4S7 Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen, III Boek, 
Gedaante 
tier BlaJc 
GelUtte 
tier Bloe- 
men. 
Zaad- 
Icnopjcns. 
door dit 
groeyde 
Wortelen. 
Het ff 'ater der Bloemen in Balneo Marix gcdiftillccrt , 
cn daar mee gewalfchcn, verdrijft allerlcy f/r^» en on- 
zuy verlictdcn der Htejd : maakt ook ten klaar cn zuy- 
vcr Fel. 
Eevcn liet zelve Water in de Oogen gedaan, geneed 
het lopen, cn Stweeren der zelve. 
CUV HOOFDSTUK. 
SANAMUNDA. 
En zeer fchoon en aardig Gewas* de 
O ogen der aanfehouwers zonderling 
zeer vcrluftigcnde. Heeft niet zonder 
roeden dien naam bekomen, wijl her 
door zijne ingeplant te cygenfehap de 
onzuyvcrhccden des Menfchcïijkcn 
Ligcimms reynigd, wechneemr, en genceft. 
Heeft boven in dc aarde een fterkc, knobbelige, of 
oncffene, bruynverwige, en benccden in vecle tame- 
lijk lange , ook dikke en tccdcrc Zijdc-fcheuten ver- 
deelde Wortel : uyt welke zeer aardige Bladeren voor 
den dag komen; zittende digt bij malkander. Ruften 
op tamelijk-lange en recdcre Steelen. Zijn een vinger, 
wat meer of minder, lang ; twee vingeren doorgaans 
breed , achter brcedft ; en voor in een ftompachtig punt 
cyndigende: matig hard, en niet dik van aart; een wey- 
nig blinkende. Boven bekleed met een fchoon, hel- 
der, bcvallijk groen, doch onder wat blcekcr: aan 
de randen zeer aardig cn net getand , of gezaagd ; 
ïn het midden vercierd met een regt doorlopende , 
groote Ader , uyt welke vecle onder klcyncr voort- 
fchictc-n door het gchcele Blad, ook ter zijden, na 
de randen toe; van een bcvallijke aanfehouwing. In 
de Mond geknauwd, vallenze wat bitter van fmaak. 
Uyt haar midden , of Hert, fchietcn verfchcydc- 
ne Steelen op , de cenc na de" andere , of ook wel 
te gelijk. Zijn rondachtig, donker-gccl van verwc : 
drie , vier , ook wel vijf voeten hoog : aan welke 
grocyen andere veel klcyncr Bladeren , ook op kor- 
ter Stcelijens ruftende; gcmccnclijk twee en twee aan 
beydc dc zijden der Steelen regt tecgens malkander 
over gefteld. 
Op der zeiver bovenfte punten komen de Bloe- 
men te voorfchijn ; bleekrood van verwc; lang. en 
fmal , doch onder wat dikker en ronder; niet qua- 
lijk vertonende dc gcftalte van een Kan , of Bouteille. 
Alleenlijk boven openen zc haar; cn daar beftaanze uyt 
vijf cn zes klcync ,• langwerpige , onder fmalle , en 
voor rond toegaande, ook zomtijds een weynig op of 
boven malkander leggende Bladertjens : uyt welker 
midden twee vcr-uytfteekcnde Apjang^eltjens , of 
Draadjens , gcmccnclijk neerwaarts gebogen, voort- 
komen; houdende onder vijf klcync, groene cn lang- 
werpig-ronde Blaadje» s , op welke ze in het midden 
gelijk als ruften. Weynig, of geen reuk hebben ze. 
Als men haar ecnigc dagen heeft open zien ftaan, ver- 
gaanze in haarzclvcn, of vallen op dc aarde neer: na- 
latende ecnigc Hcrts-w ij «-gefielde groene Knopjens 
of TAaasjcns, niet zonder ecnigc glantfeh ; cn digt bij 
malkander gevoegd zittende. Alszc tot hare volle rijp- 
hcyd zijn geraakt, zijnzc gevuld met een kleyn, zwart- 
achtig Zaadje. 
Welk Zaad met een wadende Maan van April 
weer moet bevolen worden aan de aarde, in een Pot, 
met ccn-jarigc Kocycmift , cn genoegzaam zand, zon- 
der cenige zouiigheyd , wel voorzien. De Pot op 
een goede, luchtige, genoegzaam ter Zon gclecgcne 
plaats gefteld zijnde, zal het wel opkomen. 
