47i Beschryving der Kruyden, Bollen en 'Bloemen ,111 Boek , 472, 
ongcdicr- 
tc bcwa- 
Oot om't 
Zaad Ipoc- 
doen 
voortko- 
men. 
JEgin. r. 7. 
89. 
Galtn hè. 
Med.simp. 
é. 
T)nmntts 
ütrb.fol. 
41Ó. 
««/mm /. 
4. É. 40. 
Matthlol. 
i +. r Sd. 
Fucbf.lxfi. 
DeJon. in 
Mdit. I. j 
Cxmirnr- 
/.+.f.s8. 
entwintig uiiren fna gclcegcnthcyd dat het haaft op- 
zwcld, ot ook eerder of later opkomt) laat weyken in 
liet uytgeparftre Zap van Httyshok' zo ° zulten de jon- 
ge Plamjens niet alleen onbefchadigd voort grocyen , 
maar ook der zeiver Vruchten zullen beererzijn. 
Eevcn dit zelve gefchiedook, als men ccnig Zaad 
tc weyken legt in bet Water van een Menlch. Hier 
door zullen de daar van rpgekomene Planten zeer 
krachtig aanwaden : daarenboven zal het Zaad dies 
te eerder tn bceter uytfehieten , wijl des zelts harde 
Schellen door dit middel in wcynig tijd morwe ge- 
maakt worden. 
KRACHTEN. 
HEt groot gemeen Huyslool^ , of Sednm majtts 
vulgare; en het groot hoornachtig Huyslook, of 
Sednm majus arborefcens, zijn koud tot in den 
derden graad , en een wcynig te zamen-trekkende 
van aart. 
De Bladeren dcezcr Iluyslool^ gclegt op heets Ge- 
zwellen, Puyjlen, Jileynen, Roos , Roodgrond , endier- 
gelijke gebrceken ; of ook daar op gedaan het uytgc- 
parftte Zap , vermengd met Ceruys , geneert de zel- 
ve. Zijn ook goed tcegens de Gebrandheyd , het Po- 
dagra , en de Likdoornen : t'elkens weer vernieuwd 
zijnde. 
De zelve Bladeren geftooten , en op het Hoofd , 
eeven boven bet Voorhoofd gclegt , fbllcn het Bloe- 
den uyt de Neus. 
Het Zap met Wijn ingenomen , doed ophouden 
een onnatuurlijke Buykloop, ook roode Loop. Neemt 
wech de b rand van de Lecver , Nieren , en Milt : dood 
de Wormw , en flopt de al te overvloedige Woedender 
Vrouw s-perfonen. 
Een plaafter van dcezc B/aderen der Huyslook^, Nachr- 
fchaye (eygcntlijk nachtfehade, in het Latijn SoLinum 
officmarum), en Varkens-reuzel qemankr, verdrijft al- 
lcrlcy quade zeeren, fpringend fnur , roodigheyd en 
ontiiccking der Oogen, en de hcete ~f.gt der voeten. 
Met het gcdiitil leerde Water deczer Bladeren het 
Hoofdhayr gewalfchcn , maakt het zelve zuyver en 
klaar : en de Tanden daar mee gewrecven, doed ze valt 
ftaan. 
Al de kleyne foortcn van Huyslook, of Sednm minus, 
hebben de zelve krachten. 
Echalven alleen de gecne , welke fcharp en hitzich 
van aart zijn, gelijk het A/uur-pecper , of Sedum mini- 
mum , ook gehecten Illecebra , zijnde zeer warm van 
natuur , en daarenboven het vel doorbijtende. 
Het Zap deczer Plant , van fterke Menfchen met 
Wijn oi Edik gedronken , doed Braken. Jaagd ook 
alle in liet Lijf gekrecgen vergif, alle /lijmerige en gal- 
achtige vochten uyt de Maag; waar door dikmaal vee- 
lc Koortsen en andere ongclcegcnthccden worden wech- 
genomen. 
Het Kruyd in Water gezoden , en daar van ieder 
dag 's morgens een Lcepel vol gebruykt, is zonderling 
goed voor de gezellen cn gebreeken van dc Milt , voor 
het Scorbut , gemcenelijk gezegt Scheurbuyk^, anders 
Blauwfchuyt ; bloedige Gezwellen en Puyjlen van de 
Mondt en op andere plaatzen: doed ook overgecven. 
CXXXIX HOOFDSTUK. 
K 
A 
L 
I. 
