Crootc 
Ooitcn- 
rijklche 
Veld- ci- 
pres met 
een pur- 
en Veld. 
477 VnLD-ClPRES. WaTERLOOK. 
Het Cham<epitys major purpurea , Jive au- 
striaca flore purpuheo, of groole Oojlenrijkfche 
Véld-cipres , met cc» heerlijke purpure Bloem, enCHA- 
AljfcPITYS MAJOR F LOK F. CCCRULEO , of Veld'Cipres 
met een fchoone , donker-bluuwe Bloem, groeyen bcyde 
meer dan ccn gchccle voet hoog, en vergaan zoo haaft 
nier, maar blijven vcclc jaren lang in het leeven; alszc 
t op een warme plaat*; zijn gezet. Verdragen 's Winters 
tamclijk-ftcrkc koude, inzonderheyd alszc ccn wcynig 
gedekt worden voor tc veel Rccgcn. Ceeven elke 
Zomer volkomen rijp Zaap , cn fchictcn in het Voorjaar 
uyt hare H 'ortelen nieuwe Schemert voort. 
Worden aangewonnen , zoo wel door haar Zaad , 
't welk met ccn wafTende Maan van April in de aarde 
van ccn Pot word gclcgt , als door de aangegrocydc 
jonge Wortelen, welke men op de zelve tijd, en met 
dc zelve Maan , van de oude voorzichtig afneemt cn 
verplant. Als decze twee foorten eenigc jaren oud ge- 
worden zijn, ziet men al dikmaal, datzc fchielijk door 
een felle Vorfi worden wechgenomen. Dcrhalvcn is 
geraadzaam, dat men eenigc wcynige der zelve in een 
Pot plant , om die in dc Winter binnens huys tc bewa- 
ren, en met flegts ccn wcynig vochtighcyd tc onder- 
houden ; op dat men, indien dc buytcn-ftaandc mogten 
verftcrven,dceze in voorraad had. 
Het Cham/Epitys major purpurea , of ma- 
jor AUSTRIACA FLORE PURPUREO , gVOOt Oofien- 
rtjkfche Ve/d-cipres met een purpure Kloem, heeft zeer 
- fmalle Bladeren, nauwelijks een halve ftroo breed, ook 
■ voor niet brecder als achter; doch voorin een puntje 
eyndigende. De lengte is van een vinger-lid. Veele 
ftaan'er bij malkander , aan dunne vierkante Steelt jens , 
tecgens over den anderen gefield; blcck-grocn van ver- 
we , en ccn wcynig ruygachtig. 
Hier tecgens zijn dc Bladeren van het Cham^pi- 
Tys major flore cceruleo , of VeN-cipres met 
fchoone donker-blamve Bloemen ( welke foort hooger 
opfchict als dc voorgedachte ) twee vinger-Icedcn lang, 
een geheel klcyn ftroo, wat meer of minder, breed; 
onder bleek , boven glad, {legt , cn donkcr-groen ; 
aan de Steden brcedft ; voor ftompachtig-fpits toe- 
gaande, en in het midden voorzien met eenigc Adert- 
jens. De ccrit-voorr-fpruytcnde t ladcren (altijd regt 
tecgens over malkander aan haar vierkant Steeltje zitten- 
de) zijn alderbrccdfl:. Zommige wevnige der zelve zijn 
in her midden aan dc cenc zijde vercierd met een uyr- 
fchictend puntje , gelijk ccn haakje. Deezc foort 
fchict op uyt veelvoudige, bruync, lange Veez.elwor te- 
len. Eer noch dc Plant der groot e Oojlenrijkfche Vëld- 
cipres gcbloeyd heeft , zijn dc Bladeren veel lanqcr 
brecder , als daar na ; ook met eenigc Taudjens 
voorzien. 
KRACHTEN. 
Gah». Ui. "\ TLld-cipres , of Cham^.pitys , is warm in den 
MtJ.simp. \/ rwecden, droog inden derden graad. 
s - In Wijn gezoden, en daar van gedronken; of 
een Drachma van her Poeder der gedroogde l'laderen 
Fncbf. Ui. ract Wijn ingenomen, is goed voor al degebreeken van 
Herb. c«f. her Hoofd, Leever, en Nieren; de Heupen-pijn-, of 
34'- Sciatica, dikmaal gcbruykt zijnde bij innecming. Gc- 
c ' 7 ' neeft dc koude- of druppel Pis : verdrijft zeer gclukki° 
dc Geelzucht; fcheyd het inwendig geronnen Bloed: ver- 
wekt de Aiaandjlonden ; rcynigd ook de Adoeder, en 't 
Ingewand. 
Her Poeder met Honig-water ingenomen , ver- 
wekt Stoelgang. Verzacht dc rauwheyd van de Borfi .- 
en met Honig gedaan op Wonden, oude Zeereu, en 
Zweer en, geneed zc. 
