4°9 
Dr.uyvenkr.uyd. Kool. 
410 
Ajn win- 
ning. 
Welrie- 
kend 
Druyven 
kruyd v: 
Me.\ico. 
Wortel en 
Sccel, 
Geiïssnte 
der Blidc- 
Bloem- 
knoppen. 
cene Zomer in het leevcn. Geevcn in den Herffi ge- 
mccncÜjk rijp Zaad, en vergaan daar mee van zelfs , 
of worden door flegts een kleyne Rijp wechgeno- 
men. 
Moeten derhalven jaarlijks in ieder Voorjaar , met 
een waffendc Maan van Aiaert of April , weer op een 
warme plaats, niet diep, gezayd worden. Alsze op- 
geliomen zijn, mag men ze niet van hare plaats nee- 
men. Deczer wijs alleen kan men ze vermcemgvul- 
digen. Echter flaanzc , zonder zaying, dikmaal van 
zelfs genoeg op , door haar uyt en neergevallen 
Zaad. 
Het Botrys odörata Mexiocana , of welrie- 
kend Druyvenkruyd van Aiextco, fchiet in dceze Gc- 
( weften van naturen niet hoger op als tot drie Maat- 
voeten, wat meer of minder, uyt een gantfeh witte 
Wortel-, lang, en een vinger dik ; met veelc Meedelin- 
gen omvangen; in de Mond geknauwd , krachtig van 
geur, en bitter van fmaak. 
Krijgt in het midden een regt-opfchictende, vinger- 
dikke, gras-groene, met eenige hayrige ruygheyd be- 
kleedde, aangenaam riekende, en wel geftrcepte Steel, 
onder aan de Wortel een wcynig rondachtig; zich van 
beneden tot boven vcrdcelcnde in het ronde , op de 
wijze van een Pyramide, in vecle z.ijdc-tak£en : waar 
aan de Bladeren , veelc in getal , nu uyt de cene dan 
uyt dc andere zijde digt boven malkandcrcn voort- 
komen. 
Zij zijn ongelijk van grootte: boven zagt in het aan- 
raken, doch onder een wcynig rauw. Het grootfte is 
zes vingeren-breedte lang ; twee vingeren breed : aan 
de randen gezaagd met hol gefielde Tanden; doch niet 
zoo diep als die van het Boirys vulcaris offici- 
NARum , of gemeen Druyvenkruyd ; echter voor fpit- 
Zer toegaande: achter fmal, en voorin een punt cyn- 
digende, fterk, doch niet onaangenaam van reuk ; vol 
Zap; donker-, of zwart-grocn van verwe; onder blcc- 
Jter ; niet blinkende : fterk cn krachtig van fmaak ; 
ruftende op korte Steelt jens ; en in het midden voor- 
zien zijnde meteen groote, regt-doorlopendc Ader , 
waar uyt veel andere aardig ter zijden uytvlocycn. 
Tuffchen deeze TJladeren , aan meeft al de Steden , 
komen te voorfchijn vecle in het ronde kort en digt 
bij malkander gevoegde, cn van zelfs uyt de Stcelen 
fpruytende, groene, kleyne, ronde Knopjens, ruftende 
op gantfeh geclc Steelt jens (gelijk men in het gemeen 
Druyvenkruyd ziet )' : welke haar openende, zich ver- 
tonen met ecnige wcynigc kleyne witte Knopjens voor- 
zien te zijn , die daar na gevuld worden met een 
klcyn rond zwart Zaadje. 
KRACHTEN. 
Tritgm 1. 1 
t-.i*4. 
J3iofc. I. 3. 
DRuyvenkruyd , of Botrys, is warm en droog in 
den eerften graad. 
In Wijn gezoden, en daar van gedronken ; 
JBghutM ecn Drachma van de gedroogde Bladeren met Wijn 
/. 7. c. cn Zuyker ingenomen , neemt wech de kortademigbeyd, 
Jurhf. tiè. en dc gebrecken der Borfl , veroorzaakt door koude. 
Keró- cap. j s „ Q( ,£ VQor ^ g Ccnc j dj e Etter en Bloed fpomven. 
Drijft uyt dc Nageboorte, en het Water der Blaas. Ver- 
wekt ook de Aiaandjlonden. 
In Wijn met Bijvoet en Camillen gekookt; dan 
een Roemertje daar van gedronken , ftild de fmerten 
Van de Aioeder. 
Het Kruyd zelfs tuffchen dc Klecderen gclegt , 
docd de zelve ecn lieflijken reuk aanneemen ; en be- 
waard ze voor dc A-htten: welk fchaadlijk Ongcdiert 
de gedachte voor de menfehen zeer aangename reuk 
zoo zeer tcegen 3 en verderflijk is 3 dat ze daar van 
moeten fterven. 
XCV HOOFDSTUK. 
