c 
44? 
Carline. Wilde Saffraan. Distel. 
450 
moet 
waarge- 
Aanwin- 
aiog. 
WiMeCar- 
line, en 
witte Cla- 
nn Sala- 
binncn Groeningen mcenigmaal is gebeurd ) een Bloem 
tc voorfchijn brengen, als men haar in een Pot gefield, 
voor te veel water door de gehcclc Zomer , voorna- 
mentlijk in den Herffi , wel bewaard; \nOchber, bo- 
ven droog zijnde , op een luchtige plaats binnens huys 
gebrast , dc gehcclc winter over haar geen , of wcynig 
vochrigheyd gegecven , wel droog gehouden , cn niet 
voor in 't laatfte van Aïaert , of 't begin van April , 
weer buytcn gezet, ook voor koude nagt en , hayrige 
■winden , inzonderheyd voor veel Sluiter, zorgvuldig ge- 
wagt heeft : gelijk ik door cygene ervarenheyd zoo 
veelmaal heb bevonden. Dan cerft brengd ze in dceze 
Gcwcflcn volkomen rijp Zaad voort ; voornamcntlijk 
als men ze, zoo wel bij nacht als bij dag , 't zy dat de 
Bloem noch geflooten , of dat ze open is , wel dekt voor 
vee! Reegenen. Hier na vergaat ze van zelfs. 
Moet dcrhalvcn in 't foorjaar , met de genoemde 
Maan van April , door Zaad, in een Pot, niet boven 
een ftroobreedte diep , d'aardc, niette vochtig zijnde, 
weer aanbevolen , cn dcezcr wijs ecuwigduerend ge- 
maakt worden. 
Dc Carlina syi.vestris , of wille Carline, en 
de Cham^leon albus salamanticensis , oCwit- 
ieQ.hanis.leon van Salamanca, blijven van naturen niet 
meer dan ccn jaar in 't lecven , zoo wel in dceze als in 
andere Landen. Beminnen ccn warme cn opene lucht. 
Werden op de genoemde Tijd , cn Maan , in April 
in een Pot, niet diep, gezayd , cn op een wel ter Zon 
gelccgenc plaats gcftcld. Gceven hier wel Bloemen , 
maar noyt rijp Zaad. 
KRACHTEN. 
Dn Wortel van Carlina, welke alleen in deGcnecs- 
konft werd gebruykt , is warm in den tweeden» 
en droog in den derden Graad, ook fijn van 
dcclcn. 
In Wijn gezooden , cn daar van gedronken , of een 
Drachma van 't Poeder der gedroogde Wortelen met 
Wijn ingenomen., dood dc Wormen ; doet Zweeicn ; 
is goed tcegens , en bewaard de menfeh voor dcPeft, 
ook voor allerlcy vergif. Bevorderd krachtig dcWater- 
makjng. Opend de verlïoptheyd van Lever en A/ilt ; 
verwekt dc AJaandjlonden : helpt dc geene , die een 
hooge val gedaan, en zich van binnen verbeert hebben; 
dcfgelijks de Waterzuchtige ; die van pijn it\ de Lende- 
nen , of Sciatica ; van *t Flerejijn , cn van dc Kramp 
geplaagd werden. Verfterkt het Hert; breekt dc Steen-, 
gencefd de bectcn der giftige dieren, ook dc trekkingen 
fpannin^ der zenuwen. 
De Wortel in de Mond gehouden , of daar aan ge- 
knauwt , verdrijft de Tandpijn. 
Een wijltijds in Edik gewcykt , cn daar mee gewaf- 
fchen, of gcwrecven,gcnecft dc Crauwagie ,of Schnrft- 
heyd , en andere onreynighceden der huyd. 
CXXIV HOOFDSTUK. 
WILDE SAFFRAAN. 
't Kcederlandfch dus genoemd: in 
't Latijn Carthamus, of Cnicus: 
iin't Hoogduyifch Wildsaffran : in 
't Fratfjch Sauransauvage; enin 
;'t ItxliaanfcbCART amo, cnico , cro- 
: co hortcnse, zaffrano saraci- 
nesco , cn Saffrano sflvatico. Sommige noe- 
men zc ook in 't Latijn Cnocus saracenus. 
Drie Hier van zijn mij in haren aart bekend drie onder- 
fcheydene foortcn ; te wecten : 
onder- I. Carthamus sativus flore rubro, of tam- 
ïbortcn nC Wt wi ^ t Sa ff™ an m " *'* roode Bloem. II. Cartha- 
MUS SYI.VESTRIS FLOR F: LUTEO , of Wilde Veld-Saf- 
fraan met een geele Lloem , ook Attractylis ge- 
noemd. III. Carthamus perennis , of altïjd- 
Bid. I !ƒ 
ft 108. 
