i 
493 
Articiock. Ananas. Circ^ea 
VAN 
Parys. 
tmm, ï.x. daar over gedaan , genuttigd, verfriflehen ze de Maag; 
e. 19- verfterken alle inwendige deetett ; vermeerderen het 
Zaad , en verwekken een gioote begeerte tot het 
Echte werl^. 
C.Dumnt. De Bladeren dcczer Plant gefloten , en het Zap 
Htrb. fui daar uytgcparfr , dan een Vrouw vier oneen daar van 
f B Ujl. 
met Wijn doen indrinken, geeft te kennen, ofze Be. 
vrucht is, of niet. Wat indien ze het ingenomene weer 
overgeeft, joa is ze zwanger. Maar indien niet, zoo 
zal ze dien Drank binnen houden, en niet weer uyt- 
braken, 
De zelve B/adc 
ven Wiet- of Wandlu\ 
vtz* 
Vier bij- 
foor ten. 
i een Bcdftccdc gclegt, verdrij- 
tn, 
JEgin.l.7. De Mortelen in Wijn gezoden, en een Roemertje 
itittb l V3n S e ^ ron ^ en » verdrijft de fierk-rickende- en 
c. 14. ^ e n^«^ : docd gemakkelijk Hater loffcn, en is zeer 
Tuchf hijl. goed voor de gcene , welke jner de Water- of Cc cl- 
•Pt.c. job. «,«c/j/ beladen zijn. 
De zelve Wortel geftoten, en met Edik gemengd , 
neemt wech allcrlcy ruydigheyd en quade Schurftheyd , 
daar opgefhecken zijnde. 
CLIX HOOFDSTUK. 
ANANAS. 
It fclioonc Gewas, waaraan de Natuur 
aar wonderlijk vermogen betoond , 
word van de Portugeez^en , JVeeder- 
ianders en Latijnen met dcczen , en, 
mijns wectens , gecnen anderen naam 
genoemd. Doch van de Cananjns word 
het gehcetcn Ananas* ; van de Bra^lianen ( uyt 
Welker Geweft deeze Vrucht cerft na andere Dcelen 
en Landen des Wccrclds is vervoerd geworden) Na- 
na , of Annanas : van de andere Americanen Ja- 
JAMA. 
Hiervan zijn mij bekend geworden vier bijzondere 
foorten ; namentlijk : 
I. An-anas major, of groote Ananas. II. Media, 
of middelbare fuort. III. Minor , oi kleyne Joort. 
IV. Ananas svlvestris, of wilde Ananas. De 
twee laatftc foorten zijn in de bijgaande Figuur na 
het leeven afgebeeld. Al te timen zijnze vaneeven 
de zelve aart : blijven ook niet langer dan een jaar in 't 
leevcn. Konnen daarom ook de koude dcczer Landen 
gantfeh niet verdragen. 
De Ananas minor, of bjeyne Ananas, walt uyt 
eygener aart niet zijne Vrucht niet honger als twee of 
derdehalve Maatvoet op: heeft ccn tamelijk-dikkc, niet 
zeer lange , doch in verfchcydcnc Zijde-talken ver- 
deelde , bleck-bruyn-vcrwige Wartel \ uyt welke tien, 
twaalf, ook Wel Vijftien Bladeren voortfehicten; ruym 
een voet , dikmaal anderhalve voet hoog ; vier duy- 
men, wat min of meer, breed; doch na voren wat 
fmallcr; en eyndclijk in ccn fpits punt toegaande. Staan 
ook gcmccnclijk een weynig inwaarts, of Geurs-wij^e, 
gebogen. Van vcrwe zijn ze donkcr-groen , wat dik- 
achtig van aart ; aan de randen een klcyn weynig gelijk 
als getand; en daar rondom met klcyne fcliarpe Door- 
nen , gelijk de Aloë, aardig voorzien. Ruften op 
geen bijzondere Steden , maar komen digt bij malkan- 
der, uyt de '-ortef voort; van binnen met geen zon- 
derlinge zichtbare Aderen doorlopen. 
Uyt het middenfle Hert dcczer i~ Lideren fchiet een 
ecniee Steel op ; rond , ruym een voet hoog ; ccn 
vinger , of duym dik ; uyt den gcelcn aangenaam- 
Srocn van verwc; van binnen gantfeh geel, en met 
drie of vier knrtc, brcedc, doch voor fpirzc, en digt 
aan de Steel gefielde Bladen jens omvangen. Op wiens 
bnvcnfte punt men de Vrucht zier groeyen ; hebben- 
de onder zich verfchevdene mer de punt neerwaarts 
gekeerde, vlak uytgefprcydde, en aan de voorftc pun- 
Gcdaaote 
der ülade' 
494 
4ertn ; tuffclien Vrucht. 
