497 Maagdepalm. Leëpelblad. Basilicom. Wilde BasilicoM. 498 
Aanw 
ning. 
Worden echter overvloedig genoeg aangewonnen door 
hare voortlopende , en van zelfs Wortel vattende jonge 
Schentjens ; die men door dc geheclc Zomer met een 
wafiende Maan kan aiïtceken ; en , verplant zijnde, 
ccn wcynig met Water moet begieten. Zie hitr bij 
na liet Hoofdftuk van dc Bloem des Lydens. 
K R.ACHTEN. 
Mi 
Aagdepalm, of Clematis Dapknoides , is warm 
den cerften , cn droog in den tweeden 
graad. 
In Wijn gezoden, en daar van 's morgens ccn Roe- 
mertje gedronken, docd dc Bloedgang ophouden : ftopt 
allerlcy Pityklonp ; ook dc wttte en roode Floeden der 
Vrouwen: verzacht dc fmerten der M 'oeder; dc Tand- 
pijn ; en is zeer goed reegens het Bloedfpouwen : def- 
Uio/c.;.4- gelijks voor dc Secten en ftceken der g'f"ge Dieren. 
Wtrml. Vcrfterkc ook alle inwendige Deelen. Belet dc Alif- 
Bart*, taf- mailen der zwangere Vrouwen : verdrijft het Coïijlej dc 
Bttykpijn en Darmkrimping: neemt wech dc brand van 
Loèel. I. 
fel. 774- 
OUnt. l 
Simp- 7- 
1.7. 
• Cha- 
m&d. & 
Jervinca. 
Trapa 
t.i. 
dc Msi 
Het uyrgcparfhe Zap in dc Neusgaten gedaan ; ook 
dc Bladeren op het Hoofd gclcgt , docd het Bloe- 
den uyt de Neus ophouden , en verdrijft dc pijn der 
Oortn. 
Het zelve Zap met Wijn ingenomen, of de Wijn, 
daar dit Krtnd in gezoden is, gedronken, docd gemak- 
kelijk Water lojfen, cn geneert wonderlijk alle Honden, 
Tificlen, opene- , of hopende Gaten; te wecten : vier 
handen vol in twee kannen, of acht ponden Wijn, of 
Bier; tot zes ponden gekookt, cn daar van 's morgens 
een Roemertje gedronken. Is daarenboven goed voor 
het zwellen der Nieren , en andcrer inwendige Dee- 
s 
Apnlej. de Het Poeder der gedroogde Bladeren met warm Wa- 
Mtd.Htrb. ter ingenomen s docd pnrgecren, volgens het bcrigt van 
M7' Al'ULEjUS. 
Tim. I. n. Hfen Drachma, ofLcepelvol van het zelve Poeder 
*- a 7- met koud Water gcbruykt , is goed voor dc Water- 
z,ncbtige, volgens het getuvgenis van Plinius; want 
het drijft terftond het Water geweldig af. 
DitAV»^ gedaan in troubelc-oi onl^areJVijn, doed 
de zelve in weynigc dagen weer klaar worden. 
CLXH HOOFDSTUK. 
LEËPELBLAD. 
1 Us in 't Neederlandfch , ook van zom- 
* mige Ltepelkruyd genoemd: in 't 
Latijn en Italiaanfch Cochlearia : 
in 't Hoogdttytfch Letfelkraut; in 't 
Franfich Herbe aux Cuii.i.iers. 
Hier van zijn mij in haren aart be- 
kend drie bijzondere foortcn; als: 
I. COCHLEARIA ROTUNDIFOLÏA , of Leëpelblad 
met gantfeh ronde Bladeren. II. Cochlearia fo- 
liis incisis, of Leëpelblad met tngefneedene Bladeren, 
III. Cochleakia minor Marina , of kleyn Zee- 
leepelblad ; 't welk ik in 't jaar 1 672. ontrent Vfqitart 
in Groeningerland buytcns dijks, digt bij dc Zee qroe- 
yende gezien heb. Is veel klcyncr van liladeren als de 
twee cerfte foortcn; doch dc zelve zijn meerder in ge- 
tal, leggende zich geheel in het ronde, digt en aar- 
dig boven malkander gevoegd. De onderfte zijn dc 
langftc engrootflc; debovenfte, of inwendigfte naaft 
aan het Hert, dc kortfte van Steelen, cn kicynfte. Zijn 
niet geheel rond , maar aan de randen een weynig hoe- 
kig; ook niet zoo dik als de voorgaande van fubftantic. 
Dc Bloemen echter zijn van aart als de andere, doch 
wel zoo groot; ook netter, cn van ccn bcvallijkcr 
aanfchouwïug. Leggende mcenigvuldig met hare tce- 
Drie bij- 
zondere 
foortcn. 