Et deczen, en, mijns weetens, geenen 
anderen naam genoemd, niet alleen in 
et Neederlandfch , maar ook in het 
Latijn, Hoogduytfch, en Franfch : in 
liet Italiaanjih al mee Kali ; maar 
ook Soda. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend cenige veran-vier ver- 
dcrlijkc foortcn ; als: fcheydene 
I. Kali minus, of kleyn Kali. II. Genicula- foorlcn ' 
Tuu; of Kali met Leedekens, Knobbelt yens , Knopjens. 
III. Vlp.miculatum folio oblonco, of Worm- 
achtige Kali met lange Bladeren. IV. Kali spino- 
sum cochleatum , of doornachtige Kali met kleyne 
ronde Bladeren , op de wijze van een Leepel. Niet 
alle zijn ze van eeven de aelvc Bouwtng Waarnee- 
ming. ., 
Zij beminnen mceft een zeer zoute en zandige aarde: Grond, 
een openc, luchtige, en vrije plaats. Moeten ook dik- 
maal met zout Water begoten zijn. Gecven Bloemen; 
cn dan noch bij goede Zomers volkomen rijp Zaad. Zaad. 
Zijn teeder van aart, en worden door de ftrenge koude 
der Winter wechgenomen. Moeten derhalven met 
een wafTendc Maan van Afaert of April jaarlijks weer 
gezayd zijn in de gemcldde zoute, of ook wel in een 
andere zandige grond. Deczer wijs konnenze alleenlijk Aaf iwin- 
vermeiiwd , en aangewonnen worden. nia E- 
Het Kali spinosum cochleatum, of fleeken- Srcekendc 
de Kalt met ronde Leepelachtige Bladertjens, bemind Kal j. mrt 
regt in teegendeel een goede varflehc, en op gcener- Lecpel- 
ley wijze zoute grond : liever een opene, luchtige, wel- achiige 
gelcegene, als een donkere, fchaduwachtige plaats; en Bladert - 
veel Water. Verdraagd fterke koude. Eloeyd , en^"'* 
geeft in de tweede Zomer volkomen rijp Zaad; doch 
verfterft daar meê. Moet derhalven op de genoemde 
tijd, en met de gemcldde Maan weer gezayd worden. 
Anders komen ze ook wel van zelfs overvloedig genoeg 
voort van het uytgcvallcne Zaad. 
KRACHTEN. 
AL de foorten van Kali , behalven het Kali /pi- Camtrtr. 
nofum cochleatum, of doornachtige Kali ( het 1-c '**' 
welk van een verkoelende aart is ) zijn heet en 
droog tot in den derden graad : daarenboven zout, en 
bijtende. Moeten derhalven voorzichtig gebruykt 
worden. 
De Bladeren , van fterke menfchen in een Salade ge- X-tM. t. i. 
geeten, doen gemakkelijk -water lojfen. ƒ«/■ 480. 
Het Poeder der gedroogde 'Bladeren met Wijn in- 
genomen , of de Wijn , daar dit Krnyd in gezoden is, 
gedronken; of anders een weynig van het Zap i r\et T>t " icn - l -l- 
Wijn gebruykt, drijft de' verbrandde Gal , en alle''* 0 " 
Fluymen uyt de A/aag wech : ook dc doode Vrucht af: 
verwekt der Vrouwen Maandjlondcn , en purgeert de 
Waterzuchtige. 
Het Zap neemt ook wech de vlakken uyt de Kleede- 
ren. De reuk verdrijft de Slangen. 
De hier van gebrandde Afch, zijnde droog en heet Galtn. Hè. 
tot in den vierden graad , op Zweeren en Wonden ge- sim t' tf ' 
daan , geneed dc zelve ; neemt ook het overvloedige 
uytwajfend vleefch daar van wech. 
CXL HOOFDSTUK. 
SM EERWORTEL. 
Eeft ïn het Neederlandfch niet alleen Verfche^- 
deczen naam , maar ook dien van de namen. 
W ondkruyd bij veclc bekomen ; wijl 
dcezc Plant de kracht heeft, om alle 
onzuyvere Wonden en Zeercn krachtig 
r te reyntgen, te verdrogen, en te hce- 
len. Word in het Latijn gchcetcn Telephium , of 
Crassula : in het Hoogduytfch Knabenkraut , 
Wundkraut, en Fortzwein: in het Franfch Jou- 
bariïe de Vignes, Rfprise, of Faveespesse ; en 
in het Jraliaanfch Telephio , of Fava grassa. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend verfcheydene Vcrfcliej'- 
aardige foorten ; te weeten: deae 
I. Te- 
