455 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 45Ó 
tot neegen 
in getaF 
gcftcU. 
Blauwe 
Starrc- 
kruysdiftel 
van Liba- 
non. 
Wortel. 
Spaatlfcïje 
en Portu- 
geelc 
kruysdi- 
Qabm \\b. 
ttmf, Med 
ruleum , of blauwe Berg-kruysdiflel ; van een vcr- 
wonderens-waardige verwe. V. Cccrulrum stel- 
latum montis Libani , of blauwe Starre-kruys~ 
dijiel van den berg Libanus. VI. Latitolium pla- 
nUm, of machte , breed-btaderige Kruysdiflel. VII. 
Montanum recentiorum, of Berg-kruysdiflel der 
nieuwe Kruyd-Hefchriyvers : van Petrus Andreas 
Maithiolus genoemd Crithmum. VIII. Eryn- 
gium luteum Hispanicum, of gecle Spaanfche 
Kruysdiflel; welke ook Scolymus Theophrasti , 
of Scolymos vanTheophrajlus Erejïns word gchccrcn, 
in het Iloogduytfih Golddistel. IX. Eryngium 
luteum spinosum LUS1TANICUM , of zeer fleeken- 
de Kruysdiflel met geele Bloemen uyt Portugal, Be- 
halvcn de twee laat fl: -genoemde zijn ze al te zamen 
van ccnciley Bottwing en Waarneeming. 
Zi] beminnen een goede , gemecne , zandige en 
matig-gemeftte grond : een opene, vrije en wcl-gelec- 
gene plaats , ook tamelijk veel vochtigheyd. Blijven 
vccle jaren in liet leeven : verdragen fterke koude, en 
alle andere ongclccgcnthecdcn der Winter. 'Bloeyen wel 
in dc /ömer , maar geeven ill deezc Gcweften zelden , 
ten zij bij een zeer warme jaarstijd, volkomen rijp Zaad. 
Worden echter aangewonnen en genoegzaam vermee- 
nigvuldigd door hare aangewaffene jonge Wortelen : wel- 
ke men met een tocnecmende Maan in April van dee«- 
de afneemt, en verplant. 
Het Eryngium cccruleum montis lirani , 
of bl.iuwe Starrc-kruys-Diflel van den Berg Libamu , is 
een zeer fchoon Gewas, in deezc Gewcftcn opfchietende 
ter hoogte van ruym twee voeten , uyt een bruyn- 
vcrwige W ortel, ontrent een vinger dik ; tamelijk lang, 
en boven als ruyg : voorzien met zeer aangename, 
breed ingefneedene, op tamelijk lange Steelen ruftende, 
en in het rond een weynig boven de aarde vcrhccvcne 
Bladeren; van welke dc cerft-voortkomende dc kleyn- 
ftc, daar na de grootftc een groote vinger lang, cn een 
kleync vinger breed, doch op het batftc fmaller, en 
meerder ingefnecden zijn, bekleed met een donkere groen- 
heyd; blinkende, en met vecle tccdcre Adertjens be- 
gaaft. Tuffchcn welke uyt het middclftc Hert ronde, 
doch niet zeer dikke, Stee len opfchieten , vercierd met 
vecle kleync, fehoone, Hccmcls-blauwe Bloemen; zit- 
tende in het midden van vijf fcharpc, harde, brcede, 
fterke , Stars-wijze gefielde Doornen : van welke drie de 
langllc, twee de kortflc zijn. 
Het Eryngium luteum, of dc geele Kruysdiflel, 
zoo wel uyt Spaanjc als Portugal , worden uyt cygener 
aart niet zoo oud. Blijven niet langer dan ecne Zo- 
mer in het leevcn. Beminnen de zelve Aarde cn Wa- 
ter als dc andere: doch moeten zeer warm geplant zijn. 
Geeven , bij goede Zomers, tecgens de ft mter volko- 
men rijp Zaad ; 't welk men zeer voorzichtig voor 
Rccgcn moeten wagtcn ; anders verderft het. Na 
deezc Zaadgeeving verfterft dc Plant. Echter in dcc- 
ze Landen in een Pot gc/er , en 's Winters binnens 
huys bewaard zijnde, blijft ze wel zomtijds, doch zel- 
den, over. 
Moeten dcrhalvcn in ieder Voorjaar in Potten , of 
anders in warme plaatzen, zonder dat men ze rept, met 
een wallende Maan van April of Aiaert weer gezayd 
worden ; niet diep in dc aarde. Hier door konnenze 
alleen aangewonnen zijn ; cn dcczer wijs kan men lange 
jaren dc vcrmecnigvuldtging genieten. 
