I 
49i Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek , 491 
Gak». Ê 
Stmp. 8. 
Hoe men Die van dccze Planten begeert, tot zijn gebruyk , 
W^Me S oec ^ c > bcquame Wortelen tc krijgen, zaaje dit Zaad 
kan bcko- mct een Slaande Maan van Jumui : zoo fchietcn ze 
men. niet voor teegens de Winter in Bloem, en al de kracht 
blijft in de Wortelen, welke men dan kan uytneemen. 
Daarenboven , indien men de Bladeren boven wil toe- 
binden , gelijk van de Endivie is gezegt, zoo kan men 
ze ook in een Salade gebruyken. 
Aanwin- Het Zaad van al dc foortcn word gcmecnelijk met 
nmg. de voorgenoemde Maan in April de aarde, niet diep 
gezayd , aanbevolen j en hier door konncn ze alleen 
aangewonnen worden. 
KRACHTEN. 
■ |^\E Cicorey is verkoelende" en verdrogende in den 
I J tweeden graad ; ook een weynig te zamentrek'- 
kendc van aart; afvagende , zuyverende, en 
drogende, door hare natuurlijke bitterheyd. 
"Bjxfulib.it De Wortelen gekookt , ook dc Bladeren als een Sala- 
2[ M M °^ mCt anc * erc *P'K cn gegecten; of in Wijn gezo- 
stm^i+i.^ 0 "' cn ^ aar van gedronken; of ook het Poeder der 
gedroogde Bladeren, en Wortelen, met Wijn ingeno- 
i) S j' IA m ° n ' ver '* cr ' it ^ e Maa g' docd gemakkelijk Wateren: 
%l.T\i neemt WCcil de bnnti c11 verftopping van de Leever , 
van het gchetle Ingewand, cn van dc Milt. Stild dc 
Buykloop : zuyverd dc Aioeder: jaagd de doodt Vrucht 
uyc ; ook alle galachtige Vochten. Is goed voor dc 
Waterzuchtige ; teegens langduurigc Koortzen : de 
Steen cn het Graveel der jonge Kinderen; de Plert- 
kltyping. Vcrfterkt het Gezicht : in Spaanfche Wijn 
gekookt , en daar van t'elkcns een Roemertje gedron- 
ken, verdrijft dc Geelzucht; doch is voor koude natu- 
ren zoo goed nier. 
Tabcrn.li,, j-[ ct uytgeparftteZ.-i/i 's morgens nuchtcren met Wijn 
3 " gedronken, bekt het Bloed/pauwen; verzacht de Hoofd- 
pijn; cn maakt de flappc 'Borflen der Vrouws-perzoncn, 
daar mee beftrceken, ftijfenvaft. 
CAtner.in De Bloemen cn Wortel , gefloten, en op dc Leeden , 
M.nth.l.t. van 't Podagra gcplaagt, plaaflcrs-wijzc gelcgt, necmen 
fpocdig de fmerren daar van wech. 
De Bladeren gefloten, dan op Gezwellen en Zeereu 
gelcgt, gencczen de zelve. 
CLVIÏI HOOFDSTUK. 
ARTICIOCK. 
,Oo aangenaam bij vcclc, als wel be- 
kend bij alle. Word in liet Needer- 
landfch met dcczen , cn , mijns wee- 
tens , met gecnen anderen naam ge- 
noemd , bchalven dat veele Arti- 
choc , of Artisock fpellcn. In 't 
Latijn Cinara, Carduus Sativus, en Carduus 
altilis : in het Hoogdiijtfch Strohildorn, maar 
gewooner Artschock , of Artischock : in het 
Eranfch Artichaut ; en in het Italiaanfch Car- 
do , Carcioii , Artichiocco , of ook Archi- 
CHOCCI. 
Hier van zijn mij in haren aart bekendgeworden vier 
ondcrfchcydenc foortcn, namcntlijkï 
I. Cinara vulcaris major , of groot e gemeene 
Arttciock. II. Vulgaris minor, ot klejne gemee- 
ne Articiock* III. Major Anglicana fructu 
FUSCO , of 'groot e Engelfche Articiock^, met een bruyne 
Vrucht. IV. Cinara Anglicana minor fusca ; 
of Engelfche kjeyne bruyne Articiok. Alle zijn ze van 
Cfcven dc zelve Bonwin^ en Waarneeming. 
Crond. Zij bcminncncenluchtigc, goede, zoo wel zandigcals 
Oor- klcy igc aaide; doch wel cn rijkelijk voorzicirmct twee- 
Sumfin ' ar 'S c P^rdc- en Koeyemift; ook veel Afch: waarom 
hetUcija. dan deeze Plant niet zonder recden heeft bekomen 
Vier on- 
derichey- 
denc foor- 
dt naam van Cinara , zoo veel als Aschkruyd : 
een vrije, wel ter Zon gelccgcnc plaats , op dat dc zel- 
ve met hare Stralen aan alle kanten , zonder ver- 
hindering, daarop mag fpcelcn ; en veel Water. Geeft 
in dccze Landen niet alleen Bloemen, maar ook bij goe- B '°emen, 
dc Zomers, als ze vroeg komt te Bloejen, volkomen Zaad- 
rijp Zaad. 
