403 Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek, 404 
XCI HOOFDSTUK. 
Twee on- 
der fehey- 
deni; fuor- 
F.en -jarige 
Pennmgs- 
bloem. 
Maan-vio- 
lec ofPcn- 
Nerts ophouden. Gcnceft ook 3\\cWonden s cn zuyverd, 
in de Oogen gedaan, het Gedicht. 
Met het gcdiftillcerde Water van het Kruyd en de 
Wortelen, of met de Wijn daarze in gekookt zijn , de 
Neus van binnen gcwaflch.cn, neemt daar uyt wech de 
quade Vleefch-tak^en, of uyiwajfen, genoemd Polypi, 
welke daar in groeven : ook dc Kanker , zoo wel in de 
Aiond als Neus; inzonderheyd als men 'er het Poeder 
cerft heeft ingeftroyd. 
XC HOOFDSTUK. 
PENNTN GS BLOEM. 
Eeft in 't NeederUndfch dcczen naam 
bekomen, gelijk ook dien van Zil- 
verkruyd , om dat de Zaadbuysjens 
dcezcr Plant, als ze tot hare rijpheyd 
geraken, wit -blinl-end zijn, cn rond, 
■ — - een Zilvere Penning niet ongelijk fchij- 
nende. Word in het Latijn gehectcn Bulbonach , 
VIOLA lUNARIS, of VlOLA LATIFOLIA : 'm 't Hoog- 
duytfch Mondviole. * 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden twee 
onderfcheydene foorten; als: 
I. BüLBONACH RADICE PRRF.NNT, of PtnningS- 
bloem met een langdurende Wortel, II. Bulbonach, 
of Viola lunaris annua, dat is, Penningsbloem , 
met meer als een jaar durende. 
Beyde beminnen ze een goede, zandige aarde, door- 
mengd met een weynig twee-jarige Paerdcmift , een 
luchtige, warme, wel ter Zon geleegene plaats, en ta- 
melijk veel Water. Konnen ftcrkc^Wï, en andcreon- 
gcleegenthceden der Winter uytftaan. 
De Bulbonach ansua , of ccn-jariqe Pennings- 
bloem , blocyd in de tweede Zomer ; geeft volkomen 
rijp Zaad , en vergaat daarmee. Moet derhalven in 
ieder Voortijd, of ook wel om het tweede jaar, met 
een waflende Maan van April, niet diep gezayd en de 
aarde aanbevolen worden. 
De Viola Lunaris radice perenni, of Afaan- 
violet, Zilverhruyd, Penningsbloem met een langduren- 
de Wortel, blijft ecnigc jaren in het leeven. Geeft, 
na de cerftc opkoming, in het tweede jaar, endaar 
na elke Zomer , 'Bloemen , doch niet altijd eeven 
goed Zaad. 
Word niet alleen door het gedachte Zaad aange~ 
■wonnen , het welk men met een wallende Maan van 
Afaert of April in dc aarde legt, maar ook door haar 
aangegroeyde jonge Scheut jens , die men met de zel- 
ve Apriljche Maan van de oude afneemt cn verplant. 
Dikmaal komen ze genoeg van zelfs voort, door het 
neergevallene Zaad. 
P 
Ubtl I. 
foi. 39Ó. 
KRACHTEN. 
Enningsbloem , of Viola Lunaris, is verwarmen- 
de, verdrogende, afvagendc van aart, cn fcharp 
in de Mond. 
De Wortelen , gekookt , of ook de groene Bladeren 
gefnecden, en als een Salade gebruykt , zijn zeer goed 
kw gejond. 
De kladeren, dc Wortelen, en ookhctZ.W, in 
Wijn gezoden , en daar van gedronken , doen het 
Water der Blaas loflen ; cn verwekken de Aiaandjlon- 
den der Vrouwen. 
