*S.c*p.f. 
435 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 436 
gend Vuur , en alle voorredende Zweeringen. Met 
Edik vermengd, cn dc Hnyd daar mee gewrecven, 
neemd wech alle Pnyfteu cn Plekken der zelve ; cn ver- 
teerd dc Wratten-, daar op gelcgt. 
Doi. in j) e iJelUboria Niger Fmtdm , of zwarte fiinkende 
tik. n.cap. j\j }eswor[c i j Jood de Wolven en Voflchcn : Aan den 
hals gehangen , bewaard ze den Menfch voor alk-rlcy 
vergif. 
Eyndelijk, de witte Nieswortel in Water met Wcyt 
O gekookt , of Tarwe , Erwctcn , Booncn , of Haver 
gewcykr in 't Water daar de Wortel in gekookt is gc- 
weeft ; dan d'Endvogelcn , Duyvcn of Hoenderen daar 
van t'ccten gegeven , maakt haar zoo bedwelmd , dat 
ze zich lichtelijk met de hand laten vangen, 't Stof met 
eenig ding vermengd , dood Ratten en Muyfen. 
CXIV HOOFDSTUK. 
GOUDSBLOEM. 
Vcrfchcy- «^j^y^^? Y elk genoeg bekend , en in het Nee- 
derlaudfch dus genoemd om hare zeer 
fchoonc Goudgeelc verwe : in het La- 
tijn Calendula; vermits ze nieuwe 
Bloemen vooitbrcngd in ieder Maand : 
welker eerfte dagen Cal.endje wer- 
den gehecten ; of ook Caltha : in het Hoogduytfch 
Ringei.blumen : in 't Franfh Souc ie ) of Sou l- 
sie: en in 't Italiaanfch Calendola, Fior ran- 
cio, of Fior d'ogni mese. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
eenïgc bezienswaardige foorten ; als: 
I. Calfndula floreluteo Pleno, ofgcele, 
: dubbele Goudsbloem. II. Flure pleno Aureo, 
of met een dubbele hoog-Goudgeele Bloem. III. Flo- 
RE LUTEO ET LURV.0 VARIEGATO PLENO , of met 
een bonte geele dubbele Bloem. IV. Flore simplici, 
of met een enkele Bloem. V. Calendula froli- 
FERA , of Goudsbloem met Kindertjcns , of met Bloem 
Bloem. VI. Calendula minor sylvestris, 
Alle zijn ze van dc zelve 
Bloemen. 
Znd. 
Om groo- 
te Uloe- 
mcn , en 
Bloemen 
dertjens , 
oflïlocm 
uyiKioera 
te win- 
nen. 
Ander 
middel 
hier toe. 
of kjcyne wilde Goudsbloc} 
Bouw mg cn Waarneeming. 
Zij beminnen een gemcene , zandige , goede , cn 
wclgcmcftte grond , een vrije en bequaam ter Zon gc- 
leegcnc plaats ; ook veel Water. Konnen taamlijk wel 
fterke koude , en andere ongelegcnthecdcn der Winter 
uyt ftaan. Worden gezayd met een volle Maan in 
Maert. Brengen daarop alreeds in d'ecrite Somcr Bloe- 
men voort , defgclijks in de tweede, cn volkomen rijp 
Zaad : waar raeê zij dan , in 't begin van de Winter, 
verftervcn. 
Wil iemand van dcezc Goudsbloemen zeer groote, en 
uytfl eekend-dubbele Bloemen winnen, die fnijdealdcZV/- 
dc-fcheuten af,cn nceme alleen van dc Hert-Bloem, wel* 
kc dubbel is,'t Zaad met een volle Maan. Zaije 't zelve 
met een volle Maan van Maert , en fnoeyedc daar van 
voortkomende Jongen tot aan hare bovcmte Toppen 
op : zoo worden zc niet alleen zeer dubbel , maar krij- 
gen ook dikmaal in 't tweede jaar Bloemen, daar rond- 
om vccle kleync uytfehicten , van een aangename cn 
vermakelijke aanfehouwing. Dceze worden dan ge- 
noemd ProliferA, dat is, met Kindertjcns , of Bloem 
uyt Bloem ï Alhoewel men ook deeze foort van eerftcn 
af uyt cygener aart ziet voortkomen. 
Men kan ook fchoonc dubbele Bloemen aanwinnen 
op de volgende wijze. 
Neem vcrfchcydcnc jonge Planten , bij malkander 
met een volle Maan gezayd geweeft zijnde, zet dc zelve 
wederom tegens den avond , met een volle Maan , ta- 
melijk diep in de grond. Sny haar dan *t loof met de 
Top tot aan d'aardc af , en begiete ze met ccn weynig 
Regenwater , indien'cr geen nat uyt den Hemel valt. 