Kan gantfchclijk nier verdragen dc ftrenge koude Waarnee- 
dcr Wmtcr. Derhalvcn moet men haar teegens de mln S- 
zelve in den aanvang van November, of als het bcgind te 
vriezen, cerft met aarde hoog aan- , of opvullen, dan 
met varflche warme Paardemift, of ( 't welk ik voor 
becrer houdc) met Kif, of Schoenmakers Run, wel 
dekken, tot aan 't bovenfte der Bladeren. 
Men nccmtze ieder Voorjaar op, meteen wafTcnde Tijd van 
Maan van Aiaert. Elke Scheut , of Lot , fnijd men °pn«- 
van dc oude af, een weynig Wortel daar aanlatcndc, of"""*'' 
flegts ccn klcyne Knobbel, om daar aan Wortel te kon- vcrplm- 
nen vatten. Dan zet menzc terftond weer in zulk een ti"g. 
grond , als hier boven befchrceven is ; niet dieper als 
de lengte van een vingerlid, zulkcrwijs, dat ze maar 
ecven konncn flaan. Dus krijgen zc meerder warmte 
van de Zon aan hare Wortelen , cn dragen veel bceter 
als dc gecne die dieper gefield zijn: inzonderheyd als 
men elke Plant drie voeten van malkander zet. Want 
om wel te dragen, hebbenze goede Luchten veel warm- 
te van noden. 
Indien iemand gcnccgcn is , deeze Vruchten vroeg Hoe men 
tc mogen hebben , die late eenigc Planten ongerept blij- vroeg dcc- 
ven: neem al de jonge Scheuten daar af, bchalven, ccn ^nkm' 
of twee van de grootjh en fterkfte. Stcekc ook rondom bekomen, 
een weynig van dc- W 'ortel af, cn Icggc daar om hcencn 
ccn goed deel twec-jarige kleyn-gcmaaktc Paardemift : 
zoo gecven ze niet alleen veel vroeger, maar ook veel 
grooter Vruchten. 
Zij konncn ook aangewonnen worden door Zaad, Aanwin- 
niet in dccze Landen vergaderd, 't Welk men met een ° ,n 8 door 
wafTcnde Maan van April plant, en niet boven een ftroo- f ^ a n j aa j!* 
breedte diep, ontrent twee voeten van malkander, in bij moet 
dc aarde moet leggen. Indien men het met dc punt bandelen, 
om laag (leekt , zoo zal het kleyncr cn flcgtcr Vruch- 
ten gcevcn. Doch deeze manier van aantccling is in 
onze Gewcflen zoo gevoeglijk niet, als die door jon- 
ge Scheuten , uyt dc oude Wortelen voortkomende ; 
onder welke men dc befte cn grootfle ter voortvok- 
king uytkicfl , gelijk alreeds hier boven gezegt is. 
Daarenboven, zoo iemand deeze Vruchten, ecven Om dccze 
voor dc Verft , op de volle Maan met ccn lange Steel V rucnte n 
affnijd , en de zelve aan dc gemelddc Steel, met de ^houden 
Vrucht omlaag, ophangd, zoo zal bij die lange tijd goed 
behouden konncn; vermits dan de vochtighcyd, uyt 
dc Steel na bcnecden zakkende, de Vrucht ingoede ftaat 
doet büjvcn. 
Ook kan men dc Stoelen der Articiocken ccn geheel Om dc 
jaar lang goed bewaren, als men ze, dc Vruchten een «oelen 
weynig, of half gaar opgekookt zijnde , daar uyt- "ockc"* 
neemt; in een Paatje, of hard gebakkenc grauwe Pot, C en geheel 
hol en luchtig op malkander legt ; dan gefmoltene Boter jaar goed 
daar over giet, zulkcrwijs, dat ze geheel daar van be- tc bcwi * 
dekt zijn. Naderhand kan men zc , wanneer men 
wil, daar uythalen ten gebruyk ; zoo nochtans, dat 
dc gcenc , welke men bloot ziet leggen , op nieuws 
met gefmoltene Boter overdekt moeten worden. 
KRACHTEN. 
DE Articiocken, of Vruchten van dit Gewas , Gal. lik 
welke men alleen ter fpijs gcbruykt , wor- M'i-Smf. 
den geoordeeld warm en droog te zijn in den tÏ/S ir 
tweeden graad. c.6. 
Rauw met Pccpcr gegecten , gelijk van zommigc ge- 
fchied, zijn ze zeer zwaar te verteei cn ; gecven quaad 
vocdzel, cn maken geen goed Bloed. 
Margezeden, cn met een goede, of lekkere Saus> 
daar 
