4 1 7 AsTEROLDES. SeNECROEN, BltUNELLE. W AAL WORTEL. 41 8 
Wortel. Het heeft ccn van buytcn bruyn-verwigc, van bin- 
nen witte, ook tamelijk dikke, ronde, cn flompe 
Vee^elwortel; voorzien met eenige aanhangende, dikke, 
korte , ovaalswijze-ronde, ook voor met een Staart- 
je begaafdej cn daar gemecnelijk fpits-tocgaandc Knob- 
belen, of ^ijde-fchemen , die van de Pcconie niet 
zeer ongelijk. 
Uytfchie- Jaarlijks fchietcn uyt de zelve op eenige weynigc 
Steclen lc ^ ev ll Y t ccn bijzonder Hert. Deeze zijn 
macig-dik ; ontrent rond ; drie voeten , wat meer of 
min, hoog; uytwendig bleck-grocn van verwe; van 
binnen uyt den groenen witachtig: aan welke in het 
ronde, niet hoog boven malkander, aan 't beneedenftc 
gedeelte, aardige Bladeren groeyen; iu gedaante zeer 
Gedaante overeenkomende met die van onze gemeens Ofetong, 
Jer BUdcÜ °^ Bugloptm vulgare ; een halve voet , wat meer of 
reQi minder lang , een vinger of duym breed. Ruften op 
gecne Stccltjens , maar zijn onder digt aan de opfchic- 
tende Steelen gehegt , en de zelve daar gelijk als om- 
helzende. Voorcyndigcnzc in een fpits punt. Zijn niet 
zeer dik , en zagt van aart ; aan de randen een weynig 
ah getand: aangenaam bleck-grocn van verwe; watbit- 
ter van fmaak ; en in 't midden voorzien met een regt- 
doorgaande groote Ader, uyt welke zeer veel kleyne 
voortkomen , ter zijden na de randen fchuyns om hoog 
uytvloeyende. In het middclfte cn bovenftc gedeelte- 
der zelve Steelen groeyen ccvenweï ook noch andere 
veel kleyncr, en hol boven malkander gefielde Blade- 
ren , nu uyt de ccne, dan uyt de andere zijde vooit- 
fchietende. TufTchen welke vijf, zes, zeeven, of agt 
teedcre Steelt jens , ontrent ccn kleyne vinger lang , te 
voorfchijn worden gebragt. 
Bloemen. Op de bovenfte punten deezcr Steeltjens ziet men dc 
Bloemen zitten, van een zeer bevallijkc aanfehouwing ; 
tamelijk groot, rond cn vlak open gefield , doch zon- 
der eenige reuk. Beflaan uyt tien en twaalf, of meer, 
ook minder, fchoon-gccl-vcrwige , kleyne, langwer- 
pige, en voor flomp-rond toegaande Bladert jens; hou- 
dende in het midden zeer veel aangenaam-roodecn kor- 
te JVopjens. Alszc eenige dagen geopend hebben qe- 
flaan , vergaan ze cyndelijk in haar zclven; nalatende 
Zaad. ccnklcyn, langwerpig Zaadje; het welk in onze Lan- 
den niet anders als bij goede Zomers zijne volle rïjphcyd 
bekomt. 
Aanwin- Dcezc Plant word aangeii'onnen , beyde door het 
nmg. gcmcldde Zaad , cn door dc aangegrocyde Wortelen. 
Het ccne zayd men, de andere verplant men, met een 
wafTcnde Maan van April, in ccn Pot, gevuld meteen 
goede, zandige aarde, wel doormengd met een-jarige 
Koeycmifl , en ccn weynig Mol der verrotte Boom- 
bladeren. Het Zaad moet maar ccn vingcr-brecd 
diep zijn ïngelcgt, om dies te bceter te konncn uyt- 
fchieten. 
Moe men Dit Gnvas bemind uyt eygener aart een opene, vrije, 
Wint WE ^ fCr S e ' cc 8 cnc P' 3ats » voor a " e koude Oofte- 
moet . en No orde -iv mden befchut. Wil, gedurende de Zo- 
waamee- mer , tamelijk veel Water. Maar 's Winters f'flaande 
men. j n cen p ot f gevuld met de voorgcmcldde aarde; cn in 
het laatft van September, of begin van Otlober, na qc- 
leegcnthcyd dat dc tijd bequaam of onbequaam is,bin- 
nens huys gebragt zijnde, op een goede , luchtige 
plaats , daar niet als bij Varfl in gevuurd word door ccn 
yzere Oven) begeerd deeze Plant alleen matige voch- 
righeyd, wijl ze '\\\W mterfebe dagen niet te veel nat ver- 
dragen mag. 
KRACHTEN. 
