Gcbruyk. 
Verfchcy- 
digc ver- 
ander! ijki 
ibortea , 
Vijf in ge- 
Grond. 
Elacmea. 
Zaad. 
blauwe 
melkach- 
tige Pyra- 
midaals- 
Klokjens. 
Aanwin- 
ning. 
Kleyne 
Pyramids- 
wijze op- 
waflenJe 
Klokjens. 
Bladeren. 
437 Watergoudsbloem. 
KRACHTEN. 
DE Water-Goudsbloem , of Caltha Paluftris , is 
een weynig verwarmende. In Wijn gekookt, 
en daar van een Roemer gedronken , doet ge- 
makkelijk wateren ; verzagt dc pijn der Nieren en Len- 
denen : verbccterd ook de Maag , daar uyt drijvende 
cn verteerende alle grove en windachtige flijmcrigheyd. 
CXVI HOOFDSTUK. 
OKJENS. 
It niet onaangenaam Gewas werd dus 
in 't Ntedcriandfch genoemd na dc ge- 
daante der Bloemen , welke zich niet 
qualijk vergelijken met dc gcftalre van 
een Klok. Werd in 't Latijn gcheeten 
Canpanula : in'r. Hoogduytfcb 
Gl.ocklf.in , en Glocken-blume : in 't Ita- 
liaanfch Camfanelle, of Campanoi-A. 
Hiervan zijn mij in haren aart bekend geworden vcr- 
fcheydenc zeer aardige, en fchonc veranderlijke foor- 
ten , van een vermakelijke aan fc houwing ; namentlijk, 
I. Campanula major lactescens, of Groo- 
te blauwe , melkachtige Klokjens j ook Pyramida- 
LIS LUTET1ANA , of RaPuNCULUS HORTENSIS 
latiore folio genoemd. BE. Campanula la- 
ctescens minor vulgaris , of gemeenc kleyne 
melkachtige Klokjens. III. Campanula pyrami- 
DAL1S MINOR FLORE CCCRULEO , ET ALBO , of 
kleyne Pyram:daals-wijx.e opfchietende Klokjens , met 
een blauwe, en ook met een wiste Bloem. IV. Cam- 
panula LACTESCENS MINOR PERSICO FOLIO 
flore albo, et ccGRuLEO, of 'kleyne melkachtige 
Klokjens , met lange Bladeren , als van een Pertji , zoo 
wel met een witte als blauwe Bloem ; welke onk Ra- 
punculus persico foliis werd gcheeten. V. Cam- 
panula FOLtlS URTICE FLORE C^RULEO, ET 
F lor F. ALBO , of witte en blauwe Klokjens , met 
Bladeren van Netelen; ook genoemd in 't Latijn Cer- 
VICARia MAJOR, i£ uvularia j en in 't Needer- 
londjch Groot Hai.skruyd. Niet alle zijn ze van 
de zelve Bouwing en li' aar neeming. 
Al t'zamcn ecvcnwel beminnen ?c een goede , ge- 
meenc , zandige aarde , taamlijk wel verzien met oude 
Paarde- cn halt Koeye-mifr : een openc , vryc plaats, 
en matige vochtighcyd. Ieder jaar bloeyen toé vermaak- 
lijk, en gcevcn in den Herfft rijp Zaad. Konnen fter- 
kc koude verdragen. 
Het Campanula major lactescens, of 
Groote blauwe , melkachtige Klokjens , met hare Tak- 
jens op de wijze van een Pyramide opfchietende , blijft 
in decze Landen zelden langer als drie jaren in 't leeven. 
Geeft ook , opgekomen zijnde , geen Bloemen , voor 
in 't tweede , doch meelt in 't derde jaar ; bij goede 
Zomers volkomen rijp Zaad; en vergaat daar mee. 
Moet dcrhalven , t'clkens,mct een waffende Maan 
van April weer op nieuws werden gezayd in een Pot , 
gevuit met zandige aarde , zomtijds met Water bcgoo- 
ten , en gezet op een warme plaats. Hier door werden 
ze vermeemgvnldigd , en dan ook , alhoewel zeer zel- 
den , door aangewaflene jonge Scheut jens , welke men 
met een waffende Maan , dc gcheelc Zomer door (daar 
toe bequaam zijnde , cn Wortelen verkrecgen hebben- 
de) van d'ondc mag afnecmen , en regens den avond 
verplanten. 
Het Campanula Pyramidalis minor fi.o- 
Re ALBO, et cccruleo, of kleyne Pyramidswijz,e 
opwajfende Klokjens , zoo wel met een witte als blauwe 
Bloem, krijgd uyt een tcedcre, dunne, korte, en bruvn- 
vcnvige veeielwortel yerfcheydene "Bladeren , zittende 
Klokjens. Raponce. 
