y r ir Beschryvinc der Kruyden, Bollen en Bloemen, III' Boek, 41 % 
moet men al de Hoofden van binnen uythoolen , en 
Watem- van hare Herren beroven. Als men nu Zaad van haar 
trent de gewonnen heeft , verfterven ze alle. Worden derhalven 
vc'r"lfn C " ie ^ cr j aar i mct: ecn afg aan dc Maan van A-faert, (of ook 
ting in wel in Attguftus , om ze vroeg in de Zomer te mogen 
achrgeno- hebben) op nieuws gezayd , en met de zelve Maan, 
men^moct j n h er laacfte van September twee voeten van malkander 
tot aan de toppen in gemaakte Ituylen geplant zijnde , 
in April hoog aangeaard , op dat ze van de Wind niet 
om veer geflagen , ook hier door dies te bcctcr worden 
mogten. Want deezer wijs fluytenze zich dies te be- 
quamcr, en bekomen een aangenamer fmaak; ookgroo- 
ter Hoofden , inzonderheyd wanneer ze in ieder Koor- 
jaar worden gezet in een andere grond , of zandige 
plaats, die zes, zeeven of agt jaren onbebouwd, ftil , 
en zonder Vrucht-voortbrenging heeft gclcegcn , doch 
* nu op nieuws omgclmceten, en wel gemeft is gewor- 
den ; al waszc anders gantfth flegt. Onderruflchcn 
moet men weetcn, dat het Zaad van Savoyfche Kool in 
Aanwin- deeze Landen niet langer dan een jaar goed blijft. Moet 
"ing- derhalven t'elkcns uyt warmer Geweften weer overge- 
zonden worden. Om 'er hier Zaad van te winnen , 
neemt men de/7-i«/f«tecgens de Winter met de gchcele 
Wortel op, men bewaardze binnens huys, en men zetze 
in het Voorjaar weer in de aarde; doch in zijn geheel, 
en niet uytgehoold. 
witteen De Brassica caulirapa rubra et alha, of 
roode witte en roede Raephool, van een aardige aanfehouwing, 
Raapkool. moct 00 \ j n gernelddc luchtige plaats, grond , tijd 
en Maan, doch niet in den Herfjl , gezayd en verplant 
zijn. Verdraagd ook fterke loonde. Bloeyd in de twee- 
de Zomer , en krijgt in onze Geweften volkomen rijp 
Zaad; liet welk dagelijks word bevonden goed te zijn 
en te blijven. 
De Brassica caui.i flora, in het Nttderlandfch 
genoemd Blotm-kool , is de befte van alle, en ook in 
dccze Landen aldcrmccft gcagt. Zij bemind een goe- 
de , zandige, luchtige aarde , met twee-jarige Koeye- 
en een-jarige Pacrdemift genoegzaam voorzien : ook een 
wcl-gelcegcne plaats, die vier, zes, of agt jaren te vo- 
ren leedig heeft gelegen, zonder cenigc Vrucht te dra- 
gen. Indien men deeze geleegcntheyd niet heeft, moet 
men de aarde vijf of zes voeten diep op nieuws om- 
fmijten , en het onderfte boven gelegt worden , daar 
ze de gehcele Zomer rondom aan alle zijden van de 
Zon geraakt en befchcenen kan zijn. Hier door zul- 
len ze boven alle andere voorfpocdig groeyen , en in 
grootheyd uytfteeken. 
Zij begceren tamelijk veel Water. Gccvcn aange- 
name Bloemen. Verdragen de koude der Winter ; in- 
zonderheyd als ze noch geen Vrucht gedragen heb- 
ben. Brengen ook gemeenlijk in het tweede jaar rijp 
Zaad voort , en vergaan daar mee. Doch dit Zaad 
bevind men in deeze Landen ondienftig , om weer 
gezayd te worden , vermits men daar van noyt goe- 
de Vruchten ziet. 
Moet uyt Men moct derhalven t'elkens varfch en goed Zaad 
uyt Italien bekomen , het welk in ieder Voorjaar , 
met een volle Maan van A iaert , op ecn zeer warme 
plaats , door ecn Muur of Hcynig bevrijd voor alle 
koudeWWew, wel voorzien met ecn-jarigc Paardemift, 
gantfeh hol en luchtig, ook niet diep, bij Korlen in 
gezet of gezayd moet zijn. 
Als nu de hier van voortgekomene jongen een vinger 
hoogte zijn opgefchootcn, moet men ze op necmen , 
door middel van een koopere of blekke Boor , zulker 
wijs, datze in het geheel, met de aarde aan hare Wor- 
ncn tel blijvende, worden uytgeligt , en met of ftraks na 
Bloem- 
kool, en 
een zon- 
derlinge 
bcgecren. 
Bloemen 
Zaad, 
doch in 
deeze Lan 
ondien- 
vvorden. 
