459 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen ,111 Boek , 460 
klejnfte 
Efiik 
Groote cn 
kleync 
EiuU. 
ccn goede Zomer , volkomen rijp Zaad: waar door-ze 
ook alleenlijk kan vermeenigvuldigd worden. Het 
zelve moer men met een wallende Maan van April of 
A-faert in een Pot, niet diep gezayd j de aarde aanbevec- 
lcn; en niet te vochtig houden, 
nfrid • ül" Esula rotundifolia , of Efula met ronde 
Jeren cn Raderen , het welk ook Peplus word genoemd : cn 
J4er- Esula minima > of aldcrkleynjle Efula, blijven riet 
langer dan cene Zomer in 't lceven. Gcevcn tecgens dc 
Winter rijp Zaad; cn verfterven daar mcé. Worden 
dcrhalven gezayd meteen wallende Maan van Afaert. 
Alhoewel ze ook veelvoudig genoeg van zelfs opflaan , 
door het neergevallene Zaad. 
Het Esula major et minor, of 'groot e en klei- 
ne Efda, blijven lange jaren in het lceven. Worden 
aangewonnen zoo wel door haar Zaad, als door hare 
aangewadenejowgf Wortelen. Als het Zaad rijp word, 
het welk echter niet altijd gebeurd , legt men het met 
een wallende Maan van Alaert in dc aarde. De aange- 
grocyde jonge Wortelen fteckt men op eeven dc zelve 
tijd van de oude af, cn men vcrplantze, 
KRACHTEN. 
DE Efula, zoo wel dc groote als dc klcync, is 
hitzich, en verdrogende in den derden graad: 
ook zeer fcharp van aart ; doorfnijdende, dun- 
makendc, openende, te zamentrekkende , cn fubtyl 
van deelen. 
Is een Artzcny voor alle Boeren , en andere gro- 
ve , fterke , zwaren arbeyd doende Mcnfchen ; maar 
geenzins dienftig voor tccdcre naturen of zachtclijk 
opgevoedde Lieden. Want deeze Efula docd zeer 
fterk purgeeren; de A-faag , cn te gelijk 't Ligchaam 
zeer ontltellendc : waar door dikmaal groote ongelce- 
genthecden worden veroorzaakt : inzonderheyd wijl 
net de A4aag, het Hert , decideren, cn het gantfche 
Ingewand zeer nadcclig is. 
Drie Drachmen van het Poeder der gedroogde Bla- 
deren; twee Drachmen van dc M ortel , of de Schel der 
zelve , eerit in Edik gewcykt zijnde ; of een Drach- 
ma van het Zaad met Wijn, Honig-water, of iet an- 
ders, ingenomen, maakt dc BfP/k^ week^; zuyzcrd het 
Ligchaam van allcrley quade geftcltcniiïen, Mc Water- 
achtige en Melancholieke vochten : Genecft ook zeer wel 
de Wonden. 
De Efula rara è Lio Venetorum Infula , of Vcne- 
tiaanfche Efttla , in het purgeeren eeven zoo krachtig 
zijnde, als dc andere foortcn , word van de Fenctiancn 
in alle Compofitien, of Alengmgcn , gcbruykt voor 't op- 
rekte Turbith. 
Het Zap van Efttla , verdrogende in den vierden 
graad; ook veel fcharper zijnde als de Wortelen of de 
Bladeren , heeft , zoo wel als het Springkruyd , de kracht, 
om de Wratten wech te neemen. 
Is iemand begecrig, om gclukkiglijk cn ftaans voets 
dc Tandpijn te verdrijven, die neeme het Zap van Po- 
plus, of Efula rotunda, anders rond-gebladerde Efula: 
wrijvc het achter het oor onder in de holligheyd. 
Vatte dan ccn geheel Plantje; kneuze het met dc vin- 
geren , en houdc het op de zelve plaats tot dat het 
verdroogt; zoo zal de imertel.jke Tandplaag terftond 
vergaan. 
Btrb. 1. 
ƒ"'■ 4J+- 
Utfuti 
lib. Simp. 
Tliofc. lib. 
4.C.1ÖÓ. 
Seraf ia lib. 
Simp- cap. 
jóo. 
Tragm l. 1 
Dttrnnt. 
Htrb.fol. 
Jó/. 
Tandpijn 
gelukkig; 
tc verdrij- 
CXXXII HOOFDSTUK. 
WOLFSMELK. 
*.-^>v^ y s genoemd in het Neederlandfch , om 
ïj^vÉdat dceze Plant , gelijk de voorige, een 
fcharp-bijtend , Melkachtig Zap van zich 
"^V" geeft, het welk de Mortelen der Wratten 
kan dood bijten, en verdrijven : Waarom 
ze ook van veele word geheeten Wrattfnkru yd : 
in het Latijn Tithymalus : in het Hoegduytfch 
Wolefsmilch: in het Franfch Herbe au Laict, 
of TlTHYMALLE; en in het Jtaliaanfih Titemalo , 
Of ToRTl'MAGLIO. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden v «!er!cy 
■veele fchoone veranderlijke foorten ; namenthjk : rl™?"' 
