e 
Palmaria. Brazilië - Peeper. Hertsgespan. 
Aanwin- 
ning. 
44? 
medium Hërba, of Epimeditimkruyd , niet zeer on- 
gelijk : houdende van binnen cenige weynige , zeer 
kleyne Knopjcns , gelijk men ook in andere Bloemen 
ziet. 
Als ze cenige weynige dagen hebben open-gedaan , 
vergaan ze in haar zeiven, en vallen op de aarde neer: 
geen volkomen rijp Zaad nalatende, anders als bij zeer 
hecte Zomers , in onze koude Ncederlandfche Gcwe- 
ften. Doch dccze Plant kan niet alleen aangewonnen 
worden door dit Zaad, maar ook door dc bij de Wortel 
uytfchictcndc_/ö«[r<r Scheuten: welke men, als ze Pee z,c l- 
wortelen hebben bekomen, met een wafTcndc Maan van 
April verplant in een Pot , gevuld met dc boven ge- 
noemde aarde. 
KRACHTEN. 
DE Bladeren en Wortelen deczer Plant, ook het 
uytgeparftte Zap der zelve , worden, niet zon- 
der voordcel, gedaan bij de dingen, welke be- 
* reyd worden om te zuyvcrcn ; daar van een Zalf of 
P laaft er gemaakt. Wantzc neemt wech dc Schurft beid, 
en zuyverd het Vel van allcrlcy vleiden cn onrcynig- 
heyd. Ecven het zelve vermag ook het uytgcparfhc 
Zap der 'Bladeren voor zich zalven alleen; vermengd 
met een weynig Edik en Spaanfche Wijn ; een uur 
lang gekookt ; dan het vel daar meê 's morgens en 
's avonds gewrecven. 
Gebruyk 
der Blade- 
Vcclc ver- 
anderlijke 
foor ten. 
tij bc. 
«en. 
Hoedanig 
treur het 
Zaad, uyt 
warmer 
Landen 
bekomen, 
CXXI HOOFDSTUK. 
BRAZILIEPEEPER 
Us in het Neederlandfch , maar in 't 
Latijn genoemd Capsicum Brasi- 
lianum , Capsicum Indicum , of 
Piper Erasilianum: in het Hoog- 
duytfch Indianischer Pfeffër : in 
het Franfch Guinee, of ook Poju- 
RE dTnde ; cn in 't Italiaanfch Capsico Indiano, 
of Pepe di Brasilia. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend vcele veran- 
derlijke foorten, tewectcn: 
I. Capsicum Brasilianum fructu rotundo, 
of Braz.iliaanfche , anders Indiaan fche Peeper met een 
ronde Vrucht. II. Fructu oblonco , of met een 
lange Vrucht. III. Fructu lOngd triangulari, 
of met een drie-hoekige lange Vrucht. IV. Fructu 
cordato , of met een Hert gelijkende Vrucht. V. 
Fructu cornuto, of met een Vrucht als een Hoorn, 
en diergelijke zeer veel andere. Ook Capsicum 
FRUTISCENS FRUCTU CERASINO , of Boomachti^e 
Peeper , met Vruchten als Karjfcn ; anders gchectcn 
Amomum Plinii, of Amomum van Plimus. Al tc 
zamen zijn ze van dc zelve Botni'mg en Waarneeming , 
behalven alleen dc la at ft -genoemde foort. 
Zij beminnen een goede , zandige aarde, met twee- 
jarige Paardemift, en een wcynigcen-jarigcHociidcrdrck 
doormengd : een opene , luchtige plaats , voor alle 
koude Winden befchut , cn matige vochtighcyd ; 
vermits ze door een weynig te veel ecven zoo" lichte- 
lijk verderven , alsze door groote hitte dies tc bequa- 
mer groeyen. 
Tecgcns dc Winter verfterven zc. Moeten dcrhal- 
ven ieder jaar, als men 'tZaaduyx warmer Landen heeft 
ontfangen , op de volgende wijze de aarde aanbevolen 
worden. 
Neem een of meer Potten, na dc vcrfcheydcnlicyd 
der Zaden. Vul dc zelve met dc hier boven befchrec- 
vene grond ; cn lcg'er uw Zaad, hol en luchtig, bo- 
ven in , niet dieper dan ccn ftroobreedte , met een 
walfende Maan van April. Graaf dan ccn kuyl in 
de aarde, ter diepte van een Knie. Vervul de zelve 
446 
rt de Pot , tot 
zulk ccn plaats. 
met varffchc warme Paardemift , cn ; 
aan dc bovcnflc rand toe, daar in, op z 
dat dc Zonncftralcn onverhinderd daar op fpcelcn mo- 
gen. Als nu na tien of twaalf dagen de Mift hare 
Warmte heeft verloren, moet men dc Pot daar uyt ncc- 
men , dcfgclijks dc Mift, en weer varffchc in dc kuyl 
doen ; ook de Pot op nieuws daar in zetten. Dus 
handelende, zal het Zaad veel eerder te voorfchijn 
komen , en ccn volkomcne fchoone Vrucht gec- 
vcn ; doch noyt eenig rijp Zaad in dccze koude Gc- 
weftcn. 
