Vier on- 
derlchey- 
«icnc tuur- 
41 5 Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek , 4TÓ 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden vier 
onderfchcydene foortcn ; als 
Wat voor 
een aarde 
zij bemin- 
nen. 
I. Bryonia alba, anders vitis alba, of witte 
wilde Wijngaard, anders Ouartel-bez,iên. II. Bryo- 
nia nigra j Labrusca, ook Tamus , of zwarte 
wilde Wijngaard. III. Bryonia Cretica bicoc- 
COS, of wilde Wijngaard ujt Candien, met twee He- 
x£cn. IV. Bryonia Cretica maculosa, of wil- 
de Wijngaard uyt Candien , met ge-vlekte Kladeren. 
Niet alle zijnze van de zelve Bouwing en Waarnee~ 
ming. 
Zij beminnen een goede , gemeene , zoo wel zan- 
dige , kleyige , als andere grond ; doch wel voorzien 
met twee-jarige Paarde- en Koeyemifl:. Hebben zoo 
lief een fchaduwachtige als een opene plaats, en wil- 
len veel Water. Bloeyen niet alleen in de Zomer, maar 
krijgen ook gemeenelijk ieder jaar , ïnzonderheyd bij 
goede warme tijden, in deezc koude Landen volkomen 
Aanwin- rijp Zaad. Verliezen in den Herffl fchielijk haar Loof; 
nmg door ^ we n t ; n ^ Voorjaar weer te voorfchijn komt , en 
haarZaid. vaar( jjg opfchicr. uyt hare veelc jaren lang goed blij- 
vende dikke Wortel. Verdragen geduldig flerke [ r orjl, 
cn konnen door geen ander middel aangewonnen wor- 
den , als enkclijk door haar Zaad; het welk met een 
wafTcnde of volle Maan vix\A4aert, gemeenelijk niet 
boven een ftroobrcedte diep , word gezayd. 
wilde Dc Bryonia Cretica mcoccos, of wilde Wijn- 
Wijngaard gaard mt Candien, met twee Bedien, bij malkander 
uyt Caa- 2 j ttcn d C ; en Cretica Maculosa , of met gevlekte 
lca ' Bladeren, zijn tecderder dan de voorgaande. Konnen 
zeer qualijk verdragen veelvoudige koude Reegenen, en 
de fellieyd der ftrenge Forflen, buyten flaande. Moc- 
Waamec- ten derhalven, met een waffendc Maan van April in 
ming. Potten geplant zijnde , in het begin van Ottober bin- 
nens huys worden gebragt; op een gemeene plaats ge- 
zet , daar men ze weynig of geen vochtigheyd laat ont- 
fangen. In het laatfte van Maert , of het begin van 
April, field men ze weer.buyten ; en men kat haar dc 
Zonneftralen genieten. 
Aanwin- Deeze konnen niet alleen door Zaad , op de vorige 
ning- wijze behandeld, maar ook door afgebrokens rakken der 
Wortelen, welke men op dc genoemde tijd verzet, ver- 
meenigvuldigd worden. 
KRACHTEN. 
DoJ- l. 13. 
D 
E Bladeren cn Vruchten der witte Bryonie , of 
vitis alba , zijn fcharp en bijtende van aart. 
' De Mortel daar tecgens is matig verwarmende , 
zuyvercndc, verdrogende, cn dun van deelen. 
Op wat voor wijzen men deeze Bryonie gebruykt in- 
wendig , zij purgeerd , en ontftcld het Ligchaam ge- 
weldig : zoo dat alleenlijk twee Drachmen daar van in- 
genomen , of flegts in Water gezoden , en daar in ge- 
baad , de Vrouwen een misval veroorzaakt , en de 
@>hfi. M. Vrucht in haar Ligchaam doed jlerven. Eevenwel rey- 
htSf ni*dz,c de Aioeder, cn doed dc A-faandjlonden voort- 
komen, welke verflopt waren, 't Gebruyk van binnen 
is derhalven meeflniet goed. 
Mefutslib. De Wijn, waar in de Mortelen gekookt zijn, of het 
Simf.£Af> uytgeparflre Zap der zelve, met Meel van Erweten en 
Fenegriek vermengd ; dan daar mee bcflrecken , maakt 
een aangename verwe en z.uyver Kei; doende van het 
zelve vergaan aïlerlcy vlekken cn fproetelen. 
