495 Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek, 49Ó 
Aanwin- 
ning. 
Chr. k 
Cofia tih. 
jirom. cnp 
C. Dur/m 
hifi- Plant 
fel. 16. 
CuiLTifi 
i. 4. Simp. 
Aanmerk- 
lijkheyd 
van het 
Zap der 
Vruchten. 
Anzenyen 
van de 
wilde A- 
nanas. 
fcheyden in zommige uytflcckcndc , of verheevcne 
Deelen , of Schubben, op dc wijze van een gedroogde 
Cypres-noot. In het ceten vallenze niet onlieflijk van 
fmaak; doch zijn te zamcntrckkcndc van aart, en niet 
zeer aangenaam voor dc Mond : waarom ze ook wcynig 
begeerd of genuttigd worden. 
Deeze Plant word aangewonnen en vermeen igvuldigd 
door hare jonge Scheuten, welke voortkomen tuflch.cn 
de Bladeren, zittende bij de aarde. 
KRACHTEN. 
DE welriekende Vrucht der tamme Ananas is 
warm cn vocht van aart. Word niet alleen 
in Zuyker ingelegt, of geconfijr , maar ook , 
geheel rijp zijnde, uyt de hand gegecten ; doch matig; 
zou anders meer quaad dan goed doen. Want door 
de veelvoudige vochtigheyd zouden ze At Maag te zeer 
verkouden j waar uyt dan naderhand groote hitte cn 
Koorts ontfhat. Ook zou het Zap, als van een fchar- 
pe en bijtende natuur , door het al te veel gebruyk de 
Tong befchadigen , en de Keet verhitten. Dcrhalvcn 
men zich hier ontrent voor overdaad moet wach- 
ten. 
Deeze Prfetf&fdgefcheld zijnde, wordovcrlangs door- 
gefneeden j dan met Spaanfchc- of andere Wijn over- 
goten. Dus een weynig tijds gefraan hebbende, tot 
dat ze ten naflenbij hare fcharplicyd heeft verloren, isze, 
gegeejen zijnde , ligt te vertecren , cn voor dc Maag 
zeer aangenaam. 
Het Z.tp daar uytgeparft, of, 't welk veel bceter is, 
door de kracht des vuurs uyt dc rijpe Vrucht gedreven, 
cn dan matig gedronken, vcrfteikt het Hert; verquïkt 
het Gemoed : brengt een qualijk-gefrelde A-iaag weer 
te regr. Is goed voor de pijn Acr Nieren, dc fmer- 
tcn der Blaas, het Graveel; en tecgens Vergif. Ver- 
drijft dc koude Pis, en doed zonder rnocyelijkhcyd 
genoegzaam Www lofen. Dochdegecne, welke zich 
van Koortsen aangetafr. bevinden ; of eenige Gezwellen 
o? Wonden hebben, moeten zich van het nuttigen dcc- 
zcr Vruchten wachten. 
Noch rauw of onrijp zijnde, mogen ze geenszins 
gegceten worden; want dan zijnze zeer fchadclijk ; ja 
zoodanig, dat men daar doorzoo lichtelijk als door ver- 
gif 't lecven zou konncn verliezen. Deeze quaadaardig- 
hcyd kan men gemakkelijk uyt het Zap bemerken : het 
welk van zulk een doorbijtende natuur is, dat, als men 
een Mes , waar mcé' deeze Vrucht is doorgcfneeden , 
een nagt over laat leggen, zonder het algevaagt te heb- 
ben , het zelve 's anderen daags zal gezien worden inge- 
vreetcn te zijn. 
Zes of agt oneen van het uytgeparfïtc Zap der Vruch- 
ten en Steelen van de wilde Ananas 's morgens nuchte- 
ren met Zuyker ingenomen , is zeer goed voor de 
Koorts, Dcfgelijks teegens het wellen der Nieren, cn 
de brand der zelve. Öok voor de hitzigheyd der Lee- 
ver , der Blaas , van de Maag , van de Afanlijk- 
bnd , en meer andere aangeftokene Deden des Lig- 
ciiaams. 
CLX HOOFDSTUK. 
R C M 
P A R Y S. 
A 
ftUs in liet Needcrlandfch ; en in het 
1 LatijtiCiKCEA lutrtiana genoemd, 
j Mijns wcetens met gecnen anderen naam 
• bekend. 
Zij heeft liever een goede, gemee- 
e , zandige , cn wel-gemefttc , als 
geen gemeftte grond. Eemind meer een donkere of 
fchaduwachtige, als een opene plaats; en begeerd veel 
Water. Blijft cenige jaren in 't leevcn. 