Zonder- ~| \E Wortelen van dit Gewas, welke, om harcr 
lioge I B deugden wil, meer gebruykt worden als de Bit- 
devw™ deren o( Bloemen, zijn lijmig, of kleevende van 
td> aart; ook verdrogende in den eeriten, verwarmende tot 
in den derden graad. 
Tccgent Dc zelve gcpulvcrifeert, na datze gedroogd zijn ge- 
worden , en daar van een oncc 's morgens nuchrcren rerfiit*. 
ingenomen met Wijn, Bier, of cenig ander bequaam dcc g c . 
vocht; ook wel ten vier uuren 's namiddags, na dat de bretken - 
gelecgcnthcyd van de krankheyd vercyfcht , docd het 
Bloed [f ouwen ophouden : flcmpt het "Bloeden ml dt 
A'em : ftild het al te veel braken ; en geneert zeer 
voorfpoedig de geene , welke geplaagd worden van een 
onnatuurlijke Bujt-, en van de roode Loof. 
Eeven het zelve vermogen ook de Bloemen, gekookt Ook der 
in roode Wijn ; en daar van eenige dagen achter mal- B '»™«". 
kandcr 's morgens nuchteren het vierde deel van een 
pintje, of cen kleyn Roemertje vol, gedronken. Ver- 
fterkt daarenboven dc Maag, Leever, Longe , en alle 
andere inwendige Deelen. Verdrijft binnen cen korte tijd 
de zwijmeling of draymg de, Hoofd,; en is dienftig tec- 
gens meer andere gebrceken. 
C HOOFDSTUK. 
SENEGROEN. 
N het Needertandfcb niet alleen dus , Verfcher- 
maar ook van veele Ingrofn ge- denamen. 
noemd. In het Latijn Bucla, of 
Consolida Media : in het Hoog- 
duytfcb Guxtzel ; en in het Ita- 
liaanjch Consolida Mêzana, Mo- 
RANnOLA , of ook Herba Lmjrentina. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden drie Drie ver- 
verfcheydene foortcn ; als: fcheydene 
I. Bugla flore cccruleo, of Senegroen met een fotmc " 1 
blauwe Bloem. II. Flore albo , of met t 
of» 
' een witte 
t roode Bloem. 
Bloem. III. Flore rudro, 
Alle zijn Ze van de zelve Bonwtng cn v* aar neeming. 
Zij beminnen, uyt een natuurlijke eygcnfch.ip, een 
gemcene, goede, zandige, wel-gcmcfttc aarde:' een 
opene , vrije , bequaamlijk-geleegene plaats , cn veel 
Water. Brengen ieder jaar Bloemen voort, en ook met 
goede Zomers volkomen rijp Zaad. 
Konncn flerkc f'orjl, en allcrley andere ongelccgent- A -nwia- 
heeden der Winter verdragen. Worden niet allecn^ww- 
gewonnen door haar Zaad, het welk met ccn wafTcn- 
de Maan van April de aarde moet aanbevolen zijn , 
niet diep daar ingelcgt; maar ook door hare aangewaf- 
fene jonge Looien, welke van haar zeiven genoegzaam 
Wortelen vatten. Dan worden ze op dc genoemde tijd, 
of ook wel in Augujhu , van dc oude afgenomen en 
verplant. 
KRACHTEN. 
SEnegroen , of Bugla , een zeer Medicinaal Gewas, Tud.f.hijl. 
is verwarmende, verdrogende, cn een weynig te Pt*. '47- 
zamentrek kende van aart. 
In Wijn gezoden, cn da:r van gedronken, of liet 
Zap met Wijn ingenomen, fchcyd het geronnen Bloed; 
docd verdwijnen de blauw -ge flagene plehhen : is goed CD»™»*, 
voorde geene, die door cen val of anders van binnen H " b - /*'• 
gequetfl , ook voor die gebroken zijn : diend in dc , 
Koortsen; dclgelijks tecgens de Kanker. Gcnccfl alle ,.9. 
Wonden des Ligchaams zeer verwonderlijk al wierd ook 
maar alleenlijk daar op gelcgt het Poeder der gedroogde 
Bladeren, of de Bladeren gekneufl; of ook dc Wonde 
gewaffchen met het hier van gcdijhlleerde Water. Is daar- t,lf9, 
enboven een krachtig middel tecgens de Takl^n of 
Spcenen aan het Fondament. Verdrijft dc Geelzucht. ne.lon.Lf. 
Genecfl de vttyle ^.weeringen des Afonds, cn aan andere * '7* 
deelen des Ligchaams. Ook de plaatzcn daar het vel 
afgeftbaaft is , het Poeder flegts daar op geflroyd. 
Ópend dc verjloptbeyd van de Leever, cn verllcrkt alle 
inwendige deelen. 
Dd 
