JEgïn. 1. 7 
e.j. 
Thtophr. 
I.9. e. 19. 
Gal. Ub. 
Med.Simp. 
8. 
Diofc. fcj. 
Dod. I. 7. 
*. JO.JI. 
KRACHTEN. 
Llc foorten van Standelkruyd , of Orchis en 
Satynum , zijn van een cn dc zelve natuur ; 
tc wecten : warm cn vocht ïn den ccrften 
Tim. Lx6. 
Trog. U- 
f.8». 
jtfuLdJ, 
Serap.de 
Temp. 
Simp.c.91. 
Twee ver 
fchey- 
de foor- 
ten. 
Aanwin- 
ning. 
A 1 
Graad. 
De harde, doch niet dc vooze of fponsachtige Wor- 
tel , gebraden ; in Wijn of Melk gezoden; ook daar 
mee gcbruykt , of in Zuyker ingelegt, cn zoo gegce- 
ten, vermeerderd het Zaad, en verwekt de Bijflapings- 
luft , als hier toe een zonderlinge kracht hebbende: ja 
zoodanig, dat deeze Wortel alleen in de hand gehouden 
(gelijk zommigc hier van fchrijvcnj deeze luft zou gaan- 
de maken. Vcrfterkt ook de Ma*g; doed veel Water 
loffen : geneeft de Gedoucht , en is goed teegens alle 
inwendige verzeeringen. 
De Wortel gefloten, cn met roode Wijn gedronken, 
geneeft dc Kramp , en trekking der Zeenmven. 
Met witte Wijn ingenomen , doed braken : ftopt 
de onnatuurlijke Woeden der Vrouwen. Isgoed teegens 
Koortsen , een weynig voor dat ze aankomen ingeno- 
men : ook teegens de vallende Ziekte. Neemt uyt de 
Afaagwcch de /lijmerige vochtigheyd. Geneeft de Bloed- 
gang of roode Loop ; cn andere Buykloop. Is zeer dien- 
ïftig voor uytteerende Aienfchen. 
Het Poeder op gezwellen gelegt, zuyverd de zelve; 
necmt'er van wechde£r*iW, en de lidteekenen. Geneeft 
dc lopende gaten. 
Het zelve Poeder de Paerden en andere Becften in- 
gegceven, maaktze moedig en bequaam , om te be- 
fpringen. 
In Wijn met Honig gezoden, geneeir.de7W^*wr, 
en andere quade gezwellen des Atonds. 
Het Zap deezer Wortelen met witte Honig gemengd, 
cn op de Oogen geftrecken, verdrijfr de [menen der zel- 
ve, defgelijks dc tranintr, of gedurige loping. 
De ronde fponsachcige Wortel word weynig ge- 
bruykf, ten ware dan, om de Bijflapingsluj} te doen 
verminderen. 
LXXXVIII HOOFDSTUK. 
TWEEBLAD. 
Et dien naam in het Neederlandfch 
bekend, word in het Latijn genoemd 
Etfolium , Psëudo-orchis , ook 
Ophrys : in het Hoogduytfch Zwey- 
blatt; en in 't Italiaanfch Ophri, 
BiroGLio , of Eleboro bianco 
FALSO. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
twee bijzondere foortcn; tc wecten : 
I. Bifolium vu l ca re , of gemeen Tweeblad ; 
baflaard Standelkruyd. II. Bifolium bulbosum , 
of Twecblad met een "Bol, de Ajuyn gelijk} V3n zom- 
migc ook genoemd Nidusavis, dat is , Vbgel-nefi ; 
om dat hare Veezelen, uyt dc Bol voortkomende, in 
malkander gevlochten cn zeer verward zijn. 
Zij beminnen, uyt een natuurlijke eygenfehap, een 
gantfeh zandige goede aarde mcr een weynig twee -jari- 
ge kleyn-gewrcevcne Pacrdemift doormengd: een ope- 
ne luchtige plaats, en tamelijk veel Water. Geeven 
ieder Zomer Bloemen, maar in deeze Geweften zelden 
volkomen rijp Zaad. Konncn in de Winter fterke kost- 
de verdragen. Worden aangeivonnen cn vermeenigvul- 
di^d door aangegrocyde jonge Scheut jens en Bollet jens; 
welke men met een wallende Maan, veel bcquamer in 
401 Standelkruyd. Tweeblad. Naterwortel. Penningsbloem. 40% 
Potten gcftcld zijnde, 's Winters binnens huys in een 
goede zandige grond j met matige vochtigheyd onder- 
houden, bewaard; daar na met een aangename Reegen 
weer buytcn gezet worden. 