KRACHTEN. 
1 "*XE Bladeren van Kruysdiflel of Eryngium , zijn 
1 M warm cn droog in den ecrflcn graad. 
Het Zap , uyt de zelve geparft , met Wijn 
gedronken , geneed een gedurige Druypaart. 
De Worttï van het Eryngium A4arinum , of Zee- 
kruysdiflel (welke van al dc andere de befte is ) word 
gefteld verwarmende in den eerftcn , verdrogende in den 
tweeden graad , cn fijn van dcclcn. In Water , of 
Vleefch-nat gezoden, of ook geconfijt, en 's morgens 
daarvan gegecten; of, klcyn gefneeden , in Wijn ge- 
kookt, en daar van gedronken, geeft goed vocdzel; is 
dienftig voor het Colijb, Buykc en andere Winden. 
Defgelijks voor de gecne die van giftige Dieren zijn ge- juuB. ƒ.3. 
bcer.cn, of vergif 'm het Ligchaam gckrccgcn hebben, 'S- 
Verwekt de Alaandftonden : bevorderd de Waterma- 
Diofi. I 3. 
kntg : is goed voor de gebreeken der Leever , tecgens LmAmm. 
het Graveel , dikmaal genuttigd wordende: cn geeft/- j.m*n 
kracht tot de volbrenging van 't Echte-v-erkj verligt dc *** 
Vrouwen in Barens-nood: is dienftig tecgens dc vallen- 
de Ziekte , Koortzen , Waterzucht , koude Pis , en fel. 1 71. 
Geelzucht. Vermeerderd het Zaad : neemt wech de 
verftopping van dc Moeder, en de Aitlt : ook dc inwen- 
dige Zweermgen, en Polken. 
Het Poeder der gedroogde Wortelen op de Wonden ge- 
daan, geneeft de zelve: op dc hittige zweeringen gclcgt, 
verzacht ze j en ncemt'cr de brandwan wech. 
CXXVIII 
HOF 
HOOFDSTUK. 
C O M Y N. 
N het Neederlandfch niet alleen bij Namen, 
deczen naam bekend , maar ook van 
vecle Carwi, of Carwe , genoemd. 
In het Latijn Carui , of Carum : 
in het Hoogduytfch Kummelj cn in 't 
Italiaanfch CaRO. 
Dit Gewas bemind een goede , gemcene , zoo wel Grond, 
zandige als geen zandige , doch wel-gcmeiltc aarde : een 
luchtige, bcquaam-gelccgcne plaats, en veel vochtig- 
heyd. Kan fterke ï^orfl uytftaan. Geeft de tweede 
Zomer Bloemen ,cn ook volkomen Zaad: waar mee dan 
deezc Plant verfterft. 
Moet dcrhalvcn op nieuws, en niet diep, weer Aanwin- 
gezayd worden met een wallende Maan van April , ni "g- 
of A/aert , want op geen andere wijs kan men haar 
handelende van het 
Zie hier bij na de Hoofdftukken 
Comyn, en Coiuandhr. 
KRACHTEN. 
E Bladeren van Hofcomijn, of Carum, gegce- Gebruyk. 
ten als, of bij, Spinagic , zijn zeer gezond; 
daarenboven ook aangenaam van geur en 
fmaak. 
Het Zaad, het welk van vecle zeer begeerd word, G*£ W, 
is verwarmende en verdroogende in den derden graad; s ""P- Mc ^- 
ook doorfnijdende , openende, verteerende, en uyt- Biofe, l, 3. 
drijvende van aart. t.66. 
Op allerley wijzen ingenomen, verfrifcht het de D< "' - '' IO " 
Afaag : verwarmd ook de zelve: drijft uyt alle Wtn- C '*' 
den ; docd veel Water lofTen ; en de Jpijs verteeren. 
Maakt een goeden Adem, en, dikmaal gegeeten , een 
helder Gezicht. Is zeer dienftig voor alle gebreeken 
der Aioeder, cn des Buyks. 
Het Zaad gcpulverizcert , word met groot voor- 
deel gedaan in alle plaafteren , welke men bereyd 
voor allerley Gezwellen , en blauw-ge/lagene Lee- 
den. 
De Wortel, terwijl de Plant noch niet gebloeyd heeft, ^leb/Mjh 
word, gelijk ccn Paftinake , gebruykt teegens al de nu P! ' c ' 
genoemde gebreeken. 