Het Capsicum arp.orescens ftve frutescens Ooomarh- 
FRUCTU CERASINO, of Boomachtige Pecper met Vruch- ti 8 e p «" 
ten als Karfen , is veel harder van aart , en fterker KuéhtS 
om ongemakken te konncn uytfhan. Bemind ccn gc- ah Karf. 
mecne, goede, zandige, of ook andere, doch met fcu - 
oude Paarde- cn Kocycmift wcl-voorzicne grond : een 
zeer warme plaats , cn veel Water. Geeft ieder Zo- 
mer klcync wit- cn vijf-gcbladcrdc Bloemen, inwendig 
voorzien met eenige roodc Ncpjens. De gchcclc Zo- 
mer door tot in dc Winter toe worden ze gedurig 
weer vernieuwd. IndcHcrfft, of Winter , ziet mén 
ronde Vruchten , zich vergelijkende met ccn Kars ; 
eerft blinkend-groen; daar na met een aangcnaam-gecle, 
cn eyndelijk met een bevallijkc fchoon-roodc verwe 
vercierd. Het mceftc van de Winter, ja de geheelc Aanmcr- 
Winter door, blijven ze ('t welk een zeer luftice C n keli j'- hc 7' ! 
aardige aanfehouwing veroorzaakt) hangen aan" hare 
Takjens , die , gedurende het cerfte Cn tweede jaar , 
gantfeh groen, maar, ouder wordende, bruyn-ver- 
wig zijn. Want dit Boomachtig Pccper-Cnias draagd 
(ecven gelijk dc Oranjeboomen) tc ecner tijd niet alleen • 
Bloemen, maar ook groene , geele , roode, of gantfeh 
rijft Vruchten ; in welke laatfte volkomen Zaad word 
gevonden, gccl-verwig , rond, en plat. 
Alhoewel dceze foort harder van aart is als ccni'gc Hoe men 
der andere, zoo kanzc echter gantfchlijk niet verdra- 
gen de ftrenge koude der Winter. Moet dcrhalven, <" u ° r[ mo « 
in een Pot, of houte Bak, gezet zijnde, in het bc- £1. 
gin van Ot'lober binnens huys gebragt, voor de Vorft 
wel gewagt, cn tot vcrfchcydcnc malen met ccn wey- 
nig lauw-gemaakt Rccgcn-watcr van onder voorzien , 
of van boven begoten worden , vermits zc vcclc Mor- 
telen maakt (wit-vcrwig; in dccze Landen uyt cy- 
gencr aart vier , ook» vijf voeten hoog, Struvcls-wij- 
ze, met vcclc Takken uytfehictende) en daar door ook 
al hare Bladeren behoud : die anders lichtelijk inkrim- 
pen en afvallen zouden. Ecvcnwcl , als men haar 
ontrent half April, met ccn aangename Rccgen , weer 
buytcn heeft gefield, blijven ze niet langer aan hare 
Takken, maar vallen neer: doch dan ziet men weer 
nieuwe in der zclvcr plaats voortkomen. 
Dceze Bladeren zijn nauwüjks een klcync vinger Gelhalte 
lang ; nier wel dc zelve vinger-breed. Spruytcn uyt dcr 
op beyde de zijden dcr Steel, boven , maar niet regt 
tecgcns over malkander. In het midden zijn zc brcedft; 
voor fpitsachtig eyndigende; dun van fubfhnticj aan- 
genaam donker-grocn van vcrwc , znmtijds met ceni- 
ge bleckhcyd vermengd. De randen zijn oneffen, een 
weynig uyc cn in , hoog en laag gaande , inwendig 
voorzien met een regt-doorgaande , blccke, groote A- 
der, uyc welke klcync voortvlocyen, 
Zij word in dceze Landen aangewonnen , eerft Aanwin- 
door haar Zaad; het welk met een waffende Maan nms " 
van April niet diep, hol en luchtig, de aarde aan- 
bevolen moet zijn. Ten anderen , door hare bij dc 
Wortel uytgefchotcne jonge Looten , die van zich 
zelfs genoeg Wortelen vatten. Op de genoemde tijd, 
en met dc gcmcldde Maan , moet men zc van de 
oude afneemen cn verplanten, ten minftcn twee of drie 
jaren oud zijnde. 
KRACH- 
