4Ó3 Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek, 464 
Drie bij- 
vochtigheyd. Blijft niet langer dan ecne Zomer in 
het leeven. 
Geeft in dceze koude Landen , bij goede jaren , in 
den Herffl volkomen rijg Zaad, en verfterfr daar mcé. 
Moet dcrhalvcn, met een waffende Maan van Afrit , 
door dit Zaad) niet diep in een Pot gezayd, en op een 
gantfeh warme plaats gezet , aangewonnen 'worden. 
Wanneer het nu opgekomen is , mag men het niet rep- 
• pen , om tc verplanten. 
KRACHTEN. 
Cebruyk. "¥~^\E Lappa Boaria , een foort van CaucalU , is 
I \ matig warm en droog , daar beneevens openende» 
verdcelende, en dunmakende van aart. 
In Wijn gekookt, en daar van ieder dag, 's morgens 
nuchteren, een goede Roemer vol gedronken; of het 
Poeder der gedroogde Bladeren met Wijn ingeno- 
Flin. I. lö. men , verfterkt de Leeden en Zeenuwen. Is dienftig 
t. itt voor de gecne, die van Jigt en Podagra worden ge- 
plaagd: voor de Maag; teegen het Graveel; en opend 
de verflopthcyd van de Milt'. 
CXXXV HOOFDSTUK. 
KERVEL. 
Us in het Neederlandfch genoemd , 
en van elk, wcegens hare deugdzame 
kracht zeer bemind, word in het La- 
tijn gehecten Cerefolium, of ook 
Ch^rophyllum, en Ch^rophyi.- 
lon : in het Hoogduytfcb Kerbel- 
kraut: in het Franfch Cerfueil; 
cn in 't Italiaanfcb Cerfoglio. 
Hiervan zijn mij in haren aart bekend geworden drie 
bijzondere foortcn ; te weeten : 
I. Cerefolium vulgare, of ome gemeene Ker- 
vel. II. Cerefolium Hispanicum , of Spaanfcbe 
Kervel; ook gehecten Mybrhis sativa odorata, 
of Cicütaria odorata, in het Neederlandfch wel- 
riekende dulle Kcr-vel. III. Cerefolium Monta- 
NUM sylvestre, of wilde Berg-kervel ; die ook ge- 
noemd word Myrrhis sylvestris montana. Niet 
alle zijn ze van de zelve Bouwing en Waarneemïng. 
Ecvcnwcl beminnen ze al tc zamen een goede, gc- 
meene , wel-omgcfmcctcne en gemeftte grond : een 
vrije, bcquaam ter Zon gclcegene plaats, en tamelijk 
veel vochrighcyd. Konncn fterke koude, en alle andere 
ongclccgcnthccdcn der Winter uytftaan, Gecvcn ook 
in de Zomer volkomen rijp Zaad. 
Het Cerefolium vulgare, of gemetne Kervel, 
word gemeenelijk van ieder tweemaal, ook wel meer 
maal , in *t jaar aangewonnen ; en voor cerft met een af- 
gaande Maan in Afaert gezayd. 't Is waar, dat decze 
wel ha.iftig opfchict ; echter kan ze twee- of driemaal 
^efhecden worden, cerze in de Bloem geraakt. Maar, 
ten anderen, wordzc ook zeer bequaamlijk in dc aarde 
gelcgt met een afgaande Maan van Augufttts : want 
dceze kan men door dc gehecle Winter , tot in de 
Maand van Aïay toe, in fpijzen gebruyken. Doch 
dan fchietzc haaftig op, en brengt haar Zaad tc voor- 
fchijrf.., • . • .. Y .. 
Het Cerefolium majus Hispanicum, of^co- 
to Spaanfihe Kervel , vergaat zoo haaft niet , maar 
blijft vcclc jaren in het leeven. Word aangewonnen , 
eerj} door haar Zaad , 't welk men met een wafTcnde 
Maan van A-faert of April dc aarde moet aaubeveelen. 
Daar na, door hare aangegrocydejua^f Wortelen, wel- 
ke men op de zelve tijd , en met de zelve Maan, van 
dc oude afneemt . en verplant. 
Het Cerefolium montanum sylvestre, of 
wilde Berg-kervel , blijft doorgaans twee; ook zom- 
Gemeenc 
liervel i 
men die 
door dc 
gchcele 
Winter, 
tot in May 
toe, kan 
gebruy- 
Crooie 
Spianfche 
Kervel. 