Apul. 4e 
Htrè. 
Med.c. tf. 
JEgïn. HL 
blijvende wilde Saffraan : zijn niet van de zelve Bou- 
wing cn Waarneeming. 
Zij beminnen een goede , gemeene, zandige grond, Gron<I - 
met een ot twee-jarige Paarde-mift wel voorzien : ccn 
opene, luchtige, bequaam gelcegene plaats, en matige 
voclitigheyd. Blijven niet meer dan eene Zomer in 't 
lecven. Gceven tcegens de Winter volkomen rijp Zaad, Aanw j n _ 
cn verderven daar mee. Werden dcrhalvcn ieder foor- ning. 
jaar , met een waffendc Maan van Aïaert , weer ge- 
zayd , niet boven een ftroobreedte diep , en hier door 
genoegzaam vermeenigvuldigd. 
Het Carthamus pehenms , flore cgcruleo, Altijd- 
of altijd-bhjvende wilde Saffraan met een blauwe Bloem, bHjjjeode 
is hard van aart. Kan felle Korft , veel IVatcr , cn alle fj'^ Saf " 
ongcleegenthccden der Winter zonder ecnige fchade uyt- 
ftaan. "Bloejd elke Zomer , maar brengd in deczeLan- . 
den noyt ecnig rijp Zaad voort. Werd echter genoeg- 
zaam aangewonnen en vermeenigvuldigd door d'aange- 
waflene jonge Wortelen , welke d'aardc geweldig door- 
loopcn ; 7.00 dat deeze foort uyt de gemelde Wortelen^ 
twintig, dertig, veertig, en noch meerder voeten van 
de plaats , daar ze voor vier of vijf jaren gezet was, 
weer opkoomt. Dceze fteckt men uyt in dc Maand 
van April, met ccn wallende Maan , cn mEn ver- 
plant ze. 
KRACHTEN. 
H 
Et Zaad van wilde Saffraan , of Carthamus Sa- Me f" ls 
tivw ; 'twclk alleen in dcGcnees-konlr. werd ge- s ""^ ( 
bruykt, en waar van 't befte uyt E^yptenVoomt, 
ften , en verdroogende in 
is verwarmende in den 1 
den tweeden Graad. 
Dc Bloemen in Wijn gekookt , en daar van gedron- DoJ. I. b£ 
ken , of van dc gedroogde Bloemen een Drachma met ca P' S' 
Wijn, ot Honig-watcr ingenoomen , is goed voor de 
Geelzucht ; cn opend ook de verftoptheyd van de Lee- 
ver. 
Een Drachma van 't Zaad met Anijs ("maar 
zins alleen) geftooten , cn gebruykt met Hoender-nar, t/auUii'. 
of ook 'c uytgeparftc Zap daar van met Honigwater 4- "jt 161. 
gedronken, doet zagtjens purgeeren: is goed tecgens 't 
'tColijkj drijft uyt alle taye Fluymen en waterachtige t jf t \j4, 
voclitigheyd : geneeft de kortademheyd , en de hocjl .- 
neemt wech alle verftopping van de t orft : maakt ccn 
heldere ftem , en vermeerderd het Zaad. 
Het Diacarthamum, zijnde een Compoftie, gemaakt £" r ™ af ' 
van dit Carthamits-Zaad , en in d'Apotheeken wel be- f ff i 9 ' 7 . 
kend, heeft dezelve uytwerking, als men ccn half on- 
ce t'cffcns daar van inncemd. 
Het Carthamiu S)lveflru flore luteo , of witte Veld- 
Saffraan met een geele Bloem , is verdrogende en verdce* 
lende van aarr. 
De Bladeren , de Toppen , of 't Zaad geftooten , Camtrar '. 
en met een wcynig Peper in Wijn gebruykt , helpt de 3' f ' 
geene , welke van Scorpioenen cn andere g'f'ige Dieren, 
zijn geftooken of gebcetcn. Geneeft ook de hopende 
gaten , en alicrlcy kankertge Zweeringen. 
CXXV HOOFDSTUK. 
DISTEL. 
|U; van elk genoemd, zoo 'm'tlSTeeder- Namen. 
laxdfcb als Hoogduytfch , in 't Latijn 
Carduus: in 't franfeh Chardon: 
in 't Italiaanfch Cardo. 
Hier van zijn mij in haren aart be- v «f l(:rle T 
kend geworden vcele bezien s-waardie;e 
'an welke ik ecnige der voornaamfte (de ge- 
mecne cn ikehre ter zijden ftellcndej hier zal vertoo- 
ncn ; niet alle zijnde van de zelve Bouwmg cn Waarnee. 
ming. Dceze nu zijn ; 
Ff I. Car n 
foorten ; 