Niet alleen word decze Plant door haar Zaad aange- 
wonnen, maar ook door hare jonqe aangegroeide Worte- 
len ; welke men op dc zelve tijd in dc aarde, of liever 
in een Pot, verplant. Want alhoewel ze tamelijk de 
koude dcezcr Landen verdragen , zoo konncn ze echter 
niet altewclftcrke^r/?uytftaan. Willen ook niet meer Haar ge. 
als matige vochtighcyd , wanneer men haar in een boorte- 
Pot 's Winters binnens huys fteld , op een luchtige America, 
plaats, ontrent dc Venftcrcn. Van naturen grocyenze 
in America ; van waar het Zaad voor ecnigc wey- 
nige jaren in dcezc Ncedcrlandfche Gcwejlen is over- 
gebragt. 
KRACHTEN. 
DE 'Bladeren en Wortelen dcczer Sanamunda zijn Deugden 
verwarmende cn verdrogende in den cerllen 
graad. 
In Wijn , Bier , of ecnig Nat , zoo wel groen als dcczer 
gedroogd, anderhalf uur lang gekookt, en daar van Plant, tot 
een Roemertje vol, of het vierdedeel van een pintje , Arlzc " 
's morgens nuchteren , ook 's namiddags ontrent ten 
vier of vijf uuren , gedronken , verdrijft de Spaanfcbe 
Pokken: de H 'inden , cn Buybpijn. Genceft de Krau- 
wagie, of Schurft hcyd, als men het gemelddc middel 
niet alleen inwendig gebruykt , tweemaal ieder dag, 
maar ook uytwendig dc Huyd daar mcê wrijft, of ge- 
noegzaam wafcht. Vcrfterkt daarenboven d\c inwendige 
deelen, inzonderheyd het Gedarmt , en ncemt'crdevcr- , 
ftopping van wech : zuy vert het Bloed, en dood de Wor- 
men, zoo van oude Lieden als jonge Kinderen. 
CLV. HOOFDSTUK. 
DULLE KERVEL. 
N het Neederlandfch niet alleen dus , IS 
maar ook van veele Scheerlinck, 
of Scherlinc gcheeten. In het La- 
tijn en Jtaliaanjch Cicuta ; in het 
J-foogduyifchScHiRLiKG : in 't Franfch 
ClGUE, of SEGUE. 
Hier van zijn mij in haren aart eenige veranderlijke 
foortcn bekend geworden ; als : 
I. Cicuta, of Cicutaria vulgaris , gemeene 
dutte Kervel. II. Major vulgaris, of gemeene aroo- 
te dutte Kervel. III. Cicuta major latifolia 
Pannonica , of groote , breed-bladertge dutte Kervel 
uyt Oofienrijk. IV. Cicuta major, of groote op- 
regte dutte Kervel. V. Cicutaria palustris, of 
Water Dullekervel ; ook genoemd Phellandrium. 
Bchalven decze laatftc foort zijnzc al te zamen van eeven 
Vijf on 
ilc!-idu ■■ 
de zelve Bouwing cn Waar 
neemin^. 
Grond. 
Bloemen. 
Zaad. 
Zij beminnen een goede, zoo wel zandige als geen 
zandige ; genoeg of ook weynig gemeftte grond zoo 
lief ccn fehaduwachtigc, als een opene, vrije , plaats; 
cn veel Water. Blijven vecle jaren lang in het leeven. 
Verdragen fterkc koude , en andere ongclecgcn thee- 
den der Winter. Geevcn niet alleen Bloemen , maar 
ook in den Hcrfjl rijp Zaad. 
Het Cicutaria palutris , of dulle Kervel , Water- 
voortkomende in Waterachtige plaatsen, word niet dulIc Ker " 
zoo oud als de andere foortcn. Bloeyd in 't tweede 
jaar ; cn , volkomen rijp Zaad gegeeven hebbende , 
verfterft daar meè. 
Al tc Zamen worden ze alleen aangewonnen en ver mee- Aanwin, 
n-cvuldigd door haar Zaad, het welk met een wallende mn £" 
Maan van slpril de aarde word aanbevolen. 
KRACHTEN. 
DVlle Kervel, of Cicuta, is verkoelende tot in Galm. lib. 
den vierden graad. Simp.Mtd. 
Inwendig gebruykt met Wijn; het Zap of L*. 
dc Bladeren in cenige fpijzen gedaan (gelijk lichtelijk e. 79. 
zou konncn gefchicden door onervarene Dicnft-maag- 
den , of andere Spijs-bereyders , deeze dulle Kervel 
