Gcbrujk. 
4353 Beschryving der Kruyden , Boelen en Bloemen , III Boek , 440 
trr» a /-> TT T T" 1 TVT omdngcld met vier en vijf groene Bladert jens, d'eene 
K. R A l tl 1 Ü IN, 
DE Bladeren en Wortelen van Klokjens , of Cam- 
panula, zijn zeer goed cn gezondop een Salade, 
of in Aioeskjruyden gedaan , en zoo gegceten. 
Want zy zijn aangenaam voor de Af aap, niet zwaar te 
verteeren, en gecven raamlijk Voedzel. Verwekken en 
bevorderen ook de luft tot 't echte werkt 
Verfchey- 
byzondcre 
fcartcn. 
wat voor 
ccn Grand 
iy bemin- 
nen. 
Gcmccnc, 
cn Portu- 
gal fche 
^ckro. in- 
de Ripon 
cc. 
de lanlt- 
genocm- 
Bladcrcn 
cn Bloe- 
men. 
CXVII HOOFDSTUK. 
R A P O N CE. 
Erd in 't Neederlandfch niet allcendus, 
maar ook van vcclc ^/ïïwHalskruyd 
(om dat het voor al de gcfwollcncdee- 
lcn van den Hals zeer dienftig en be- 
hulpzaam is), dcfgelijksWiL.DE ra- 
pen genoemd. In 't Latijn RA- 
PUNCULUS, rapont 1 um , of Rapunculum : In 
het Hoo«duytfch Rabuntzel : in 't Franfch Rai- 
ponce ; en in 't Italiaanfch Raponzolo , ofRAM- 
PONCIOLT. 
Hier van zijn mij in haren aarttw byzoryfcre foorten 
bekend ; namentlijk : 
I. Rapunculus ESCULENTUS VULGARlS , of 
gemeene , klcyne , eetbare Raponce. II. Spicatus 
wONTANUS , of Berg-Raponce met een geayrde Bloem. 
III. Umeeï.latus Lusitanicus, of Portugalfche 
Raponce, met een kroon. IV. Gramineus, of Ra- 
ponce met teedere Bladeren , op de wijze van Gras. V. 
CaMPANULATV'S LlNlFOl.IUS FLORE CCCRULEO, & 
ALbo , of Raponce met witte , en ook blauwe Bloe- 
men , als Klokjens , en boven teedere Bladeren , op de 
wijze van VLukruyd, doch onder rond. VI. Rapun- 
culus TLORE ViOLACEO , of Raponce met een uyt 
den blauwen , of donker-paarfchverw'tge Bloem , ook 
genoemd Ci.rvicaria minor. Niet alle zijn ze 
van cc ven de zelve 'Bouwing en Waarneeming. 
Eevenwel beminnen ze al t'zamen een goede , ge- 
meene, zandige aarde , met ccn-jarigc Paardc-mift wel 
voorzien : liever een opene , vrije , genoegzaam ter 
Zon gclccgcnc, alseen fenaduwachtige plaats, ookma- 
tiqc vochtighcyd. Geeven niet alleen Bloemen , maar 
ook rijp Zaad. Konnen fterke koude , en alle andere 
ongelccgcnthccdcn der Winter uyt (laan. 
Het Rapunculus esculentus, of gemeene Ra- 
ponce, en Rapunculus umbexlatuslusitanicus, 
of Portugalfche gekroonde Raponce , bloeijen in "t twee- 
de jaar ; en Zaad gegeeven hebbende , verderven ze. 
Doch 't Portugalfche krijgd in deezc Gcwcflcn geen 
Zaad , tot volkomcnc rijpheyd gerakende , dan alleen 
met een hecte Zomer, 't Welk dan , gelijk en dat 
van 't cerft-genoemdc , in September of Miert jaarlijks 
met ccn afgaande Maan , niet diep , weer gezayd moet 
worden. Dat van de gemeene Raponce koomt , op 
d'aarde neergevallen zijnde , dikmaal van zelfs genoeg 
te voorfchijn. 
't Gedagte Rapunculus umbellatus lusita- 
. Nicus, of Portugalfche gekroonde Raponce , is van een 
aardige aanfehouwing. Grocyd zelden meer als een voet 
hoogte uyt de Mortel op. De Steelen zijn ruygachtig, 
rond , en voorzien met langwerpige Bladeren , nu uyt 
d'ecn dan uyt d'andere zijde der zelve voort fcliietendc. 