September als in Maert, van de oude kan afneemen, 
en verzetten. Deeze afneeming moet gefchieden ieder 
drie jaren , als dc oude uyt geblocyd hebben , op de ge- 
noemde tijd, en met dc gemelddc Maan. De tnzettmg 
moet gedaan worden in een varffche grond. 
KRACHTEN. 
T Weeblad, of Pfeudo-orchis , is verwarmende en Gcbruyk 
verdrogende in den ccrften Graad. 
De Wortelen in Wijn gezoden, en daar van derWor- 
gedronken , of het Poeder der gedroogde W ortelen op ,e!ei! - 
Gezwellen fin, Wonden gelegt, verzacht de Hardig~ 
heyd , doed de brand verdwijnen ; zuyverd cn geneeft 
de zelve. 
<J er Fe her- 
der..: ibor- 
LXXXIX HOOFDSTUK. 
NATER WORTEL. 
F anders Adderwortel, word ook Verfcbey- 
in het Neederlandfch van vecle ge- ^ e namca 
noemd Hartstong. In het Latijnen 
Italiaanfch Bistorta , of ook Co- 
lubrina : in het Hoogduytfch Na- 
ter. of Natterwurtz ; cn in het 
Franfih Bistorte. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden drie Dl ' 
onderfchcydene foorten; als: 
I. Bistorta major , of groote Naterwortel. II. 
Bistorta minor , of kjeyne Naterwortel. III. Bi- 
storta minima, of alderkleynjle Naterwortel; van 
zommige ook genoemd Bistorta alpina, of Berg- 
naterwortel. Al te zamen zijnze van de zelve Bouwing 
en Waarnccmhtg. 
Zij hebben zoo geerne ceh goede, gemecne, zandi- Grond, 
ge , als geen zandige , doch vochtige cn welgcmeftte 
grond: een opene, en ook een fehaduwachtigc plaats; 
daar necvens veel Water. Blijven lang in 't lecven. 
Gccvcn 'ieder Zomer een kluchtige lange Bloem ; Bloemen 
maar noyt in deeze Landen eenig rijp Zaad. Verdra- 
gen allcrlcy ongelecgenthecden der Winter. Worden Aanwin- 
ook alleenlijk vermecnigvtddigd door hare aangcwallenc iun &' 
jonge Wortelen : die men in elk f'oorjaar , met een 
wallende Maan in April, van de oude mag afnecmen 
en verplanten. 
KRACHTEN. 
N 
'Aterwortel, of Biflorta , is koud in den twee- ^ lrt- 
den , en droog in den derden graad ; daar bc- 
necvens verfterkendc en zeer tc zamentrekkende 
van 't fMthf.hifi. 
Plant, ciip' 
van aart. 
De Wortel in Wijn gezoden ; een Drach, 
Poeder der gedroogde Wortelen mcr roode Wijn inge- 
nomen ; of het Zap zoo wel van dc Bladeren als van 
dc Wortelen met Wijn gebruykt, geneeft alle lopende 
gaten : ftopt allerlcy bloeden der (-'rouwen ; de Buyl^. 
cn de roode Loop : doed het braken ophouden , be- 
dwingd de Gal : verdrijlt de ontfteekjng en gezwellen Duranm 
van Mond cn Keel: maakt dc Tanden , daarmee gc- 
waffchen zijnde , vaft ; cn brengd dc "eergefihotene 7 ^^ / z - 
Aïoeder weer tc regt. Is zeer goed voor dc Pejl, daar<\ Br. 
op gezweet : voor de beeten der Slangen en allerlcy ver- TrMp 1. 1. 
gif : ook voor de gecne die "Bloed fpouwen. Dood Q^ e ' rar 
de Wormen : ftild dc loop der Zmkjngen : helpt dc;. + , c .j.' 
gcene , die met een Gonorrhaa, of Druypert zijn gc- Lufit. L ^, 
queld , gedronken zijnde met gcftaalt water : bewaard enarr - ï - 
ook dc Vrouwen voor een Aiifval. Met Zap van 
Weegbree of Pldtttago ingedronken, helpt dc gcene, die 
haar Water nier irOrtHtn houden. 
Het Zap der Wortelen op de flapcn des Hoofds cn H*r& £ 1, 
in dc Neusgaten geftrecken, doed het bloeden uyt de c-l7s ' 
Cc Neut 
