441 
RE PURPUREO , 
M 
ARlETTEN. 
5TEENLATTOTJW. 
of met een purpure Bloem. V. Flo- 
RE palmdo , of met een bleeke liloem. VI. Maria- 
NA Aepens , of door de aarde bruypende Mariette. 
VII. Viola Marmna Americana, of Americaan- 
fche Mariene. Niet alk zijn ze van de zelve Bouwinn 
en Waarneeming. 
Wat voor Ec venwel beminnen ze meeft alle een gemeene, goe- 
CC " b ë . r0 "f zancu "ge cn wel-gemcffrc grond; een warme plaats, 
ara. ' cn tamc 'Ü' i ^ Water. Verdragen Sneeuw , fterke 
Vorft , en allcrley andere ongclecgenthccdcn der Wm- 
ter. Brengen niet alleenlijk ieder Zomer aangename 
Bloemen voort , maar ook meelt volkomen rijp Zaad. 
Blijven op het hoogfte niet langer dan drie jaren in 't 
Aanwin- leeven. Worden dcrhalven ieder jaar, of om 't twee- 
uing. de Voorjaar , met een wafTcndc Maan van Moert of 
April , op nieuws in een Pot gezayd. De hier van 
opkomende jonge Planten vertonen , voor de eerfte- 
maal , hare vermaaklijkc Bloemen in de tweede Zo- 
Door dc De Viola Mariana repens , of door de aar- 
de lopende Mariette , is harder dan al de andere : ver- 
fterft ook zoo haaft niet, maar blijft lange jaren in het 
leeven. Verdraagd koude Reegenen, Sneeuw, en fter- 
ke Vorft. Bemind zoo wel een donkere , als een o- 
pene vrije plaats. Geeft noyt eenig volkomen rijp 
Zaad in dcezc Landen. Kan echter overvloedig ge- 
noeg vermeenigvuUigd worden door hare zeer voortlo- 
pende jonge Scheuten ; welke men in Maert , met een 
waffende Maan, kan opnecmen cn verplanten. 
De Viola Mariana alba pleniflora , of 
witte dubbele A/ariette , van een zeer bcvallijke aan- 
fchouwing , krijgd uyt een wit-verwigc , zoo wel 
Knobbelige als Vee^elige , ook lieflijk-lmakcndc Wor- 
tel , dric-hockig-ronde , tccdcrc , doch harde, bleek- 
groene , een wcynig blinkende Steelen , ontrent twee 
voeten hoog, wat min of meer, opfchietende. Aan 
de zelve komen , nu uyt de ccne, dan uyt de andere 
zijde, de Bladeren voort, tamelijk hol boven malkan- 
der gcftcld ; gemccnclijk ccn weynig neerwaarts gebo- 
gen hangende. Zijn ongelijk van grootte; de onderfte 
de kortftc en breedftte ; een kleync vinger lang * en 
achter (op het breedfte) ontrent ccven zoo breed; 
doch na voren Hcrts-wijze in een ftomp punt cyn- 
digendejook aan de randen met kleync en grooterond- 
achtig toegaande Tanden gelijk ah gedaagd; de middel- 
fte of bovenfte veel fmallcr , klcyner , en fcharper 
getand; doch al te zamen donker, oi zwart-groen 
van verwe ; liardachtig en rauw van aart ; zonder 
cenige blinkende glamfch; niet onaangenaam van fmaak; 
en in 't midden voorzien met een regt-doorgaande fter- 
ke Ader : waar uyt verfchcydcnc andere , ook inwaarts 
gaande; en uyt die weer zeer veel andere kleync, haren 
oorfprong ncemen. 
Knoppen. Tufichcn dcezc Bladeren in het bovenfte deel, def- 
gelijks uyt de bovenfte punten der Steelen , fchicten 
veel groene Knoppen op , zijnde gcftcld in het midden 
van neegen kleyne, voor fpitsze, Stars-wijze gefchiktc, 
cn onder met eenige fcharpc witte ruygheyd vercierde 
Bladert jens : welke mct'cr tijd opengaande , fchoone 
44* 
pende Ma- 
rictten. 
Witte dub- 
bele Ma- 
riette. 
Gedaintc 
der lilade- 
„ . Sneeuw-witte Bloemen vertonen , doch zonder 
Aanwin- 
ning. 
reuk ; een goed hd van een vinger lang doch korter 
als die met enkele Bloemen ■ dik , rond , voor open 
gcftcld, en beftaande uyt vier-, cn vijfentwintig hay- 
rige, breedc, langwerpige, voor fpits en ftomp-toe- 
gaande , alleen ten halvcn na vooren van malkander 
gefchcydene Bladert jens: welke inwendig houden ceni- 
ge groene, dikke, opftaandc Draadjens, cn geele Af- 
hangz-eltjens. Mct'cr tijd vergaan dceze Bloemen, en 
vallen ter aarden neer , zonder ecnïg Zaad achter te 
laten. Eevenwel kan deeze foort van Afarietten door 
aangegrocyde jonge Wortelt jens, op de hier boven aan- 
geweczene wijze , genoegzaam aangewonnen en vermeen 
mgvuldi^d wordeD. 