ten uyt den gcelcn bruyn-roode P lader 
welke wel een of twee jonge Vruchten voor den 1 
komen, die ook zomtijds tot hare volmaaktheyd gera- 
raken. Meter tijd rijp geworden zijnde , heeft deeze 
Vrucht de grootte van een Meloen. Is Ovaals-wijze 
rond , vertoonende de gedaante van het Hoofd eens 
Spinwiels ; eerft groen , met zeer vecle Leedjcns , of 
Schubbetjens , alle voor met (pit ze punten voorzien ; 
op de wijze der Pynappelen wonderlijk gekarteld: tuf- 
fchen welke vecle klcyne dne-bladerige , en drie-ver- 
wige fchoone bloemt jent groeyen; die met'cr tijd ver- B| ocmcn 
gaan; en daar na woiddc Vrucht, tot zijne rijpheyd 
gekomen , gezien zeer aangenaam blcck-groen , met 
ichoon Incarnaatdoormengd: ook de randen en de pun- 
ten van al de Schitbbeijens meteen zeer bevallijk geel 
wonderlijk vereïerd ; doch van binnen geheel geel : 
vochtig van aart, of vol Zap: houdende van binnen 
cenige doorlopende Draadjens, ook inwendig een hard VcrJerbe- 
en taai Mars; waar in men vind zommige Zaad-kor- BEa? 
len , roodachtig van vcrwe. Is zacht om door te fnij- 
den. Heelt een lieflijke reuk , en aangename fmaak ; 
eenige als die van ccn rijpe Pcrzab^, andere als die van 
een t'.ergemotte-pecr ; wederom andere als die \auMclkj 
en van Honig. Het varlch U) tgcparflte Zap uyt de voortref- 
Vrucht is als zoete Mofi, waar aan men zich nauwelijks lijkhcyd 
kan verzadigen. In zonderlinge lekkerheyd gaan deeze dcr ***** 
alle andere Vruchten van America te boven ; waar in 
nochtans de ccne Ananasdc andere, gelijk ook ingroot- 
tc, overtreft. 
Deeze nu berdirccvenc zeer fclioonc en wel-fma- Op wat 
kende Vrucht heeft op zijnen top zitten een Tros van ^y^Sj 
klcyne, getandde , en digt te zamen-gevoegde {-lade- 13n g C . 
ren, vercierd met ccn leevendig en blinkend-rood, zeer wonnen 
bevallijk. Welke afgefnecden, en ten lialvcn in de aarde word. 
gefloken zijnde, fchiet H ortelen, grocyd voort , en geeft 
na verloop van ccn jaar ccn nieuwe Vrucht. Alleen dee- 
Zcr wijs kan men de Ananas vermenigvuldigen , en al- 
tijd-durend maken. Want als de Vrucht rijp gewor- 
den, en afgelneeden is, vergaat terftond de oudcSVr*^, 
en word wech geworpen. 
De Avanas syi VESTRIS» of wilde Ananas , grocyd Aitanai 
op ter hoogte van tien, twaalf, ook wel veertien voe- Syh-tjhii , 
ten. Heeft een fterke, dikke, bleek-bruyn-vcrwige, °' w,,dc 
vol - 7 ap zijnde , en in vecle Ztjde-tab^en verdeelde Woncï." 
Wortel; uyt welke voortfehicten zeer vecle en digt bij 
malkander gevoegde Bladtrcn eenaanocnamegroen- 
lieyd; niet dik van aart; ftaandc gcmecrcljjk ccn wev- 
nig Gcuts-wtjzic y en fleevig ; in gedaante die van de Bladeren. 
Aloë niet zeer ongelijk ; veel langer en brceder als die 
van de TAMME Ananas , doen op de zelve wijs ge- 
field : ook aan de randen getand , en aldaar voorzien 
met veelc zachte Doornen; eyndigende voor aan ineen 
fterke en fcharpc Doorn. 
Uyt het midden dcczer 1 ' lader en komt te voorfchijn Steel, of 
een ronde , gladde , met vcelc fcharpe Doornen , en Stam. 
van binnen met veelc vocluighcvd voorziene Stam , 
van zulk een hoogte, als alreeds genoemd is, en van 
de dikte eencr gcniecne Karfjcboom. Op wiens boven- 
fte punt ( gelijk ook wel in liet midden van de Stam ) 
ccnigc weynige Trojfcn van digt te zaam-gevocgde Bla- Bloemen. 
deren groeyen : uyt welke voortfehicten eenige Takken, 
houdende voor aan de punt een klcyne Tros, van eeni- 
ge digt bij malkander gefchikte, gcel-verwige, tcede- 
re , en zeer lieflijk riekende liladeren ; welke worden 
gehouden voor de Bloemen zelfs, Uyt deeze ziet 
men fpruyten een dikke, korre, welriekende Ayr, die 
van onze Rietten niet zeer ongelijk, doch fchooner van 
vcrwe : welke in haar zclvcn vergaat , en op de aarde 
neervalt. 
De Vruchten, ovaals-wijze rond , en hingcndc aan Vruchten, 
ronde, niet zeer lange Steeën, komen voorr aan het 
onderfte der gemelde Tal-ben. Hebben de grootte Vga 
een gemcenc Aleloen. De vcrwe is zeer fchoon en aan- 
genaam uyt den geclcn-rood. Zijn ook aardig ge- 
fcheyden 