Wat on 
Qiieekii 
foort ma 
te nee 
ftaat. 
de volle Maan, weer gezet, zonder datze deeze ver- 
planting gewaar worden , in de voorhecnen gernelddc 
luchtige, en aan alle zijden ter Zon gelccgene plaats , 
ieder jaar met verandering van aarde. Indien het dan 
niet reegend, moeten de Planten met een weynig Ree- 
gen-, maar gaRtfcheiijk niet met Put-water, waardoor 
ze komen te krullen , van boven begoten zijn; doch 
daar na niet meer, op datze niet boven hare Wortel 
verdierven. Dus zullen ze zonder cenigc ongeleegcnt- 
hcyd voortgvoeyen, en, wanncerze jaarlijks verande- 
ring van grond bekomen (wclkcze begecren en haar 
gegeeven moet zijn ) fchoone , zeer heerlijke Bloe- 
men boven alle andere; anders kleyne en onaanzienlijke 
voortbrengen. 
Men zayd ook het Zaad deezer Bloemkolen met of ?|V rcf ' 
ftraks na de volle Maan van Augttflm, in Zeepvaatjens, Vruchrea 
of houte Bakken , tamelijk hol. Deeze onderhoud te krijgen, 
men 's Winters binnens huys op een zeer luchtige plaats, 
zoo veel mogelijk is bewaard voor de warmte des 
vuurs, flegts met een weynig vochtigheyd; vermitsze 
anders lichtelijk verrotten. In de Maand Maert, met 
de gernelddc Maan, verplant men ze in de aarde , ge- 
lijk de zelve hier boven befchreevcn is, en met de ge- 
dachte Boor uyt het Zeepvaatje , of de houte Bak ge- 
boord. Dus krijgen ze in de Zomer goede en wel ge- 
fielde Bloemen. 
Heeft iemand luft, om ontrent het laatfte van Ma), Middel, 
of het begin van Juniits , in zijnen Thujn boven ma- ° m ïro °* 
ten groote en heerlijke Bloem-koolen te zien, die ftecke uyt'ite" 
het Zaad , varfch en goed uyt Italien gekomen , met kend- 
de hand , hol en luchtig , een of twee ftroobreedte Jjf e,;: J ke 
diep, tecgens ecn Hcynig, of Muur, in de aarde, met i^eTte 
een volle Maan van Februartus of Maert. Deeze grond winnen, 
moet nergens uyt beftaan, als uyt twee-jarige Kocye- 
mift , ruym een voet dik gelegt, en daar overalleen 
ecn weynig aarde geftroyd. Wanneer nu dc Planten 
een vinger hoogte zijn opgefchootcn, zoo verzet ze, 
een weynig voor of na volle Maan , met de voorhee- 
nen gemeldde Hoor op een allerzijds wel ter Zon ge- 
leegcn Bed , op de zelve wijze , met twee-jarige Koe- 
yemift wel voorzien ; zoo zult gij met zonderlinge vcr- 
luftiging ongcmcen-voortrcffclijke Bloem-koolen aan- 
fchouwen. 
Wil iemand dccze, en ook andere jonge Planten fbz- Wit te 
vrijden onbefchadigd zien van Aardvloyen en vernie- doen lim 
lende Ritpz,en } die handel op volgende wijze. 
Neem een weynig varfTche Pacrdemift , en doe die om de 
in ecn Glas. Leg da3r op zoo veel Zaad als gij wilt, j^j m " 
en giet'cr Zalpcc ter- water over; te wecten , Reegen- 
water, waar in twaalf, of ook gchcele vierentwintig doen 
uuren lang ecn weynig Zalpeetcr heeft geleegen. Zoo voorik °- 
veel van dit Water moet' er opgegoten zijn, dat het mcn: 
Zaad daar van ontrent overdekt is. Stel dan het Glas 
een weynig in de Zon, zoo zal het Zaad fchielijkzwel- 
len ; daar na beginnen te kijmen , of tc barften. Als 
gij dit ziet , zoo neem het uyt : ftcek het op de gemeld- 
de warme plaats, op de gedachte tijd, en met de ge- 
noemde Maan, ecn ftroobreedte diep in de aarde, elke 
Kool bijzonder , een handbreed of wat meer van mal- 
kander. Dek, wanneer het koud is, de bczayde plaats 
met een weynig ftroo ; zoo zal het fpoedig voort- 
komen , en ongelooffclijk-haaftig aangrocyen. In 
drooge dagen moct gij het zomtijds met dit volgende 
Water bngicten. 
Neem ecn weynig Duyvcnmift; dcfgelijks ecn wey- En has 
nig (of zoo veel gij van ieder wilt) Schapcndrek. Doe j™j !C 
het in een Glas; zet het in dc Zon, cn giet'er Reegen- v °" rA ' 
water op; zoo zal al de kracht uyt de Mift in het VVa- vloycn' 
ter trekken. Giet het daar na weer af; cn doe daar bij R-upzci 
een weynig van het gemeldde Zalpccrcr-water. Begiet 
daar meé de opgekomene jonge Planten ; het zij datze 
alreeds verzet zijn , of noch verzet zullen worden. 
Hier door zuDen ze niet alleen veel eerder Bloemen voort- 
brengen, maar ook noch van Aardvlojen , noch van 
Rupsen en ander dierlijk ongediert, befchadiging lijden. 
Boven dit alles diend men noch te wecten , dat men Waar- 
in het volgende jaar op de zelve plaats , daar deeze llhou " 
^/arwj-^oo/geftaan heeft , geen andere weer mag planten; mn £' 
maar ieder jaar moet men 't doen in een nieuwe varfTche 
grond. Doch indien men daar Turkfche Boonen, Pa~ 
, fiinaken , 
zeer 
ig te 
