^9 
Huyslook:. Kali. 
470 
Manier , 
hoe men 
deeze 
Mant bc- 
(juaam- 
lijkit kan 
Bedrij- 
ving der 
Bladeren. 
Wonder- 
lijke cy. 
genidiap 
Gewas. 
Klcyne 
boomnch 
tigc Huy. 
look. 
dag > bij goed Weer , geheel buyten : doch '5 nagts 
weer binnen. 
Men kan ze ook zeer bcquamclijk bewaren op de 
volgende wijze , welke de ervarenthcyd mij mcenig- 
maal heeft geleerd goed re zijn ; re weeten : 
Neem een oude of jonge Plant , met veel , of een 
weynig , of gantfeh geen Wortel, met een Otlo- 
berfche volle Maan uyt hare Pot : bind'er een band 
aan, en hangze op een warme plaats, daar, door ccn 
yzerc Oven, dc gchcclc Winter ra geflookt word j zoo 
blijft zc onverderrlijk, fc hoon ze hare Bladeren i ver- 
droogd zijnde, voor het meefte deel laat vallen. De 
afgcfneedene Takken van dccze (gelijk ook van de an- 
dere ïn de aarde gcblccvcnc ) worden met ccn waffen- 
de Maan van April , May , of andere tijd , tamelijk 
diep in Potten gedoken , met een weynig Water be- 
goten , en tcrltond in de Zon gefield. Düs fchierenze 
veel eer Wortelen als anders, en grocyen voort. Kon- 
nen ook alleen dc-czer wijs in onze Landen aangewon-* 
nen worden. 
Boven dien, als men ecnigc kleyne Takjens zonder 
Wortelen , met een volle Maan in September afgefncc<- 
den , ontrent ccn vinger lengte diep in ccn Pot flcckt, 
en de zelve , wanneer her niet Vneft , een gedurige 
Lucht laat genieten , zoo blijven ze in een goede (laat: 
en met'cr rijd Wortelen Vittende, worden ze zoo krach- 
tig, datzc niet alleen hare Bladeren behouden, maar 
ook veel bcctcr ah de oude overblijven : welke in dccze 
koude Gcwcfi.cn zelden langer als vier jaren het leeven 
behouden. 
De gemelddc Bladeren zijn van ccn zeer fchoone 
aanfehouwing : ccn vinger, wat meer of minder, lang; 
voor ten naflcn bij rond; van daar na dc Steel hoe lan- 
ger hoe fmaller toelopende ; dik van aart, en vol Zap : 
in 't midden voorzien met ccn inwaarts-gaande Jlreep, 
ayrs-wijzc; ook aan de randen met zeer tcederc blcckc, 
hayrige , ftccvigc, klcyne Tandjens, bekleed meteen 
Zeer blinkend -groen, cn vooraan begaafd met ccn kleyn 
puntje. Lichtelijk worden ze geel, cn vallen, van on- 
deraf, op de aarde neer. Altijd flaanzc digt boven 
malkander rondom de Steden opwaarts gekeerd : en als 
zc afgevallen zijn, laten zc aan de plaats daar ze gedaan 
hebben ccn zichtbaar tecken na. Van binnen hebben zc 
zeer veel Waterachtig , van naturen zeer te zamen- 
trekkcnd#»ir; waar van hier benecden onder de krachten 
iets zal gefproken worden. 
De Stam is ontrent een duym dik, uyt den groenen 
bruynachtig; doch van binnen groen , gevuld met een 
groot, blcek-wit, cn voos Pit) ofAfarg. DcTakJgn 
zijn taai, echter aan de Stam ligt te breeken. 
Dit fchoon cn bcziens-waardig Gni'as heeft ook 
dcezc wonderlijke eygenfehap , dat het, zoo wel uyt dc 
bovcnfle als ondcrfle Talken, vcelc dunne Wortelen tot 
in de aarde ncerfcliiet. Ecrfl zijn ze uyt den witten 
roodachtig, daar na worden ze blcck-bruyn. In de 
aarde krijgen zc vcelc witte Veekelen. Inzonderhcyd 
gefchied deeze Wortcl-fchicting als zc een weynig don- 
ker gefield zijn. Waarom men dan deeze hoornachtige 
Plant ^ mijns oordeels, met volkomen regt mag noemen 
Sedum majus arborescens radicabile, of groot 
boomachtig Huyslook^, uyt x,ijne Takken M 'ortelen voort 
brengende • gelijk ik ook hier boven in de voorflcliing 
der verfcheydene foorten gedaan heb. Deeze Worte- 
len bekomen in de grond meerder Wortelen; worden 
dik , en lopen uyt met kleyne Bladertjens ("gelijk wij 
leczen van dc Indiaanfche H ortel- of Ktjgeboom ) ; cn 
waarlijk , dit geeft ccn aardige , aanmerkens-waardige 
aanfehouwing ; gelijk de bijgaande Figuur genoeg- 
zaam vertoond. 
Het Sedum minus areorescens, of kleyn boom- 
■ achtig Huyslool^, heeft zeer tccdere , fmalle , korte, 
" ronde Bladertjens, voor cevenwel in een fpits punteyn- 
digende , niet ongelijk zijnde kleyne en korte Wormt- 
jeis. In groote mecnigten groeyenze aan hare ronde, 
altijd ficyl-opwaarts wafTcnde Stee!/ jens , rood tcrwijlze 
noch jong zijn , maar daar na grijs en grauw worden- 
de. Digt en kort boven malkander groeyen deeze 
Bladertjens; ook altijd regt-opftaandc, en noyt neer- Bliderefli 
waarts hangende , anders als door gebrek van Water • 
of door al tc groote hitte der Zon. 
