499 Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek, 500 
eencfoorc. . 
minus Gariophyllatum , of kleyne Bafilicum , 
riekende als Nagelen, dikmaal rijp Zaad. 
Verande- Het welk hier gewonnen t cn ieder jaar, in de ge- 
" noemde Maand van .-/pril, de aarde weer aanbevolen 
"zijnde, op het derde jaar veranderd, en in het jaar 
1662. bij mij 700 krullende van Bladeren is geworden, 
dat het noch Bloem noch Zaad kon voortbrengen; cn 
deczer wijs een gantfeb andere foort fchecn te zijn; ee- 
vcnwcl haren natuurlijken reuk behoudende. 
KRACHTEN. 
. -djïïicftm is verwarmende in den tweeden graad. 
V\ Heeft daarenboven in zich een klcyne , doch 
onnatuurlijke of onaangename vochtighcyd : waar 
door het inwendig niet anders als matig mag gcbruykt 
worden. 
Het verfterkt zeer het Hoofd , door zijne lieflijke 
reuk. Een wcynig van het Poeder der gedroogde 
'Bladeren met Wijn ingenomen ; of in Wijn gekookt, 
cn daar van gedronken , verfterkt het Hert : verdrijft 
de Hert-klopping: maakt een vrolijk. Gemoed: is aan- 
genaam aan de Alaag : neemt wech de opnfpingen 
der zelve : ook de Winden : docd gemakkelijk Wa- 
ter laffe* : vermeerderd de Afolkjin dèr Vrouwen Bor- 
ftcn : is goed voor een verouderde Hoeft : voor de Wa- 
ter- en Geelzucht ; opend ook dc vcrfloptheyd des 
Hoofds. 
Dc Bladeren cn Steelcn gefloten; dan met Garflen- 
mcel, Oly van Roozen , en een wcynig Edik ver- 
mengd , geneezen de ftecken der Scorpioenen : ook 
allcrlcy heete Gexjwellen cn Ontfteekingen \ want daar 
opgclcgt zijnde, makenzc dc zelve rijp, en vertee- 
ren ze. 
Met het Zap dcczer Bladeren en Steelen dikmaal de 
Oogcn gebet, verdrijft dc duyfterheyd der zelve : ver- 
droogd ook de lopmg, traning, en de daar opvallen- 
de Zinkingen. Zuyvcrd cn verhelderd daarbeneevens 
her Gedicht. 
Het Zaad , van een te zamentrekkende en hcclen. 
dc kracht, vierentwintig uuren lang in Wijn tc wey- 
ken gelcgt, geeft van zich een (lijmerige cn taye .voch- 
tighcyd. Deeze gedaan op de kloven der Tong, ge- 
need: de zelve. 
Galt». l,b. 
MtJ.Simp. 
Ditft. U. 
c. 171. 
Tlin. I. 10. 
hé. Simp. 
Bod. 
Villa mv, 
in Horio 
San. c.6%. 
CLXIV HOOFDSTUK., 
WILDE BASILICOM. 
Verfchey- ^^M^^^^p'P het Ncedcrlandfch dus genoemd , 
?\vord in het Latijn gchcctcn Ocy- 
sMUM SYLVESTRE : CLINOPODIUM ; 
) cn puLrciuM montanum : in het 
) } Hoogduyifch wilde Basilien: in het 
ï Franfch Basilic sauvage .- in het 
Jtaliaanfch Clinopodio , Ocimo salvatico; en 
ook Basilico salvatico. 
Twee on- Hier van zijn mij in haren aart bekend twee ondcr- 
dcne hcy " ^^y^ 006 fotwtenj als: 
ioonen, ^ Clinopodium majus , of groote -wilde Bajïli- 
com. II. Clinopodium minus, of kleyne wilde Ba- 
Jïlicom. Zijn niet van de zelve Bouwing. 
Grond. Ecvenwel beminnen zc bcydc een goede , zandige 
aarde , matig met oude Paardcmifl doormengd : een 
openc , luchtige , wcl-gelecgcnc plaats ; en niet al te 
veel vochtighcyd; maar ook met een al te 
droogte. 
