fooiten ; 
kc hier 
r.ccïen- 
derley 
van Diof. 
coridcs. 
473 Smeer wortel. Cerinthe. 
I. Tf.LEPHIUM vulgare flore ALBO , of ge- 
mecne Smeerwortel met een witte Bloem; in decze Gc- 
weftcn van vcelc Sintjanskruyd genoemd. II. Vul- 
gare flore PURl'UREO , of gemeene Smeerwortel 
met een purpure Bloem. III. Hispanicum MAJUS 
flore albo , of grootc Spaanfche Smeerwortel met 
een- witte Bloem. IV. Hispanicum majus flore 
I j urpureo , of Spaanfche groote Smeerwortel met een 
purpure "Bloem. V. Minus totum purpurfum , 
of kleyne , geheel purpure Smeerwortel. VI. Minus 
SEMPER VIRENS FOLIO DECIDUO, of kleyne, 
groen-blijvende Smeerwortel , die eenige Bladeren laat 
Vuile». VII. TELEPHIUM MINUS SEMPER VIRENS 
FOLIO non DECIDUO, of kleyne altijd groen-blijvcn- 
de Smeerwortel , welke gedurig al hare 'Bladeren be- 
houd; die van Ferrante Imperato , Neapolitaan , 
word geheet en Telephium legitimum , of opr egt e 
Smeerwortel; en dan noch meer andere; al te zamen van 
de zelve Bottwmg en Waarnteming. 
De laatfi-gcnocmdc fonrt , of het Telephium 
LEGITIMUM FERRANTIS ImPERATIS , anders TfiLE- 
PHIUM MINUS SEMPER VIRENS FOLIO NON DECI- 
DUO, fchijnd niet onbillijk tc mogen gehouden wor- 
den voor het Telephium verum Dioscoridis , 
of opregte Smeenvortcl van Diofcorides. 
Decze krijgt uyt een wit en boven dikachtig Wor- 
teltje vier, vijf, ook wel zes tcedcre, dunne, ronde, 
en blcck-grocnc Steeltjens, ontrent een hand, wat min 
of meerder , lang ; van achter tor voor voorzien met 
veel kleyne , rond- en dikachtige , uyt den groenen 
blauwachtige Bladert jens; zittende digt bij , doch niet 
regt teegens over malkander ; ook digt aan de Steel. 
Hebben in het midden maar alleen een regt-dnorgnande 
adertje; waar uyt eenige weynige andere nauwhjks 
zichtbare voortfehicten. Aan de voorfie punten der 
Steeltjens grocyen vcele langwerpige, groene, in net 
■ rond digt bij een gefielde Knopjens ; in welke eenige 
dagen lang gezien worden klcyne, witte, Stars-wijze 
gefielde Bleemtjens. Dceze vergaan zijnde, komen 
te voorfchijn veele korte, groene, harde, en drie- 
hoek ig-knoppigc thtysjens , gevuld met een kleyn 
Zwart Zaad. 
Al decze foorten hebben liever een gemecne, luchti- 
ge , zandige , wcl-gemcfite , als ongemeftte , of een 
■ itccnachtige aarde : immers zoo gcernc een opene , 
vrije, wel ter Zon gclcegcne , als een fchaduwachtige 
plaats, en veel Water; doch zijn ook met maiige voch- 
tigheyd tc vrceden. 
Bloeyen ieder jaar; en gecven gemeenlijk, ingoe- 
de Zomers, volkomen rijp Zaad. Zijn hard van aart, 
en leevcn lang. Konnen fterke koude , en alle ande- 
re ongel ccgcnthccdcn der Winter uytfiaan. Worden 
vermeenigvuldigd , niet alleen door haar Zaad, 'twelk 
met een wallende Maan van Maert of April , niet 
diep, de aarde in ccn Pot, of op een andere bcquamc 
plaats, word aanbevolen ; maar ook door hare aan- 
gegrocyde jonqe JVurtelcn, welke men op cn met 
dc gemcldde tijd cn Maan van de oude afneemt , 
en verplant, 
KRACHTEN. 
SMemvortel , of Telephium , is koud cn droog 
van aart, tot in den tweeden graad: ook fijn van 
dcelcn. 
In Wijn gezoden, endaar van gedronken ; of het 
uytgeparfttc Zap met Wijn ingenomen ; en ook op 
de Wonden, Ztertfh, cn hopende Gaten gedaan, droogd 
en heeld niet alleen dceze gebrecken uyt-, maar ook in- 
wendig. Stild daarenboven het bloeden der zelve, cn ge- 
need: de Gefiheitrtheyd. 