Zijn een wcynig fcharp , ruyg cn hard van aart , aan de 
randen wat rond ; met Tantjens, doch niet diep; don- 
ker bleck-grocn van verwe ; zomtijds regr-uytrtaande , 
zomtijds ook gantfeh neerwaarts geboogen. Uyt wel- 
ker bovcnfle Hert vijf, zes, zeven of agt Bloemen, uyt 
hare digt bij malkander gevoegde Knoppen , in 't ronde 
kroons-wijz,e gefield, voortkomen; groot, van binnen 
hol ; boven in vijf deelen als ingcfneeden , en onder 
omcingcld met vier en vijf groene Bladertjem 
om hoog, d'andere om laag gekeerd zittende. 
Het Rapunculus montanus spicatus , of Geayrde 
geayrde Berg-Raponce , vergaat niet zoo haafl , maar Borg-R*- 
blijfi langer in 't leeven. Bemind een warme cn droo- P onLC ' 
ge plaats. Bloeyd ieder Zomer , doch geeft geen rijp 
Zaad, anders als bij een goede Jaars-tijd. Echter kan 
ze alleenlijk hier door vermecnigvuldigd worden. 
Men zayd liet , niet diep , in een Pot (om 's Winters 
binnens huys gebragt te zijn) gevuld met een zandige 
aarde , bij een waffende Maan van September of Otïo- 
ber. Dan koomt het in 't volgende Vhorja&r op , en 
geeft in de tweede Zomer d"ccr(lc Bloemen. 
Het Rapunculus campanulatus Linifolius Raponce 
FLORE A LBO , ET COSRULEO , of Witte en blauwe mec KJofc. 
Raponce met Klokjens, en Bladeren van Vlas-kruyd, blij- j^j' cn 
ven lange jaren in *t leeven. Werden niet alleenlijk aan- van v| as . 
gewonnen door haar Zaad , 't welk men in Afaert of kruyd. 
September, met een waffende Maan, d'aarde moet aan- 
beveelcn, maar ook door aangegrocyde_/o«^ff Wortelen 9 
die men met de gedagte Maan in jffril van d'onde af- 
neemd, cn verplant. 
Het Rapunculus flore violaceo, of Rapon- Raponce 
ce met een donkere Violette Bloem , anders ook genoemd ™ ei j " n 
cervicaria minor, of klcyn Hm.skruyd, duurd Bloem 
ook vcclc jaren. Geeft in den Herfjf , bij goede droo- anders g c - 
gc tijden , volkoomen rijp Zaad. Is zeer hard van na- «°erad 
tucr. Kan niet wel door andere middelen , als alleen- n 3 ' 5 ") 
lijk door haar Zaad, werden vermeemgvuldigd : 'twelk ' 
met een wafTcndc Maan van Alaert in een Pot gezayd» 
warm gezet, cn bij drooge dagen een weynig van bo- 
ven befprengd moet zijn. De daar van voortkoomende 
Jongen geeven in *t tweede , ook wel in 't derdejaar, 
voor d'eerfle maal hare Bloemen. Laten 'sWintcrs hare 
Bladeren niet vallen, maar blijven altijd groen. 
KRACHTEN. 
DE Wortelen van Raponce , of Rapunculus , zoo Burantes 
wel rauw als in Water gekookt , zijn gematigd ! ><fi- Plant. 
van aart, zeer goed en lieflijk, om op Salade ^S 87 " 
gedaan , cn zoo gegeeten ; ook met Meel cn Boter in 
ccn Pan gebraden te werden. 
Maken ccn goede Afaag, verfrifTchen dc mond, ver- Imker. 
wekken eetens , defgclijks Byflapens-lnjh Vermeerde-'- *• f-*4i- 
ren 't Sog , of de Afelkjn der Vrouwen Eorftcn ; en 
gefleezeh de Gefwallene deelen ontrent den hals , paps- 
wijze daar op gclcgt. 
't Gediflilleerde Water deczer Wortelen , ook Ac d„ Jon. 1.6. 
Wijn, waar in men de Zelve gantfeh week gekookt 9- m 
heeft , neemd wech al de Sproetelen en fielden ; cn Aii "- 
maakt, daar mee gewaffchen, een klaar, zuyver vel. 
CXVni HOOFDSTUK. 
MARIETTEN. 
N het Neederlandfch niet alleen dus » Vcrfchey- 
maar ook van zommigc Wilde Ra- de namen, 
pe van dioscorides genoemd : in 
't Latijn viola martana , tmache- 
lium ; van ccnigc Medium , of ra- 
pa sylvestris DioscoruDis ! in 't 
Franfch Mariettes , cn in 't Italiaanfch Medio, 
rapo salvatico di dioscoride , cn ook Viola 
mariana. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden zee- 7 
ven byzondere ioorten j als: 
ï. Viola mariana flore albo simplici , of byzondere 
Mariettc met een witte enkele Bloem. II. Viola ma- foorten. 
riana alba pleniflora , of ' witte dubbele A-fartet- 
te. III. Viola mariana florë plf.no cccruleo, 
of Mariettt met een dubbele blauwe Bloem. IV. Flo- 
