41? BeSCHRYVING DER K.RUYDEN, BoLLEN EN BLOEMEN , III BoEK, 410 
Cl HOOFDSTUK. 
Twee 
fooitcn 
Tragiu W> 
l.«j>.10J. 
BRUNELLE. 
Ecze Plant , dus van een ieder in het 
Neederlandfch genoemd , word in het 
Latijn gehecten Brunella, ofPRu- 
NELLA, Ook CoNSOLIDA MINOR : in 
het Hoogduytfch Braunellen : in 't 
Franfch Brunelle, enin't Italiaanfch 
CONSOLIOA MINORE. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden twee 
onderfcheydene foorten : ' 
I. Brunella flore pukpureo, of 'Brunella met 
een purpure Bloem. II. Brunelle flore «albo, of 
Brunette met een -witte Bloem. Beyde zijnze van dezel- 
ve Bottwing cn Waarneeming. 
Zij beminnen zoo wel ccn goede, met oude Koeye- 
of Paardcmift genoegzaam doormengde , als een gemee- 
ne, flegte, zandige grond: een opene, vrije plaats; cn 
veel Rccgen; ook al vrij groote droogte. 
Aanwin- Lang bloeyenz,e ; en gecven ieder jaar in den Herfft 
ning .iuor volkomen rijp Zaad. Konnen Pbrft , en alle andere 
** ' ongelccgcnthecden des tijds uytfhan. Worden aan- 
gewonnen alleenlijk door het gedagre haar Zaad; 't zij 
dat het neergevallene van zelfs voortkomt, of dat men 
liet met een waflende Maan vznMaert aan de aarde be- 
veelt, niet diep daar in gclegt zijnde. 
KRACHTEN. 
B Runelle is middelmatig koud en warm van aart. 
In Wijn gezoden, en daar van gedronken , ver- 
jnag alles wat van de Bugla , of Senegroen is ge- 
zegt. Geneefl daarenboven de ellendige quaal, welke 
men noemd de Bruyne ; in welke Tong en Keel dik, 
heet, droog, en rauw zijnde, men daar meede gor- 
geld, na dat men eerft een Ader onder de Tong heeft 
doen openen. 
DeJod in Daarenboven opend ze dc Galblaas. Neemt wech 
Aii.LS' dc verpopping va.n Leever cn Aitlt. Geneefl: allerley 
*. id. voorteetende z.weeringen , als men de zelve wafcht met 
nfrfo *' ^ ct Zj P ^ er Blit ^ ren - Oo]l z °° wel «'««"^ aIs 
' uytwendige Wonden ; en de Breuken der jonge Kin- 
deren. 
Csmtrêr. Verzacht en neemt wech de brand van 't Ingewand. 
/.+. e. ia. Loft op het inwendig leggende geronnen Bloed. Bewaard 
demenfeh voor de Pcjl: reynigd de Borft , en doedffiï- 
teren. Is goed tecgens Koortsen. 
Het zelve vermag ook. het gediftillcerde Water der 
Bladeren cn Bloemen. 
CII HOOFDSTUK. 
WAALWORTEL. 
i En zeer Medicinale Plant , dus ge- 
noemd in het Neederlandfch : in het 
Latijn Symphytum matus , of 
Consolida major : in het Hoog- 
duytfch WalwuRTZ , Schwartz- 
wurtz , en Beinwelle , in het 
Franfch Consyre, of Oreille d'Asne: in \ Ita- 
liaanfch Consolida magciore. 
Drie ver- Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden drie 
febeydew onderfcheydene foortcn ; als: 
fooncu. j Symphytum matus flore purpureo , of 
groote Waalwortel met een purpure Bloem. II. Flo- 
ke albo, of met een witachtige Bloem. III. Sym- 
phytum tubl-rosUM , of Waalwortel met Knobbe- 
len. AI te zamen zijn ze van de zelve 
Waar neeming. 
Zeer geerne hebbenze een gemeene, zoo wel fleg- Grond, en 
te, zandige, als luchtige wcl-gemefttc ; zoo wel een Plaats- 
natuurlijk-vochtige^ als een gantfeh waterachrige grond; 
een vrije, wel ter Zon ftaandc zoo zeer als een fcha- 
duwachtigc plaats : matig, en ook veel Rcegen. 