Dus zullen 'ze, weer uytfehietende, zeer fchoonc, groo- 
te, dubbele Bloemen gecven, bevallijk voor 't gezicht. 
KRACHTEN. 
DE Bloemen en Bladeren van Goudsbloem , of Ca- DoJ.likS. 
lendula , zijn warm en droog in den tweeden c "f- "■ 
Graad, daar benecvens openende, vcrtecrcndc, 
cn fijn van deelen. 
De Bladeren cn Bloemtuin Wijn gezoden , cn daer Tucbf.bift. 
van een Roemertje gedronken , of twee Oneen van 't Pi- e. 143. 
uytgeparftte Zap , of ook een Drachma van 't Poeder 
der gedroogde Bloemen , met Wijn ingenoomen, weer- 
fhat alle f^rgif, de Pefl , en Pefiilentiale Koortz.cn , 
alsmcn'cr op zweet : vci ftcrkt het Hert , verwekt de 
Maandjïoaden , doet ook dc nutte en andere onnatuur- 
lijke I r loeden der Vrouws-perfoonen ophouden : Drijft £>">ƒ*"■ Ub. 
uyt dc nageboorte , cn doode Vrugt. Is goed teegens 4- «MS» 
de Tandpijn, daar mee gewaffchen zijndejtcgens e£Eng- 
borfiigheyd, met Suykcr vermengd ; teegens de Geel- 
zucht , gcbruykt met een Drachma van 't Poeder der 
gedroogde Aardwormen. Necmd wech dc Hertkhp- 
ping. 
Dc Bladeren gcfrootcn , cn op Wonden of andere Lufitan. 
Quet zuren gelcgt , geneefen de zelve. In een Salade, l,l >- 4- ca h 
of Moesje gcbruykt , verwekken een open Ligchaam, M aith.l^. 
cn dikmaal gegeeten , verfterken cn verhelderen hete*}. IS& 
Gedicht. 
De Confervc der Bloemen 's morgens nugteren gegee- 
ten , verdrijfd dc Hertklopping , dc Pejlitentiale , en 
voorts allerley andere quade Lucht. Even 't zelve ver- 
mag ook de Goudsblocmen-Edtk. 
Het Gediftillecrdc Water deezer 'Bloemen in d'Oogcn Tragm Ub. 
gedaan, ofDoekiens, in 't zelve nat eemaakt, daar op '■*"'*?■ 4*» 
1 11 ,, • , 1 0 - r Camtrar. 
gelcgt , neemt wech de roodheyd der O ogen , en zuy- ^, tt 
verd dc zelve. Dit Water is zeer goed in Pcjl-tjjden 
gcbruykt ; desgelijks ook tegens de Gebrceken van 'c 
Hert. 
CXV HOOFDSTUK. 
WATERGOUDS 
BLOEM- 
% Iet alleen dus in 't NeedcrUndfch , maar Verfcnej- 
I ook van zommigc Dotterbloem , t,ciic na - 
S of Grootf. Boterbloem genoemd, mEn ' 
9. werd in 't Latijn gehecten Caltha 
bPalustris , Caltha virgilii , 
^un» of Populago : in het Hoogduytfch 
Moszelum, of Martenblum ; en in 't Ita- 
liaanfcb Caltha Aquatica. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend twee ver- 
fcheydene foortcn ; te weten: Twee 
I. Caltha Palustris flore simplici, of^j,,^.^ 
enkele Wat er -Goudsbloem ; en II. Caltha Palu- j" n c 
STRis flore Pleno, of dubbeleWater-Goudsbloem, ten. 
vaneen fchoone aanfehouwing. Bcyde zijn ze vaneeven 
dc zelve Bouwing en Waarneeming. 
Zij beminnen uyt eygener aart , zoo wel een luchri- ^oad. 
gc, zandige, ongemeftte , als een wclgcmeftte , doch 
vochtige of waterige grond : liever een donkere plaats, 
als een openc vrije lugt. Gecven ieder Zomer beziens- 
waardige Bloemen ; doch alleen die met enkele , volko- 
men rijp Zaad. 
Konnen felle Vorft uytftaan. Werden -vermeenigvul- Aanwin- 
digt , eerft, door 't gedagte^^W, 't welk in Septem- Din %' 
ber , met een tocnecmende Maan, op een donkere, 
vochtige plaats , een kleyne vinger diep, d'aardc aanbe- 
volen moet zijn. Ten anderen, zeer bequamclijk door 
hare Wortelen , die men met ccn waffende Maan van 
Maert of April van d'oude afneemd , teegens den avond 
verplant , cn door de gchcele Zomer dikmaal met Wa- 
ter begiet. 
KRACH- 
