447 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 448 
KRACHTEN. 
Maüb.l.: 
Durant. 
hift. Vlant. 
Camerar. 
1.1. t.67. 
Dofon. in 
Jldd. lib. 
14. c. ifi- 
HEt van Brazilië -Peeper j of Capjtcum 
Brafilumum , is hitzich en droog in den vier- 
den graad, derhalven niet dienfHg, om inwen- 
dig gebruykt te worden , behalven op de volgende 
wijze. 
Men hange de Vruchten met het Zaad , rijp zijn- 
de , binnens huys op. Daar na drooge men ze met 
een weynig Meel bij een langzaam vuur. Dan in 
kleyne ftukjens gefneeden, cn bij elk Once daar van een 
pond A -heibloem gedaan, bcreyde men dit tot cmDeeg: 
men doe het wel rijzen , en men maak'er Bifcuit of 
Tweebab^van , welke men, als men 't gebruyken wil, 
in een Vijzel ftoot tot fijne (lof. 
Tiiehf-hijl. Dit Poeder in fpijzen gedaan , geeft de zelve een 
ïl.c. 181. Ücifelijkc geur, en aangename fmaak. Verdrijft krach- 
tig de Winden, Maakt een grage Maag, en een klaar 
Gezicht, 
's Morgens ccn Scrupul hier van met Wijn , of 
Hutspots-nat , ingenomen , doed alle /lijmerige voch- 
tigheeden fcheyden, en verteerd de zelve. Maakt een 
goede verdouwing: jaagt het Water uyt de Blaas , 
en het Ligchaam : is goed voor de Borft : verfterkt 
het Ingewand : verdrijft het Slijm en Zand der Nie- 
ren , met Water van Steenbreekcr , of Saxifragia in- 
genomen. 
De Vrucht met zijn Zaad driemaal vierentwintig 
uuren lang in Brandewijn gewcykt ; cn daar meê de 
lamme of geraaide Lceden gewreeven , verfterkt de 
zelve. 
CXXII HOOFDSTUK. 
HERTSGESPAN. 
P het Neederlandfcb dus genoemd : 
in het Latijn Cardiaca , of Ly- 
copsis : in 't Hoogduytfch Hertsz- 
gespan : in 't Franfch Agripaul- 
me ; en in 't Italiaanfch Licopside, 
of Cardiaca. 
Dccze Plant bemind een goede, gemcenc, zandi- 
ge, doch wcl-gemclrtc aarde: neeft zoo hef een ope- 
ne luchtige , als fchaduwachtigc plaats ; en wil veel 
Water. Verdraagd allerley ongeleegentheeden der Win- 
ter. Bloeyd in de Zomer niet alleen , maar geeft ook 
volkomen rijp Zaad; en blijft ccnige jaren lang in 't 
leeven. 
Word vermeerderd-, eerfl, door het gemclddc haar 
Zaad , het welk met een waffende Maan van Matrt 
of April niet diep gezayd moet zijn. Daar na, door 
hare aangcwafTcnc jonge Scheut jens ; welke men op de 
gemclddc tijd van de oude afneemt, en verplant. Door 
het neergevallene Zaad komen dikmaal , op dc plaats 
daar deeze Planten geftaan hebben , overvloedig ge- 
noeg jonge voort ; welke men in de tweede Zomer 
voor dc ccrflcmaal ziet bloeyen. Lees hier bij dc Hoofd- 
jfukj-eu van hctMALROVE, verkeerd neetelkruyd, 
en Gelidkruyd. 
KRACHTEN. 
HErtsgefpan , of Cardiaca , is warm en droog 
in den tweeden graad ; daar necvens afvagen- 
de , zuyverende, en een weynig te zamentiek- 
kendc van aart 
In Wijn gezoden , en daar van gedronken ; of an- 
ders ccn Lccpcl vol van het Poeder der gedroogde Bla- 
deren met Wijn ingenomen, is zeer goed recgen ver- 
gif; de vallende Ziekte ; voor alle verkrompene en lam- 
me Leedcn ; de klopping, beevmg, flattwbeyd en ande- 
Grond. 
Plaats. 
Aanwin- 
ning, daor 
Zaad , cn 
Tuchf. hifi. 
ïl.c .49. 
