgelcgt, geneert de zwelling 
en brand der zelve; dergelijks allerley andere wee- 
ringen. 
In Wijn gezoden, en daar van tweemaal ieder dag, 
te wecten , 's morgens nuchteren , en 's namiddnags 
ontrent ten vier uuren, gedronken, opend de verftopt- 
heyd der Letver , en van alle andere inwendige dcelcn 
■ des Ligchaams. Vermag voorts alles wat in het vol- 
gende Hoofdfiftk^vm het Verbascum of WolUkruyd 
zal gezcgt worden. 
LXXXVI HOOFDSTUK. 
WOLLEK RUYD. 
Y de Neederlanders niet alleen met 
deezen naam bekend, maar ook van 
veele geheeten Koningskaars , of 
Toortskruyd, vermits men van ha- 
re Steden en Bladeren, welke allerley 
vettighcyd na zich necmen, een heldcr- 
brandend licht kan bcreyden : in het Latijn Verbas- 
cum CANDELA REGIA , ofook TaPS(J5 BARBATUS: 
in het Hoogduytfch Woilkraut, Konigkertze , 
of Kertzenkraut : in het Franfch Bovillon , of 
Torches : in het Italiaanfch Verdasce , Tasso- 
B AR BASSO , Of BaR 8 A R A S CHIO. 
Hier van zijn mij in haren aart eenige veranderlijke 
beziens-waardige foorten bekend geworden ; nament- 
lijk dcezc : 
I. YEUBASCUM ALBUM MAS FLORE ALBO , of 
LoM. I. 
fol. 667. 
Zeeven 
tafehey 
35*8 
wit Wollekruyd mannetje met een -witte Bloem, Xl. Al- 
bum mas flore luteo, of 'wit Wollthrnyd mannetjt 
met een geele Bloem. III. Fcemina flore luteo 
magno , of wit Wollekruyd met een groote geelt Bloem. 
IV. RAMOSUM rccMINA rl.ORE LUTEO AM PLO , of 
Wit Wollekruyd Wijfje met Takteen en groote geele bloe- 
men. V. Nigrum flore ALBO , of X-WATt Wollt- 
krityd met een -witte Bloem, VI. Verbascum 5AL- 
VIvE folio fsutex flore luteo, bf Hoornachtig 
Wollekrujd met Bladeren van Se!f , en een wonderlijke 
geele Bloem. VII. Verbascum salvi^ folio fru- 
tex flore albo , of Boomachtig Wollekruyd met 
Bladeren van Self, en ten witte Bloem. Niet alle zijn ze 
van de zelve houwing cn Waarneeming. 
Al te zamen ecvenwef beminnen ze een goede, g c _ Grond, 
mcene , zandige aarde , met oude Paerdcmift matig j^™ 0 ' 
voorzien : een warme , vrije , wel ter Zon gclecgene 
plaats, cn veel Water. Verdragen fterke Porjl. Bloeyen 
in dc tweede Zomer; en alsze volkomen rijp Zaad ge^ 
gecven hebben, verfterven ze : 't welk met een wafïen- 
de Maan van Maert om het tweede jaar , of ook wel 
jaarlijks, op nieuws weer gezayd moet zijn. Hierdoor 
kan men ze genoeg vermeentgvitldtgen -. alhoewel zc ook 
wel van zelfs voortkomen, zich zelvcn zayende door 
hc( uytvallcnde Z*ad. 
Het Verbascum salvt^e folio frutex flore Boomicb.' 
luteo et albo, of Boomachtig Wollekruyd mtt BU- J£jJnlet 
deren van Self ( bij andere gezcgt Salie , cn Savie ) , BUk-rea 
beyde mei geele en witte Bloemen , zijn veel teederder "an Self, 
van aart, en konncn, buytcn fhandc , de houdt der 
Winter zeer qualijk verdragen. 
Moeten dcrhalven , met een wanende Maan van Waarnec- 
April in Potten geplant zijnde , in het begin, of ten m]n& ' 
halven van OSlober , na gclecgenthcyd dat het Weer 
zich aanftcld, binnens huys gebragt, en op ecn bequa- 
me plaats gezet worden, waarin men niet vuurd als 
bij vriezend Weer ; onderhouden met matige lauw- 
gemaakte Rccgen-warcrfche vochtigheyd; en niet voor 
in het begin, of ten halven April met een zachte Ree- 
gen weer buytcn gefield * voor houdt nagten , en ha- 
rige i droogt Ooflc- of Noordc-wtnden wel gewagt 
zijn. 
Zij blijven lange jaren in het leeven. Worden in Hoogte. 
deeïc Landen nauwelijks vier of vijf voeten hoog. 
"Eloeyen ieder Zomer zeer fchoon, doch krijgen noyt 
rijp Zaad. 
Worden echter vermeenigvttldigd door hare bij of Aanwiii- 
ecven boven de Wortel uytgefchotcne imgi Looien, ning- 
Welke men ten halvcn , op dc wijze der Adelaren t 
infnijden, met aarde aanvullen , cn in het tweede jaar 
Wortel gefchotcn hebbende, niet voor dat de zelve ja- 
rig is geworden , van de oudt afneemen , en met de 
voorgcmcldde Maan van April in Potten verplanten 
moet. 
Het Verbascum salvï* folio arp.orscens Bengt-rari 
FLORE luteo, of Boomachtig Wollekruyd met Blade- ' ,c Wortel. 
ren van Self, en geele Bloemen, ontrent (gelijk alreeds 
gezcgt is ) ter hoogte van vijf voeten , wat meer of 
min, opfchictende, krijgd uyt een taye, houtachtige i 
bleck-verwige , matig-dikke , cn met ontelbare reez.t- 
Ungen voorziene Wortel, een taye, harde , meer als drie 
duym in het ronde dikke, grijs-witte, fchilffcrigc, in- 
wendig gantfeh witte Stam , welke zich verdeeld in Stan* 
veele x.ijde-takjens ; zijnde in het eerfle jaar bekleed 
met ccn aangename i zeer ruyge , witte , dóch korte 
Wolligheid, welke naderhand, als de Takken houtachti- 
ger worden , te eencmaal vergaat. Aan dc zelve grocycri 
Bladeren , altijd twee en twee regt tecgens malkander 
over gefield ; ruilende op geen lange Stteltjens; onge- 
lijk van grootte; dc grootfte een vinger; wat min of 
meer, lang, een groot lid van ccn vinger breed ; in 't 
midden na de Steel toe gcmceneüjk alderbrccdft ; ni 
vooren fmaller , en aldaar in een ffomp punt cyndi- 
gende. Zijn zeer zacht in het aanraken , een 
wevnig n 
dik- 