Dc Viola Mariana Americana , of Ameri- 
caanfthc Marietten , zijn een fchoon cn aarizienelijk caa nfchc 
Gewas; in deeze Landen meE hare vierkante Steelen op- Mariette 
fchictendc ter hoogte van derdehalve voer. Ain dc 
zelve groeyen cierlijke -Bladeren, niet regttcegens mal- 
kander over , maar onordentchjk boven malkander aan 
bcydc zijden. Zijn donker-groen van verwe i aan de 
randen Zaags-wjie getand. Ruften op korte Steelt- 
je»* , en zijn in het midden voorzien met fterke 
Aderen. 
Dcezc foort bemind een zandige , goede grotid j Grond, 
met een weynig twec-jarige Paardcmift , een-jarige 
Hocnderdrek , en cevcn zoo veel Vccnaarde door- 
mengd: een luchtige , warme, wel ter Zon geleegc- Bloemen , 
ne plaats, voor alle Oojle- en Noorde-winden bevrijd; 
cn niet te veel Water. Geeft elke Zomer aangena- 
me roode Bloemen , uyt een geele Kelkj, of Huisje, 
cterhjk te voorfchijn komende. Zitten op iedet boven- 
fte punt der Steelen ; doch op elk der zelve niet meer 
als een eenige. Onder dc Kelk^ zijn ze vercierd met ee- 
nige groene Bladertjens ; waar uytze fchijnen als voort zonder 
tc fpruytef). Tot noch toe heeft men'er geen rijp Zaad 2aa(l in 
van bekomen ; vermits de Bloemen gcmceneüjk ver- i^^ ca 
derven en neervallen , zonder een Zaadknop te zet- ° 
ten. 
Dit Gewas is wel niet al te teer van aart; kan echter Aanwla- 
Op geenerley wijze veel koude Her fjl -reegenen , fterke mag. 
Winden, of felle Vorft verdragen. Word dcrhalven, 
met een wadende Maan van April ('het Zaad beko- 
men hebbende) niet diep in een Pot gezayd, en op 
een warme plaats gcftcld geweeft zijnde , in het begin 
van Ottober , wat eer of later , na de bequaamheyd of 
onbequaamheyd des tijds , binnens huys gebragt, op 
een bequame luchtige plaats, waar in niet als bij vrie- 
zend Weer word gevuurd; gedurende dc gehecle Win- cn waar ' 
ter onderhouden met een wcynig lauw-gemaakt Ree- neeming. 
gen-water , van onder in een Pan aan de aarde gc- 
gceven; en niet voor in het begin van April, met een 
aangename Lucht en zoete Rccgcn, weer buytcn in de 
Zonncftralcn gcfteld : doch wel gedekt voor veel Ree- 
gen^ koude nagten, hayrige of fchrale Oojle- en Noor- 
de-winden. 
Dceze foort kan in onze koude Gewcftcn alleen aan~ Andere 
gewonnen worden door hare aangegroeyde jonge Worte- aanwin- 
len, 't welk langzaam gefchicd. Deeze neemt men met Di "S- 
ccn wafTcndc Maan in April voorzichtig van de oude af, 
en men verplant zc in een andere Pot. Zie hier bij na 
de Hoofdftukiren van de Damastbloem, en Welrie- 
kende Nagtbloem. 
KRACHTEN. 
DE Wortel van Mariene», of Viola Mariana \ nell.t. 
is verkoelende , cn een wcynig te zamentrek- c. 8. 
kende van aart. Gezoden, cn als, of in een 
Salade gcbruykt , verfrifchtze dc Maag; verwekt ec- 
tensluft; geeft tamelijk voedzcl aan het Ligchaam , ert 
neemt wech dc brand van dc Gal. 
Dc Bloemen in Wijn gezoden , en daar mee gegor- 
geld, word zeer geprcezen tcegens dc gezwellen m de 
Keel ; eti de hittigheyd der Amandelen. Stild ook di 
onnatuurlijke Vloeden der Vrouwen. 
Burant. 
Ui. Heri. 
fit, 476. 
CXIX HOOFDSTUK. 
STEENLATTOUW. 
Et dien naam is deeze fchoone Pl.wt 
in her N„dirlmdfcb bekend. Word d c „ubd. 
in 't Latijn gehceten Petromaru- 
la, Lactuca Petrea , en Rapov- 
TICUM MAJÜS CRETICUM FLORE 
purpukeo : in het Ittbmpk Lat- 
Ee 1 tvca 