Tlinl.17. Het zelve Zap met Edik_ vermengd , verdrijfd alle 
f. 13. vlekje» cn Zomer -fproctelen des aange^tchts : ook alle 
andere onz,iijverhecdcn der Hnyd. 
Knopjen: 
Bloemen 
Zaad. 
Wat voor 
een aarde 
zij bcmin- 
Aanwin- 
niflg. 
Durant. 
h,ft. Pi. 
fel. +ri. 
Trag . I. 1 
Hazenoor. Chaivledrys. 474 
cxli hoofdstuk. 
CERINTHE. 
Us genoemd beyde in het Needer- Namen. 
landjeh cn in het Latijn ; maar ook 
wel Maru heriia, Leucographis, 
en van zommige Telephium macu- 
losum : in het Hoogdujtfch Berg- 
HUNDSZUNG , Ctt FlEC KENKR AU T. 
in het Italiaanfch Cerintha. 
Hier van Zijn mij in haren aart bekend verfcheydene Verfchey-. 
bezien s-w aardige foorten; als: ~j£ fl ^ oor " 
ï. Cerinthe latifolia flore iuteo; of Ce- 
rinthe met breede Bladeren , en een geele Bloem. II. 
Flore ruboo, of met een roede Bloem, III. Flo- 
re albo, of met een witte Bloem. IV. Florf. Cce- 
ruleo, of met een blauwe Bloem. V. Flore tri- *gt in g e - 
colore , of met een drie-verwige Bloem. VI. Ce- JJjLjgg, 
RINTHF. LATIFOLIA ASPERIOK FLORE I.UTEO , of rt c ]d, 
Cerinthe met fieekende , wit-geplekte , breede Bladeren 
en geele Bloemen. VII. Latifolia asperior flo- 
re tricolore , of Cerinthe met wit-geplekte , Jlee- 
kende , breede Bladeren , en een Bloem met driederley 
verwen vercierd, tc weeten , rood , geel, en purpur. 
VIII. Cerinthe angustifolia , of Cerinthe met 
fmalle Bladeren. Al te zamen zijn ze van dc zelve Bou- 
wing cn Waarneeming. 
Zij beminnen ccn goede , gemecne , zandige , cn wel- Grond, 
gemcittc aarde: een vrije, genoeg ter Zon gclcegcne 
plaats, cn tamelijk veel Water. Blijven niet meer dan 
cene Zomer in het leevcn. Gecven in den Jlerfj} Aanwin* 
volkomen rijp Zaad; cn vergaan dan van zelfs, of door n,n 5' 
een klcyne rijp. Moeten dcrhalven , met ccn wadende 
Maan van Alaert of .April, door haar Zaad, in dc aar- 
de gclcgt, cn aangewonnen worden. 
KRACHTEN. 
GErmthe is van een verkoelende en te zamentrek- Vod. t.tu 
kende aart. f * 
Anderhalve Scrupul van het Poeder der ge- 
droogde Bladeren met ccn wcynig Zatfraan in Wijn 
ingenomen, helpt dc gecne, welke Bloed overgeeven. 
Het Kruyd in roode Wijn gekookt , cn daar van 
zomtijds een Roemertje gedronken , fiopt dc Buyk? 
loop, cn de onnatuurlijke bloeden der Vrouwen. Zuy- 
verd ook, cn genceft allcrley Zeereu, Zweer en, Won- 
den, en dc Gefcheurtheyd. 
Vermag voorts alle, wat van dc Bernagie, of Borago 
gezegt is. 
De Bloemen zijn zeer aangenaam voor dc Byen, en clufiuila'. 
wordetv zeer van haar begeerd , om uyt dc zelve haren { M 
Honig te vergaderen. ( . llt 
CXLII HOOFDSTUK. 
HAZENOOR. 
A de gedaante der BLtderen dus in het Namen. 
Necderlandfch genoemd. Word in 't 
Latijn gehectcn Bupleurum : in het 
Hoogduytfch Wundkraut: in 't Ita- 
'.njïh Bupleuro , of ook Orec- 
IA Dl LlEVORE. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden drie Drie ver- 
onderfchcydene foortcn, als: fciieydcof 
I. Bupleurum latifolium , of Hagenaar met oor ca ' 
breede Bladeren. II. Angustifolium , of met fmalle 
Bladeren. III. Buplfurum minimum, of alderkjeyn- 
Jfe Haz,enoor. Al te zamen Zijnzc van ceven de zelve 
Bouwing cn Waarneeming. 
Gg i Zij 