Befchrij- 
pelbhd. 
Bladeren. 
Grond. 
1'la.tts. 
dcre Steeltjens vlak op dc aarde in *t ronde : aan welke 
zeer klcync Knopjens voortkomen ; waar in een kleyn 
Zaadje word gevonden , niet wel zoo bruyn als dat 
van dc andere. Aj deeze foorten zijn van ccven de zelve 
Bottwing en Waarneeming. 
Zij beminnen ccn gemeen e , goede , zandige , en 
ook geen zandige, maar, uyt cygener aart , een wel- 
gemeftte grond. Hebben liever een fchaduwachtigc , 
alseenopcne, luchtige plaats; ook veel Water. Blij- 
ven niet meer dan twee Zomen in het leevcn. Verdra- 
gen allerlcy ongclccgenthecdcn des tijds. 'bloeyen in 't 
tweede jaar ; gcevcn volkomen Zaad , cn verrterven 
daar mcë. Moeten dcrhalvcn met een wallende Maan 
van Alaert, April, of (om vroeg in de A/ay te mo- 
gen gebruyken ) in j-Sugufius , op nieuws in dc aarde , 
niet diep, gezayd zijn : waar door ze ook alleenlijk ver- 
meerderd konnen worden. 
KRACHTEN. 
LFcpelblad, of Cochlearia, is warm in den cerften, Dod. in 
en droog in den tweeden graad. Add-.t.Ui. 
De Bladeren in een Salade gcgcctcn , of der Lg '^j l u 
zclvcr uyrgeparftte Zap met Wijn gcbruykt, of het f 0 >, j6». 
Kruyd in Wijn gezoden , en ieder morgen nuchteren 
ccn Roemertje daar van gedronken , is zeer goed voor "^"^' r ' 
de Scbcurbuyk^, of Blauwjchuyt : voor dc gczwollcn- 
of verftopcheyd van de Milt. Zuyvcrd het "Bloed : 
en genceft allcvley vuylc /weeringen des Monds , daar 
mee gewaflehen of gcfpoeld zijnde. 
Het Extraft., uyt dccze Plant getrokken , heeft ce- 
ven het zelve vermogen. 
foor- 
CLXIII HOOFDSTUK. 
BASILICOM. 
An ccn aangename en zeer licffelijke Namen, 
reuk, word, mijns wectens , in het 
A'eederlandjcb met gcenen anderen als 
deezen naam beteckend. In 't Latijn 
Basilicum , of Ocymum : in het 
Hoogduyifch Basilicen : in 't Franfch 
Basilic: in het Italiaanjlb BasiliCo. . 
Hier van zijn mij in haren aart bekend agt onder- Agt on- 
fcheydene foortcn ; tc wecten : 
I. Basilicum m.\ximum , of aldergrootfie Bafib 
com. It. PurpurascenS , of purpure Bafilicum. 
III. Majus vulcare, of gemeenc groot e Bafilicum. 
IV. Majus foliis incisis, of groote Bafilicom met 
ingefneedene Bladeren. V. Magnum citronatum, 
of groote Bafilicum, riekende ah Citroen. VI. Mi- 
nus citronatum, of kjeyne Bafilicom , met een z,eer 
vercjuikjiende Citroen reuk. VII. Inodorum, of Ba- 
filicom ronder reuk. VIII. Ocymum minus Gario- 
fhyllatum, of kleyn e Bafilicom , met een aangename 
Nagel-reuk- Al tc zamen zijn ze van dc zelve £ou- 
wing en i ! aarneeming. 
Zij beminnen een goede, gemecne , zandige, holle Watvoor 
aarde, met een- of twee -jarige Paardcmift, en 't Mol eea aarde 
van verrotte Eoum-bl.idercn matig doormengt : ccn 
vrije, wcl-gclcegcnc plaats, cn wcynig vochtighcyd. 
Zijn zeer tcedcr van aart , cn willen groote hitte. 
hloeyen lang: gcevcn in decze koude Landen noyc 
ccnig volkomen rijp Zaad, ten zij bij een goede ongc- 
mecn-warmc Zomer. Blijven ook niet langer dan een 
jaar in 't lecven: vermits ze niet alleen door een kleyne 
Pijp, maar ook door koude of veel Reegen verderven 
cn fcliiclijk verftervcn. 
Moeren derhalven met een waffendc Maan van Ainwin- 
jiprtl of Ainy weer op nieuws in Potten luchtig , "ing. 
cn niet diep gezayd , ook op een gantfeh warme plaats 
gezet zijn. Dus gehandeld, geeft het Basilicum. 
Iï MINUS 
zij bemin- 