438 
I in t rond kort en digt bij malkander gevoegd"; dik, 
hardachng, cn ftijf recht uyt ftaande van aart; ontrent 
een kleyne vinger lang, bij de punt niet wel een kleyne 
vinger breed , cevenwel daar op 't breedfte ; na het 
Hert inwendig op 't fmalfte , en voor eyndigende in 
een ftomp punt: van boven zwart-groen , en blinken- 
de; onder gras-groen, en van binnen voorzien met een 
melkachtig Zap; aan dc randen een kleyn weynig gelijk 
als ingtfmeden, en gemeenlijk daar wat omgeflagen; of 
als gekruld - in 't midden begaafd met een dikke en 
brecdeRugge, of Ader; waar uyt andere kleyne teede- 
rc voortkomen , onder zichtbarcr als boven ; uyt- 
vloeyendc na dc randen , op de wijze van "t Lapatum , 
of Patich, halvc-Maanswijzc in malkander. In de mond 
geknauwd , zijn ze lieflijk van fmaak , byna als d'Er- 
weten. 
Uyt der zclver inwendig Hert fchiet, in 't begin van Steeltje. 
May, gemeenlijk maar een Steeltje op, Pyramidaals- 
wijz,c ; een voet, of wat meer, hoog, rond ; verderd. 
met cenigc tcedcre Strecpjens. Staat ftcvig, en is taam- 
lijk hard van aart ; voorzien met een melkachtig Zap, 
en een wit marg; van buyten donkergroen-vcrwig , en 
blinkende. 
Aan deeze Steel grocyen ecnige Bladeren , nu uyt Kleyne 
dccne dan uyt d'anderc zijde , hol en luchtig boven Stedtjctu. 
malkander^ ruftende op geen byzondcre Steeltjens , 
maar zonder de zelve har» vuorname Steel ten halvcn 
onder als omhelzende ; ook daar op 't breedfte , en 
voor in een fpits punt eyndigende. Tuflchen welke 
andere klcyner en korter Steeltjens tc voorfchim koo- 
men , op welker bovenftc Toppen, als ook ter zijden, 
langwerpig-ronde, groote, cn vijfhoekige knoppen uyt- Knoppen.' 
fpruytcn, hebbende onder vijf groene, kleyne , en voor 
Jpits toegaande Bladert jens: die, d'ecn na d'andcre zich 
openende, een groote Bloem vertoonen , 't zij wit , of 
blauwvenvig ; bcflaandc uyt vijf half-ingefneedcnc , 
breede , en voor llomprond toegaande Bladert jens , 
hebbende van binnen vijf gccl-witte , en haait. vergaan- 
de apjangzeltjcns , gelijk men ziet in de witte Lclyen; 
ruftende op vijf gantfeh witte , breede , en ruygachtige 
voeten : ook in 't midden der zelve een ander 'recht-op- 
ftaandc, glad en wit Steeltje, waar op drie andere geel- 
witte, langachtigc, recht op (taande Afhangtettjcns, of eioeniea' 
dikke Draadjens, ruften; duurende langer als devoorge- D * 
dagte andere vijf. Als ze agt of tien "dagen lang open 
geftaan hebben , vallen ze ter aarden neer , nalatende 
eenige groene , korte , dikachtige, boven plat cn ron- 
de, doch onder fpitsachtig-roegaandc knopjens, gevuld 
met een kleyn , ontrent rond , Cafhnienbruyn-verwig, _ 
blinkend Zaad , 't welk in Augujltu cn September tot Zud ' 
volkomcnc rijpheyd geraakt. 
't Zelve in 't voorjaar gezayd zijnde , blijft dikmaal Aanwi[1 - 
een geheel jaar , wat min of meer, in de aarde leggen, n ' ns ' 
eer men 't ziet opkoomen. Hier door werd decze Voort 
van Klokjens vermeenigvuldigd; en dan noch door ha- 
re bij dc Wortel uytloopcndc Jongen ; welke men met 
een waffende Maan in Aprd van d'oudc afneemd en 
verplant. 
Het Campanula lactescens minor vulca- Andere 
RIS, of gemcene kleyne melkachtige Klokjens : LactiÜ- ftw ÏÏ!| , 
SCENS MINOR PERSICO POLIO FLORF. CCTRULEO jen" . 
et albo, of kleyne , melkachtige Klokjens met Perfk- 
bladeren, en een blauwe, ookecn witte Bloem; «Cam- 
panula URTICyE FOLIIS FLORE rtLBO, ET CCC- 
RULEO , of witte , en ook blauwe Klokjens , met 
Bladeren van Netelen , blijven lange jaren in 't leeven. 
Gceven niet alleen jaarlijks fclioone Bloemen, maar ook 
gemeenlijk ieder Zomer rijp Zaad. 't Welk met droog 
weer gewonnen , en met een waflende Maan van Sep. 
tember of April in een Pot, niet diep gclcgt, d'aarde be- 
volen moet zijn. Doch niet alleen hier door werden 
ze aangewonnen , maar ook ceuwigduerendc gemaakt 
door hare jonge Wortelen , met de gemelde Maan in 
April van d'o ' 
Ee 2 
f genomen. 
KRACH- 