O 
O 
Hjke 
Iborrcö, 
) Vrtlke 
T.dcr genoeg bekend , cn in het A'ee- Vcrfchey. 
deriandfeb dus genoemd. Word in de * mn ' 
het Latijn gcheetcn Brassica , of 
Cramee.- in het Hoogduytfcb Kom., 
of ook Kohlkraut in het Franfch 
Choux; cn in het Italiaanfcb Cavo- 
to, of Cavolo Cappuccio. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden Vecle ter- 
vecle veranderlijke foorten ; namcntlijk : * 
I. Brassica non Capitata foliïs atro vi- 
rentibus , of gemeene Boeren-kool. II. Brassica 
dissecta , of gemeene Kool met gefneedene Bladeren. * 
III. Crispa, of Krttl-kool. IV. Rubra variüga- 
TA, of Kool met roode, ptirpnre , en groen-bonte Bla- 
deren. V. Alha variecata , of Kool met wit en 
groen-gemarmelde Bladeren, van ecn fchoonc aanfehou- 
wing. VI. Variegata prolifera, of boate Kool, v: 
met kleyne gekrulde Bladeren , uyt de groorc in het hl 
midden voortkomende. VII. Moschata, of Kool, ^^dm 
rtektnde als Aiufius. VIII. Brassica capitata voorgc- 
RUfiRA, of roode Sluyt-kool. IX. Capitata alisa, 1 ^ 1 * 1 ' 
of witte Sluyt-kool. X. Sabauïja, fivc Capitata vï- 
rescens Italica crispa , of groene Italiaanfcbe 
Sluyt-kool met gekrulde Bladeren , anders gezegt .SW- 
voyjebe Kool. XI. Brassica caulirapa rubra, 
oi roode Raep-kooL XII. Caulïrapa ALRA , of 
witte Raep-kool, XIII. Brassica caui.ifi.ora, of 
Bloem-kool; en veel meer andere; niet alle van dezelve 
BoHwtng cn iJ'aameeming. 
Eevenwel beminnen ze al te zamen ecn goede, gc- Va: voor 
mcene» zandige aarde, met twee-jarige Pac'rdemift ge- " n aarJe 
noegzaam voorzien : een openc luchtige plaats, en veel Z ' J bcm ' n ' 
Water. Verdragen allcrley ongeleegcntliccden der Win- 
ter. Geevcn ook de tweede Zomer volkomen rijp 
Zaad , cn verfterven dan. Derhalven ze ieder Voor- Waarnee. 
jaar, met ecn afgaande Maan van Aiaert, op een war- «"ing- 
me plaars gezayd , cn ecn handbreed hoog gcwaflen 
zijnde, met dc zelve Maan op ecn andere plaats , hol 
cn luchtig, weer verplant moeten woaden. 
Maar indien men al de bonte Kool niet voor in de Aanmer- 
Maand Jumus , tuffchen het lantftc Ouarüer cn dc 
nieuwe Maan , aan de aarde bcvecld , ooknaderhand met C/ " 
de zelve Maan verplant, zoo zal men ze in den Jierffi 
voortgekomen zien veel fchoon'cr in hare bevallijke 
veranderlijke verwen. Gekookt, zullen zc ook alle an- 
dere in lieflijkheyd van fmaak^\cne te boven gaan ï 
inzonderheyd wanncerzc, ccr men haar affnijd , twee- 
of driemaal wel te dcege bevrooren zijn gewceft ; 
want hier door krijgen ze alle eerft hare regtc fixaaV. 
De Brassica capitata alba , rubra, et ca- w, '»e» 
pitata virescens Italita crispa , witte Buys , s"° ae 
of Sluyt-kool^ roode Sluyt-kool , en groene Itatiaanjcbc \iol\~ cn 
Krul-kool , die men ook Savoyfihe Kool noemd , on- Inliaan- 
dcr welke cene met drie Hoofden op eene Steel word ^ he Kiul " 
gevonden , en meer andere diergelijke, beminnen de k ° ul " 
voorgemelddc aarde, plaats, en Water op hare Worte- 
len; maar niet op dc Bladeren, inzonderheyd niet alsze 
beginnen te fluytcn. Want hoe droger Weer het dan 
is, hoeze digtcr, grootcr, en bcquamer ter fpijs wor- 
den. In tcegendcel, als 't veel recgend , blijven ze hol ; Aanmw- 
fluytcn zich niet wel, en verrotten haaft in de Winter. kin S- 
In welke tijd zij geenszins kottdc of vorft konnen ver- 
dragen. Worden ter dier oorzaakt in het laatfte van 
Olïober met hare Tronken en Hoofden, of Pr/tcbten, 
ook met dc Wortelen uytgenomen, cn binnens huys in 
ecn Kelder in de aarde geworpen : daar na in het foor- 
jaar weer in de grond gezet , op een warme plaats; zoo 
fchictcn ze nieuwe Looten; bekomen Bloemen, en vol- 
komen rijp Zaad. Doch ccr msnze in huys brengt , 
Cc J moet 