Bloeyen wel ieder jaar , doch geeven geen volkomen Zaad.doch 
rijp Zaad, als zomtijds bij zeer goede Zomers. Kon- zcltien - 
ncn geduldig alle ongelcegentheeden der Winter uyt- 
ftaan. Zijn van naturen lang-leevende. Worden bequa- 
mer aangewonnen , zoo door hare aangcwaiïcnc jonge 
Wortelen, als door haar Zaad. 
De gemeldde aangegroeyde Wortelen verplant men, Aanwin- 
niet alleen in 'c Voorjaar ■, met een wallende Maan, maar n ' n & 
het mag ook gcfchicdcn door dc geheelc Zomer, de 
Bladeren afgefneeden zijnde. Het Zaad word met een 
wafTende Maan van April, of Afaert, de aarde aanbe- 
volen, niet boven een ftroobreedte diep daar ingclcgt, 
cn gedurig vochtig gehouden. 
KRACHTEN. 
Waalwortel, ofCoxfilida major, is matig voch- Galt». Hè. 
tig cn warm van aart, ook een weynig te za- Med.sim}. 
mentrekkende. f M • 
In Wijn gezoden, cn daar van eenigc dagen achter 
malkander gedronken , of de Wortelen in Zuykeringe- 
lcgt , en zoo gebruykt : of de lAvcWor telen in Melk j. u ft. I. 4. 
gekookt, cn dccze Pap gegeeten op een ftuk Boter cn enarr. 11. 
Brood : of het gediftilleerde Water daarvan gedron- DoJ - l -S- 
ken , geneefl: dc gebreeken der Borji: dc Breuken, of p/ ( '„ f ' /. l6 . 
Gefcheurtheyd ; alle inwendige cn uytwendige Wonden; c. 8. 
dc gezwellen der Nieren : ftild ook het Bloeden der ■ D '"/ <r - 
zelve; deSwy^-en roode Loop; de onnatuurlijke bloeden %' '°' 
der Vrouwen; de ontftceking des Aarfdarm s ; en de 
bloedige Takken of Spemen aan het Fondament. Vcr- 
zagt ook de hardigheyd van de Keel , en heeld dc ge- 
brokene Beenderen. 
De groene Wortel gerafpt , plaafters-wijze op een 
doekje gefmeert, en gelegt op de plaatzcn , daar men 
de fmerten van 't Flerefijn of Podagra gevoeld, neemt 
terftond de pijn wech. 
DeSyroop, hier van gemaakt , ïs zeer dienftig voor Camtrari 
dc gebreeken der Lange. Helpt dc geene, welke Bloed 
fpouwen : verjaagt de hitte der Koortz.cn , en geneeft 
de Hoejl. 
CIII HOOFDSTUK. 
K O E O O G E. 
P het Neederlandfch dus genoemd , Ver("che7- 
word in het Latijn geheeten Buph- Je namen * 
thalmum : in het Hoogduytfch 
Rindsz-aug: ïn 't Franfch Oeil de 
Beuf; cn in het Italiaanfch Buftal- 
MO, OcCHIO Dl BoVE. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden vier vier on- 
onderfcheydene foorten : öVIboJ 
I. Buphthalmum vulcare , of gemeene Koe- t ^ c °° ' 
oog. II. Tenuifolium, of Koeoog met dunne, /mal- 
le en teedere Bladeren ; van zommige ook wel genoemd 
Helleborus ferulaceus, of Nieswortel , met Bla- 
deren van Ferula-, wecgens hare Wortel , die dezelve 
al vrij wel gelijkt. III. Foliis millcfolii, of Koe- 
oog met Bladeren van Duyz^endblad. IV. Buphthal- 
mum Creticum flore albo, óf Koeoog ttyt Can- 
dien, met een witte Bloem. Niet al tc zamen zijnze van 
de zelve Bouwing en Waarneeming. 
Ecvenwel beminnen ze alle een goede gemeene, zan- Grond, 
dige, liever met oude twee-jarige Koeye- of Paardemifl; 
doormengde, als gantfeh geen gemefhe .aarde: een vrije, 
en wel ter Zon gelecgene plaats. Konnen zoo wel veel 
Water, als matige vochtigheyd verdragen. 
Het 