Dit Gewas fchict voort uyt een veelvoudige, lange, Steelen ( 
dunne > gantfeh hayrachtigc s bleck-bruync VeeKtU e <i hoeta 
wortel ; en grocyd van naturen ongcerne opwaarts rot j^ in ^** 
een Boomtje , maar te eencmaal Stritvelachtig , vermits 
het uyt de gemelde Wortel veclc Scheuten t'effcns 
voortbrengd, ieder ter hoogte van een, anderhalve j 
zomtijds ook wel van derdehalve voet. Men moet dcr- 
halven maar alleen ccn of twee dcczer Scheuten laten 
flaan , cn al dc andere wcchncemcn ; zoo zal het de gc- 
ftaltc van ccn Boomt je bekomen. 
Geeft in dccze onze Gewcflcri noyt ccnige Bloemen; Aanwiri- 
vccl minder Zaad. Kan echter genoegzaam aangewon- mn K dooï 
nen worden door de mcenigvuldig-uytfchictcndc Loo- |^J£L 
ten, welke met'cr tijd van zelfs Wortelen krijgen. Ver- 
draagt ongcerne ccnige felle Fbrfij of langdurende Win- 
ter. Word ook door de zelve dikmaal (echter noyt, 
of immers zelden, door ccn matige koude) van 't lee-* 
ven beroofd. Ter dier oorzaak is geraadzaam, dat men 
van dccze foort altijds iets in een Pot doe, om 's Win* 
ters binnens huys luchtig te bewaren , cn met matige 
vochtighcyd te onderhouden , op dat mcn'er bij ecnig 
ongeval niet geheel uyt gerake. 
Het Sedlm minus album, flvt DENSIFOLIUM , Kleyn wil 
of kleyn wit Huyslook^, ïs hard van aart, en kan allcrley Hu y slook - 
ongelccgenthecdcn des gantfehen jaars geduldig uyt- 
ftaan. Kruypt uyt eygener aart op dc aarde voort. 
Bloeyd in dc Maand jumus , en geeft dikmaal volko- 
men rijp Zaad. 't Welk flraks na dat het gewonnen 
is , met dc ccrflc waOendc Maan , een Stroo-brcedte 
diep in de aarde gelegt , cn voorts dc zelve aanbevolen 
moet zijn. Ecrfl in 't volgende voorjaar komt het 
te voorfchijn. Hier door kan dccze foort vermeenig- AtnwuU 
vuldt^d worden : doch noch veel bcquamer door hare nln E' 
tecdcre Takjens , flcgts ccn weynig , ja noch geen 
Wbrtd bekomen hebbende; welke men door het ge- 
hccle jaar, met ccn wallende Maan, mag opnecmen, 
en verplanten. 
Het SlIDUM CRISPUM , of Vrttlltnde Huyslook^, Krullende 
't welk men, wecgens hare gekroldhcyd en vreemde ^j^ 0 ^ 1 
flelling, met regt onder de Wonderen der Natuur mag °. 0 n,kren 
reekenen, krijgt uyt hare krullende groente vcelc ge- der Ni- 
mecne Takjens , die meter tijd de overhand necmen , luur B* 1 
cn dc Plant veranderen, of doen verderven. Moeten rcc ' 
derhalvcn in ieder foorjaar wechgedaan , en de ge- 
krolde B/aderen daar van wel gczuyverd worden ; zoo 
zuilen ze gedurig ccn bevallij ke aanfehouwing behouden. 
Welke Takjens van zelfs, nf afgcfnecden , en met een 
wadende Maan van April in dc aarde van een Pot, 
gedoken zijnde, zonder moeytc Wortelen vatten. Ook 
konnenzc alleenlijk hier door vermeenin-Hldipd wor- * ,nwï(l - 
den. * & nin g- 
Dccze krullende Bladeren zijn onder eer, cn twee,2, c !d- 
maar boven dikmaal meer dan vier of vijf vingeren zismheyd. 
breed; dik van fubflantic, plat van aart; bleek- of wit- f 1 ",?" 1 : 
, , r , krullende 
groen van vcrwc : met kleyne , ronde, groene, voor Bladeren, 
(pits toegaande , ook zomtijds aan hare punten rood- 
achtige Bladertjens , hier en gintfeh wat holachtig 
voortkomende, omvangen: bovenzoo digt en mee- 
nigvuldig te zaamgevoegd; ook daar zich , gelijk een 
Slang, zoodanig in veclc vouwen dravende, datzezeer 
aardig vertonen ccn omgekrulde Krans , varfch uyt een 
Becfl gehaald, en nu koud geworden. 
Alle foorten van Planten, welke men , alsze opge- Om alle 
komen zijn, wil bevrijden voor fchade door het Ge- jjkSL 
vogelt, Muyz.en , Slekke 
Muy- 
Aardvlooyen , en dierge- 
lijk vernielend ongediert , moeten zulkcr wijs bchan- 
dcld worden, dat men der zclver Zaad, eer het ge- 
zaydword, vierentwintig, of ook wel tweemaal vier- c en ' 
G g 1 entwintig 