Tuchf.hij}. De Wortel met Wijn gefloten , fcheyd het geron- 
VUnt, ncne ^Sloed , cn verdrijfd de blauw-geflagene plekken. 
r "' 4 " Met Zout vermengd , en gefloten, is goed voor alle 
■voortfpruytende Zeeren ; voor alle vuyle en lopende gaten 
der Becnen. 
Galei. Iib. Dc Bryonia nigra , of zwarte Bryonie , is veel 
Sów/. MiJ.^y/fokor van krachten, cn niet zoo quaadaardig van 
natuur. 
Derhalven worden de jonge Scheuten der zelve in 
het voorjaar gekookt , en niet andere fpijzen gegecten. 
Maken een open Ligchaam, en zijn de Alaag , door 
hare te zamen-trekkende kracht , aangenaam. Doen 
zachtjens W ateren. Verwekken der Vrouwen A/aand- Camrr.ir. 
Jlonden; en zijn zeer dienflig voor dc geenc die beroerd, '4- V*^ 
of met de vallende Ziekte beiaden zijn. Maken deMilt^ 
kleyn , en necmen wech de Hoofdz^vijmeling. De 
Wortel 'm dc Afch gebraden , cn met Wijn ingenomen, 
verwekt lufl tot het echte-werk. 
XCVIII HOOFDSTUK. 
RIEDTGRAS. 
Ord met deezen, en, mijns wectens, Vcrfchey- 
geenen anderen naam in het Needer- dc mmen. 
landfih genoemd. In her Latijn gc- 
hecten Butonium , Sparganium , 
cn Platanaria : in 't Hoogduytfch 
Igelsknopffen ; en in 't Italiaanfch 
Sparcanio. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden Twcever- 
twee onderfcheydene foorten; namentlijk: fcheydeno 
I. Butonium ramosum, of RicHtgras met takkjge oortt - 11. 
Bloemen. II. Sparganium non Ramosum , of Riedt- 
gras met Bloemen ronder Takken. Beydc zijnze van 
ecven dc zelve Bouwing en Waarnecmtng. 
Zij beminnen een luchtige, goede, zandige aarde, Wat voor 
met oude Paarde- cn Koeyemifl wel voorzien : een ee . n air ^ e 
donkere of fchaduwachtige, cn vochtige plaats ; ook ^ Q Cliun * 
veel Reegen , welke ze in overvloed konnen verdra- 
gen ; zoo dat men ze ook zelfs in her Water ziet 
groeyen. Ieder Zomer bloeyenz,e zeer aardig ; doch 
gceven zelden volkomen rijp Zaad. Konnen flerke 
koude en andere ongeleegenrheedcn der Winter zonder 
fchade uytflaan. Niet anders , als door hare aange- 
grocydc jonge Scheut jens , die men met een wafTcnde 
Maan in Aprilvan de oude afneemt, en verplant, kon- 
nen ze vermeenigvuldigd worden. 
KRACHTEN. 
RIedtgras , of Sparganium, is koud cn droog Dodmi. ia 
van aart. De Wortel en Bladeren gedroogd ,<*d<lit- 1.16. 
gefloten , en daar van met Wijn ingenomen , c ^f c ; + 
of dc zelve in Wijn gekookt, en daar van gedronken, Cm lt- 
geneezen dc beeten en jleeken der Slangen, Adderen, en Tragusl.i, 
andcrer giftige Dieren. Doen ook het Water der Blaas e 'ï7' 
lojfen ; cn zijn goed tcegens het Graveel. 
De "Bloemen cn Zaadknoppen zijn verdrogende, en 
een weynig te zamen-trekkende van aart. In Wijn 
gezoden , hebben ze de zelve kracht tecgens de ge- 
noemde gebrecken ; inzonderheyd als men de Won~ 
den , veroorzaakt door giftige Dieren , ook daar mee 
wafcht. 
XCIX HOOFDSTUK. 
ASTEROÏDE S. 
en met gecnen anderen naam be- Waarom 
ren lang in het leeven blijft. Grocyd van naturen in Groeyd 
de Amcricaanfche Gewcflen: waar van daan het ZW VMM1 "; 
voor eenige jaren ons toegezonden , cn ook wel voort- ^erica. 
gekomen is ; zoo dat dit Gewas van elk met bcgee- 
rige Oogen cn een groote vergenoeging bij ons ge- 
zien v/ord. 
Het 