Het Kruyd in Edik gekookt, en daar van gedronken, 
jaagd teritond de doode Vrucht uyt. Op der Vrou- 
wen Borjlen gelegt , verdrijft der zeiver hardig- 
beyd. 
Ooftert- 
rij kiene 
Veld-ci- 
pres met 
Veld-ci- 
prej met 
icboonc 
donkere 
blauwe 
Bloemen. 
Diir.vitcs 
hifi. Pi 
fit. H- 
Hiofi. I. J 
ScORDOTrS VAN PliNIUS. 478 
CXLV HOOFDSTUK. 
WATERLOOK. 
En krachtig cn zeer Medicinaal Ce- Verfchey. 
was, word in het Neederlandjch met denamen. 
dcczen , cn , mijns weetens , gcenen 
anderen naam genoemd : in het Latijn 
gehceten, Scordium : in het Hoog- 
duytfch Wasser-batttngel, Was- " 
sER-BETHONiEN, en Lachen-knoblauch : in het 
Franfch Scordion, CamaRatz, of Chamaraz ; in 
het Italiaanfcb Scordio, of Bet-tonica aquatile. 
Decze Plant bemind een zandige, of ook geen zan- Grond, 
digc , doch goede en welgemcftrc aarde : ïievcr een Bloen ? CI1 : 
donkere, vochtige , of fchaduwachtigc, als een ope- gccn 
ne , luchtige plaats. Blijft lange jaren in het leeven, 
Geeft elke Zomer Bloemen, maar noyt in deezc koude 
Landen ccnig rijp 'Zaad. 
Vcrdraagd harde Vbrjr , en allerlcy ongelecgcnthcc- Hardhcyd. 
den der Winter, zonder ecnige fchadc: in welke zij wel 
al hare liladeren verheft , doch dc Steelen blijven groen, 
en leggen zeer kluchtig als plat ter aarden neer. Schie- 
ten ook in het Voorjaar op nieuws weer uyt. WcegenS 
het gemcldde gebrek van Z.w^-voortbrenging kan ze 
niet anders vcrmeenigvuldigd worden, als donr hare Aanwin- 
aangegrocyde , half en half boven dc aarde kruypende nin S- 
jonge Scheuten : welke men met ccn wanende Maan ia 
April van dc oude afiteekt, en verplant. 
K RACHTEN. 
WAterlook_, of Scordium , is verwarmende cn DaJ.l.f. 
verdrogende in den cerften graad : daarenbo- f- 7 ' 
boven zuyvcrende van aart. 
In Wijn gezoden, cn daar van gedronken, opend Diofe. /.j. 
de verftoptheyd van de Leever , Nieren , Afoeder , cn 
Blaas: zuyvcrd het Ingewand : doed gemakkelijk Wa- 
ter lojfen; genccfl: dc koude Pis: verwekt der Vrouwen 
Algandjionden: is goed voor het Graveel, dc Pejl , en 
dc derdc-daagfehc Koortsen. Ontlaft de lorjl van alle Cwrar. 
tayc Fltiymen : verzacht dc Hoeft, cn de pijn der Zij- *< 15- 
de , welke haren oorfprong uyt koude heeft geno- 
men. Helpt ook de gebrookene , gefcheurde en ae- 
tjuetjle Leeden. Wcerfhar daarenboven zeer krachrig 
her vergif. 
Twee Drachmen van het Poeder der gedroogde Unieer. 
Bladeren met Honig-water, roodc Wijn, of ander eét f^ 
nat ingenomen , ftild de roodc Loop , en neemt de 
Afaag-pijn wech. 
Her Kruyd groen gefloten, of het daar uyrgcpnrft- CaUn. Uè. 
te Zap op Wonden en oude Zweeren gclcgt, 'gencefr. S ' m h\., 
dc zelve , en verteerd het te overvloedig daar in ge- hÏ"i,.c'.%, 
w.tjfene Vleefch. Hccld dcfgelijks de bcèten der giftige 
Dieren. 
CXLVI HOOFDSTUK. 
CORDOTIS 
van P L I N I U S. 
( ^^r / N her Ncederlandfch dus genoemd ; Naam. 
«I tf^^. dcfgelijks in het Latijn Scordotis 
K^v^ I 3 linii , om dat Flimus dit Gewas al- 
der-eerd met dien naam bekend heeft 
gemaakt. In het Italiaanfcb al meê 
SCORDOTE Dt PLINIO. 
Krijgt in dceze Landen , uyt een dikke , korte , 
doch onder fpits toegaande , en zwarte Wortel , vier- Wortel, 
hoekige, ruyge Steelen , ruym een voet hoog opfchic- Stcelc a. 
tende : aan welke witte, wollige, dikachtige Bladeren 
1 voort- 