R N A G I E. 
j^En wel bekend Gewas , en in her verfehey- 
Neederlandfch niet alleen dus , maar «ïe namen, 
ook van veele Borage genoemd: in 
het Latijn Borraco , cn Buglos- 
sum veterum : in het Hoogduytfch 
BuRR ETSCH , OcHSRNZUNC , Cn 
Blauw himmelstern : in het Franjlb Borrache , 
en in het Italiaanfch Boracüne. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden vijf vijf aar- 
aardige veranderlijke foorten, namcnrlijk : digc ver- 
I. Borraco flore Cosruleo , of Bernagie met V"*" 1 }^ 
een blauwe Bloem. II. Flore albo, of met een wit- ttn ' 
te Bloem. III. Semper virens major , of groote 
altijd groen blijvende Bernagie. IV. Sfmper virenj 
minor , of kleye Bernagie , die altijd groen blijft. 
V. Bor r ago minor verrucosa piore variega- 
To, of kleyne kruypende Bernagie, met witte plekte* 
als Yicy ncWratten op hare Bladeren, enfchooncMo««- 
jens , met donker-roodc ftrcepen vercierd op een ■wit- 
te verwe , van een aangcnaam-bevallijkc aanfehoü- 
wing. Niet alle zijn ze van dc zelve Queekmg ca 
Waarneeming. 
Ecvcnwel beminnen ze al te zamen een goede ,' gc- Grond, 
meenc , zandige grond, met oude Paerdemift genoeg- Bloeying. 
zaam voorzien : een opene , warme plaats, en tamelijk 
veel Water. Bloeyen ieder jaar, cn geevcn rijp Zaad. 
De BORRACO FLORE CCCRuLEO , ET ALBO, of Borage 
Borage, met blauwe, en met witte Bloemen, duren meteen 
niet meer dan eene Zomer. Gecven in den Herffl vol- WWW en 
komen rijp Zaad , cn vcrltcrven daar mc£. Moeten wÜrc"" 
derhalven ieder Voorjaar, met een waflende Maan van Bloem. 
Maert , op nieuws weer gezayd zijn. Dikmaal ko- 
menze ook van zelfs genoeg te voorfchijn, doorliet 
neergevallene Zaad. 
De Borraco verrucosa minor flore varie- Borage 
GATO, of kleyne Borage met witte Wratten en een bonte mcc witte 
Bloem , is de teederfte van alle. Bemind een zeer war- Wratlcn> 
me plaats , voor alle koude Oofle- en Noorde-winden blnte 
befchut. Moet ieder jaar met een waflende Maan van Bloem. 
Alaert of April in een Pot , of anders in dc aarde op 
een warme plaats , niet diep gezayd , en dikmaal met 
water begoten worden. Als ze opgekomen is, moet Aanwio- 
men ze laten ftaan , en niet verplanten , zoo geeft ze nin E uy f 
noch voor dc Ifinter rijp Zaad ; maar word dan on- 
verwacht van het leeven beroofd , wijlze niet langer 
in ftaat kan blijven. Van veele in de aarde geleyde Gcfalte 
Zaadkorlen komen zelden meer als een of twee te dc! Zaads - 
voorfchijn, dikmaal niet een ; al is ook het Zaad noch 
zoo rijp; het welk rondachtig plat , gelijk een Schild, 
is; onder voorzien met een holligheyd, en kleyne wit- 
te plek of ring, daar het aan vaftgezeeten heeft. Doch 
als men , na verloop van ecnigc Maanden , de aarde 
roerd , of omwerpt, ziet men hier en gintfeh een 
Plantje verfchijnen. Ik houde derhalven voor beft , 
dat men in Januaritts het Zaad in een Pot zayd, cn 
dc zelve dikmaal met Water voorziet ; of in de aarde 
met een waflende Maan van Ottaber of November ; 
zoo komt het in het Voorjaar op , alhoewel wey- 
nig in getal. 
Zij krijgen , uyt een , eerft geheel witte , daar na Wond. 
bleek-bruyn wordende, ontrent een vinger dikke en 
lange, regt in de aarde neerfchietende, cn met veele Vee- 
zelen voorziene; in dc Mond geknauwd , lieflijk-aan- 
genaam van fmaak zijnde, doch wat te zamentrekkende 
Mortel, verfchcydcnc Steelen, regt uyt het Hert voort- Stcelea. 
komende ; meer op de aarde neerleggende, als opwaarts 
gekeerd ftaande. De grootfte is een kleyne hand lan°-; 
dc andere zijn veel kortcr.rond, bleek en helder groen, 
van boven na dc Zon en Lucht gekeerd purpurach- 