Ttbern Ia. 
re, inzonderheyd koude gebreeken van het Hert : Unieer. 
ook voor de Kramp. Drijft uyt de Nageboorte : o- 
pend de verftoptheyd des Ingewands : doed het Wa- 
ter der "Blaas voortkomen : dood de Wormen ; verwekt 
de Maandflonden : verligt de Vrouwen in het Baren : 
doed dc Fluymen gemakkelijk Ioffen,en onthul dcLon- 
ge van alle rauwe vochtighecden. 
De gekneufde Bladeren , of het Poeder daar van , Lofol. l.t. 
op gc*,wollene Borfien gclegt , helpen de zelve. Zuy- -f^ - 
veren en gencezen ook de Wonden ; cn doen het bloe- 
den ophouden. 
Dit Kruyd op de Bijkorven gehangen , doed de Bijen 
bij een vergaderen, en bij malkander blijven, wijlde 
reuk van het zelve haar zeer aangenaam is. 
CXXIII HOOFDSTUK. 
A R L I N E. 
An veele dus in het Neederlandfcb ge- Namen; 
noemd: in het Latijn Carlina, Ca- 
rolina , of ook Chamaleon : in 
het Hoogdujtfch Eberwurtz: in het 
Franfch Carline; en in 't Italiaanfch 
Chameleone, en Carlina. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden Verfchejr- 
verfcheydene aardige , bczichtigens-waardige foortcn ; dcne foor * 
™mcntlijk : wëlkeTicr 
I. Carlina vülcaris elatior, of ge meene Car- vijf ge- 
line , wat hooger opfchietende als de andere; ook gc- nocmd 
noemd Leucacantha , of Chamjeleon vulca- wordcn ' 
ris. IJ\ Carlina minor flore purpureo, of 
kleyne Carline met een pttrpitre Bloem. III. Carli- 
na minor magno flore, of kleyne Carline met een 
groote Bloem; anders ook gchceren Cham^eleon al- 
bus Dioscoridis, of witte Chamaleon van Diofio- 
rides. IV. Carlina sylvestris, of wilde Carlme. 
V. Cham^leon albus Salamanticensis, of wit- 
te Chamxleon van Salamanca; en noch meer andere. 
Niet alle zijn zc van dc zelve Bouwing en Waarnee- 
ming. 
Eevenwcl beminnen ze al te zamen een goede , gc- Grond, 
mecne, zandige aarde , met Mol der verrotte Boom- p,aatï - 
bladeren doormengd ; niet veel Water; gantfeh geen 
vcttighcyd; en een opene, luchtige plaats. 
De Carlina vulgaris elatior, of gemeene Gemeene, 
Carline, ende Carlina minor flore purpureo , en kleyne 
of kleyne Purpure Carline, blijven lange jaren in 't lee- c^linc 
ven. Brengen , na dat zc uyt Zaad zijn aangewon- 
nen , hare eerite Bloemen eerft voort in 't tweede, ook 
in *t derde jaar: doch geeven in deeze koude Geweftcn 
zelden rijp Zaad , ten zij bij heete Zomers. Verdra- 
gen, warm gezet zijnde , felle koude , en alle andere 
ongelccgenthcdcn des tijds. Werden vermeenigvuldigd, 
zoo wel door haar Zaad , 't welk met een waffende 
Maan van April, niet diep, in een Pot d'aarde word 
aanbevolen , en voor al niet te vochtig gehouden ; als 
door aangegrocydc jonge Wortelen, welke men op de 
genoemde tijd van d'oude afneemt, en verplant. 
De Carlina minor magno flore, of kleyne Kleyne' 
Carlme met een groote Bloem , duurd uyt eygencr aart C*™*» 
niet langer dan ecne Zomer. 'Bloeyd in warme Landen , 
uyt ingeplantede cygenfehap; ook wel, voor d'eerfte bloem, 
maal , uyt het van warme Oorden bckaomene Zaad op- 
gefchoten (Via dat men 't met een waffende Maan van 
April heeft gezayd , en droog gehouden) zomtijds in 
onfe Gcwefcen in 't laatfte van Augufius , of 't begin 
van September , cn verfterft daar meê ; doch geeft dan 
zecrzelden cenig volkoomen Zaad; inzonderheyd als'er 
veel Regen is gevallen , waar door 't zelve fchielijk ver- 
derfd. Maar gemeenlijk ziet men haar in onze Land- 
ffreck niet voor het tweede , en ook dikmaal het derde 
jaar (gelijk mij op verfcheydene tijden in mijnen Thuya 
binnen 