WÜJc 
Eerg-ker- 
tijds wel, doch zelden, drie jaren in 't leeven. Bloeyd 
in dc tweede Zomer , en geeft volkomen rijp Zaad ; 
't welk met een walTcndc Masi\\2u September oi' Maert t 
niet boven een of twee ftroobrcedte diep, op een goe- 
de warme plaats in dc aarde gelcgt moet zijn. Alleen- 
lijk dcczer wijs kan dceze foort vcrmeenigvuldigd wor- 
den. 
K RACHTEN. 
KErvel , of Cerefolium , is matig warm en droog ^W- /• 14. 
van aart. Daarbeneevcns een weynig verkoelen- 
dc cn tc zamcncrckkendc. 
Op allcrlcy wijzen ter fpijs gcbruykt; ook in Wijn JuchtMS. 
gekookt, cn daar van gedronken , is zc zeer gezond ; 78. 
aangenaam aan dc Alaag: docd gemakkelijk wateren;^"™"';, 
verwekt luit tot het Echte-werk^'. zuyverd het Bloed: i0 -j. 
is goed tccgens het Graveel : verzacht de z.ijde-pijn en 
liet Pleuris : fcheyd her inwendige geronnens Bloed, en 
verwekt de Alaandjlonden der Vtouwen. 
De Bladeren van Kervel met Boter in een Pan Catncw. 
gebraden, en dan op de Navel des Buyks gelcgt; rf^iitor^ 
net uytgcpai'fttc Zap met Wijn, of met Hutspot- i.x.c.yf. 
nat gedronken , is zeer dienftig , tot verdrijving van 
het Colijl^, en allcrley Buyl^krimping. Het zelve Zap 
met Edik ingenomen, doed de Wormen der Afaag cn 
Darmen frerven. 
De groene Bladeren gefloten, en plaaflers-wijze op- Tragml, i. 
gelcgt , fcheyd alle Gezwellen; en doed verdwijnen c ' 
allerley Vergaderingen ; ook Knobbelen cn Buylen tuf- 
fchen Vel en Vleefch, veroorzaakt door flaan , floten, 
of vallen. 
Het Poeder der gedroogde Bladeren met Honig ver- 
mengd , is goed voor de Kanker. Geneeft ook de 
voorteetende ^weeringen. 
De Wortel van Mirrbis , of Cerefolium Hifpanicum , Galen.l.%'. 
is droog in den eerftcn , verwarmende in den tweeden fa e èf 
graad , en fubtyl of dun van dcelen. jj. simp. 
De zelve in Wijn gezoden, en daar van gedronken, Mtd.c.6, 
geneert de gecne, welke van eenig giftig Dier , of van 
dolle Nonden gebcetcn zijn. Drijft uy t de doode Vrucht, Jgpfe, /, 7. 
de Nageboorte, en het water der Blaas. Verwekt de c. 3. 
Maandjlondeu: zuyverd dc Borfl van alle Fluymen, met 
Zuykcr genuttigd: maakt een goeden Adem ; en is zeer 
dienftig in Peft-tijd. 
De Bladeren dcczer Spaanfcbe Kervel in Moes of 
andere fpijs genuttigd , zijn dc Maag en het Ltg- 
cbaam zeer aangenaam. Voorts in krachten de voo- 
rige foort gelijk. 
CXXXVI HOOFDSTUK. 
SANTORIE. 
Ord in het Neederlandfch dus ge- Verfchcy- 
noemd: in het Z.rff</«CfcNTAuRiuM : denena- 
in het Hoogduyrfch Tausfnd-gul- men ' 
denkraut : in *t Franfcb Centau- 
re; en in 't Italiaanfcb Centaurea: 
of BlONDELLA. 
Hier van lijn mij in haren aart bekend geworden Sesonder- 
verfchqdene beziens-waardige foorten ; namentlijk : hon^* 
I. Centaürium majus foliis helenii , of 
groote Santorie met Bladeren van Alantswortel. II. Ma- 
jus folio CiNAR-c, of groote Santorie met Bladeren 
van Articiok^en. III. Centaürium majus alpi- 
num elore luteo , of groote Bcrg-Saatorie mei een 
geele Bloem. IV. Minus vulgare, of lleyne ge- 
meene Santorie. V. Minus purpureum. Lusitani- 
cum, of kjeyne Portugalfche Santorie met purpure Bloe- 
men. VI. Centaürium minus spicatum florb 
rubro , ofkjeyne Santorie met een geayrde roode Bloem. 
Niet alle zijnzc van de zelve Botiwtng^Waarncemmg. 