Kan felle koude, en allerlcy andere ongclccgcnthee- Hardhcyd. 
den der Winter uytftaan. Geeft ook ieder jaar vol- 
komen rijp Zaad : het welk met een waflende Maan 
van Afaert of aprilde aarde , niet diep , moet aanbe- 
volen zijn. Doch niet alleen hier door worden ze aan- Aanwin- 
gnvonnen, maar ook door hare aangewaflene jonge JVor- nia Ê- 
telen, welke men , op de genoemde tijd, van de oude 
afneemt, cn verplant. 
KRACHTEN. 
CIrcaa van Paryi, of Circta Lutetiana, in Wijn Gebruyk 
gezoden , en zoo warm opgclegt , neemt wech 
dc hardighcyd uyt der Vrouwen Tiorjhn, cn de 
zwelling der Tepelen : ook de hittighcyd en brand der 
Wonden, Zweer en en Zeertn. 
De zelve Wijn 's morgens nuchtcren gedronken , tot Art- 
verzacht dc fmertcn van het Ingewand; verfrifcht de zcn y en * 
Afaag, cn belet her opwerpen der zelve. Is goed tecgens 
de bcctcn en fteeken der sidderen, Slangen, en anderer 
giftige Dieren, daar mee gewaflch.cn zijnde, en ook een 
Roemer vol daar van 's morgens gcbruykt. 
CLXI HOOFDSTUK. 
MAAGDEPALM. 
Ot'd dus genoemd in 't Needcrlandfch: Verfchey- 
in het Latijn Clematis Daphnoi- dcnamcn - 
des , of ook Vinca Pervinca : in 
het Hoogdnytfch Ingru-j : in het 
Franfch Lysseron ; en in het It/U 
liaanfch Vinca, Provinca , Per- 
vinca, of ook Clematidë dafnoide. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden verfchey- 
cenige fchoone cn bezien s-waardige foorten ; nament- dene foor- 
lijk : tcni 
L ClSHATIS DaPHNOILIES MAJOR FLORE Cte- 
RULEO, of groote A/aagdrpalm met een blauwe Bloem. 
H. Clematis Daphnoides minor flore aibo, 
of klepte A-laagdepalm met een witte 'Bloem. III. Flo- 
re purpukeo, of met een purpure Bloem. IV. Flo- 
RE PURPUREo INTER DU M pleno, of met een pur- 
pure Lloem , dikmaal dubbel komende. V. Fotio „ n welke 
AR GENTEO , ET FLORE ALBO AC CCCRULFO VAR IE- W* r zee- 
GATO , of met wit -geplekt e gelijkenis Zilvere Bladeren, en vvnMe Y 
een wit en blauw gejfreepte bonte l loem. VI.Clematis "eczeü 
minor Daphnoides folio aureo , ac flore va- worden. 
riegato , of kjeync Maagdepalm met een bonte Bloem, 
en geele als Goud geplekte Bladeren. VII. Vinca 
Pervinca folio aureo et flore toto albo , 
of kjeyne Aiaagdepalm met Goud-geplekte Bladeren, 
en een geheel witte Bloem • welker Bladeren uyt eyge- 
ncr aart wat klcyner en niet zoo rond vallen als die van 
de wit-bonte ; echter de andere in gedaante en ftelling 
gelijk-vormig. Al te zamen zijnze van ecven dc zelve 
Bouwing en IVaarneeming. 
Zij beminnen meer een goede, gemeene, zandige, Grond, 
als een andere, doch ook wcl-gcmefhe grond. Heb- 
ben zoo lief een opene, luchtige, als een donkere of 
fchaduwachtige plaats; cn willen veel Water. Blijven 
lange jaren in het lecven, cn verdragen alle ongeleegent- 
hecden des tijds. 
Bloeyen ieder jaar in de Voorzomer , behalvcn die Bloey-tïjd: 
met witte of Zilver-bonte Bladeren ; welke in deeze a ' lccn cc " 
Landcn zelden of noyt Bloemen geeft, gelijk mij een SJj ia ° d n - 
twaalf-jarige ervarentheyd met zeekerc gewisheyd heeft deeze 
geleerd ; vermits ik in dien ganrfchen tijd aan deeze Landen 
foort niet meer als een ccnigc Bloem heb gezien in liet b Ü nino y t -" 
jaar 1675. Alhoewel ook dc andere foortcn bloeyen, 
200 gecvenze echter indeezcGev/cften noyt ccnigZaad. 
Worden 