I. TlTHYMALUS CHARACIAS PRIMUS DoDONAÏI, Kn'i 
of eerfie Wolfsmelk mannetje, van Rembertus Do- 
don/eus befchrceven. II. Characias secundus 
Dodon.ii, of tWeieU Wolfsmelk^ mannetje van Do- 
DONyEus. III. Marinus tenuifolius , oï Zee-y 
wolfsmelk, met fmalle Bladeren. IV. Helioscopius, ErimT 
or Zonne-volgende Wolfsmelk. V. Ar borescens ' 
ofBoomaehtige Wolfsmelk. VI. Tuberosus, of Apios W °' Je " 
vera , KmShUchtige Wolfsmelk. VII. Cyparissias S SC " 
of Cypres-wolfsmelk. VIII. Folio crenato , of 
wolfsmelk, met gekartelde Bladeren IX. Myrsinites, 
of Wolfsmelk^ met Bladeren van Myrlus. X. TlTHY- 
MALUS nemorosus, of in de Bofchen groejende Wolfs- 
melk. Niet al te zamen zijn ze van eeven de zelve Bott- 
wing en Waarneeming. 
Eevenwel beminnen ze alle een goede, gemeene , wat voor 
zandige , zoo wel gemeftte als ongcmefrrc aarde : een '"] c '° nJ 
opene, luchtige, wel-geleegcne plaats , cn veel Water. n J„ 
Bloeyen ieder Zomer, cn geevcn volkomen rijp Zaad. 
Konnen fterke koude, cn allerley andere ongeleegenthee- 
den der Winter uytltaan. 
Worden nier alleen door haar Zaad, het welk met Aanwin, 
een wafiende Maan van Matrt of April, niet diep , nin Ê°P 
in dc aarde word gclcgt , vermeenigvuldigd ; maj LTwij'" 
ook aangewonnen door hare aangegroeyde jonge uyt- «u. 
fchictcndc Wortelen (gelijk die van het Tithymalus 
marinus , of Zte-wolfsmelkj, het welk ccn Duyn- 
zandige grond begeerd ; Tuberosus, of Knobbelachtige 
Wolfsmelk:, m Cyparissias , of Cypres-wolfsmelkJ wel- 
ke men met de gemclddc Maertfche of slprilfchc waf- 
fende Maan van de oude afneemt, en verplant. 
Het Tithymalus arborescens , of Boomaclitig Boomach- 
Wolfsmelk, is veel tcederdcr van aart, dan cenige van higewó& 
al dc andere. Kan geenzins koude Herffl-reegenen , n,dk - 
Stormwinden, of ïfcrfe Pblft, buy ten blijvende, ver- 
dragen. Moet dcrhalven , in het Voorjaar , met ccn 
waflende Maan in ccn Pot gezet zijnde , in het begin 
van Ooiober binnens huys worden gebragt, op ccn luch- 
tige plaats ; gedurende de Winter onderhouden met Waarnec- 
matig lauw-gemaakt Reegen-water ; en niet voor in 't mi ° s ' 
ItatÜtvmMdert, of het begin VUljfyHl, nageleceent- 
heyd van dc bcquaamheyd of onbequaamheyd des 
tijds , weer buyten gcftcld zijn , met een zoete Lucht 
cn aangename Recgcn : voorts wl gewacht en ge- 
dekt voor te veel Water, koude of fehrale Winden. 
Zij brengr Bloemen voort ; doch niet altijd in decze Bloemen, 
koude Geweien, maar gemcenclijk alleen met goede Z:utl \ 
Jaarsrijden. Geeft ook dan, inzonderheyd bij d'roogc ^ n ° W '"" 
Zomers , volkomen Zaad : het welk met een waf- mne ' 
fende Maan van April of May in een Pot gezayd , 
cn gantfeh warm gezet moet zijn. Hier door kon- 
nen ze alleen , zoo wel in andere als dceze Landen , aan- 
gewonnen worden. 
KRACHTEN. 
ALlc foorten van Wolfsmelk, of 'Tithymalus , zijn Galen. I 8. 
heet en droog in den vierden graad; defgclijks M " i - Sim f- 
ook fcharp-bijtende, en ineerende van aart. 
Dcrhalven ook, zoo wel uytwendig als inwendig, Trag.l . i. 
ondienftig en ongcraadzaam te gebruyken : want zij be- 
fcliadigen het Hert , dc A1aav , dc Leever, dende- 
ren , de Darmen , en verhitten het gehecle Lig- 
chaam. 
De Bafi van de Wortel , eerft in Edik geweykt , JU.fi lib. 
een Drachma daar van gcpulvenzcert, en gebruykt met 
Honig-water , of met een weynig Anijs . en Gommi ^jjj"^ 
Traga- 