Groote Het Clinopodium majus, of groote wilde Ba- 
iïom*" f ll,com ' vcr P- !at ni « haafl. Kan allcrlcy ongelcegent- 
' hecden der Winter uytfhan. Geeft ieder Zomer Bloe- 
men , maar in dceze Gewcflcn noyt , als bij goede 
droogc tijden, volkomen Zaad. Het welk met een 
wallende Maan van siprtl'ivi een Pot, niet diep, moet 
groote 
gezayd zijn. Doch niet alleen hier door word deezc 
foort aangewonnen ; maar ook hare aangewafïcne jonge 
Wortelen , welke men op dc nu genoemde tijd van de 
oude afneemt, en verplant. 
Het Clinopodium minus , of hjeyne -wilde Ba- 
filicum , blijft niet langer dan eene Zomer in 't Iceven. 
Geeft niet alleen Bloemen, maar ook in den Herfji rijp 
Zaad; doch verderft dan. Moet derhalven in de ge- 
noemde Maand, cn met dc gcmelddc Maan, op nieuws 
de aarde, door het ingeleydc Zaad, weer aanbevolen 
worden. Alleen hier door kan men ze vermeenigvul- 
digen. Doch ook dikmaal komen ze door het uytgc- 
valIcncZ-W, niet alleen in de May, maar zomtijds in 
het midden van dc Zomer, genoeg van zelfs op. Wel- 
ke jongen dan veeltijds de koude der Winter konnen 
verdragen, cn onverdcrflijk bij hare leevendige groen- 
heyd blijven. 
KRACHTEN. 
Kleyne 
wilde Ba- 
iilicom. 
Aanwin- 
ning, en 
aanraer- 
ki„ g . 
>E wilde Ba/Oh 
of Oc 
Sjthejlrc 
DE 
wat warm en droog van aart ; daarenboven een 
wcynig tc zamentrekkende. 
^Gefloten , en gelegt op heete Puyften , het fprenkt Diofc. I. j. 
Vuur, hopende Zeeren , de Rooi , cn diergelijke Ge- C -S°- 
brecken ; defgclijks op de beeten en fteeken van al- 
lcrlcy gtftige Dieren, is zeer goed tot geneczing van 
de zelve. 
Iu Wijn gekookt, en daar van gedronken , ftoptder 1-9- 
Vrouwen Alaandftonden , cn allcrlcy Buykloop : is ook * ' *" 
goed tccgens bekomen vergif. 
Het Zaad van dc -wilde Eafilicom is verdrogende , Galen. Ub. 
te rugge drijvende van aart, en dun van Dcclcn. Hct 5 " 7 ^' 8 - 
zelve gefloten , C n met Wijn ingenomen , wecrflaat iT'/ii' 
defgclijks rik vergif; geneed ook de betten cn fteeken 
der giftige Dieren. 
CLXV HOOFDSTUK. 
HERMODACTELEN. 
Iet alleen dus in het Neederlandfch , Verfchej. 
maar ook van vcele cenoemd Tyde- ^ e namen. 
üüïb^BIfiÈ LooztN » Tyloozun, Teylroozen: 
^^^a^E ' n ^ Ct Lati 3 a C °lchicum; wijlze 
T^?^MiF 2eer vcel in ^ ct E y ,an d Colchis 
grocyen ; Hermodactylus , en E- 
phemerum lethale. In het Hoogduytfch Zeitlo- 
sen : in het Franfch Mort au chien; en in het 
Jtaliaanfch Colchico , Ephemero , cn Hermo- 
DATTILO. 
_ Hier van zijn mij in haren xsxtveclc veranderlijke aar- Vede ver- 
dige foorten bekend; namcntlijk: anderlijke, 
I. Colchicum AUTUMNALE FLORE SIMPIÏd , ji ar<ii K c 
of Hermodaffelcn, anders Ttjdeloo^en, met een enkele O0Ttca ' 
Bloem , bloeyende in den Herfft. II. Flore pleno 
autumnale, of met een dubbele in den Herfft bloeyen- 
de Bloem. III. Vernum elore purpureo, of in de 
May bloeyende , met een purpure Bloem. IV. Autum- 
nale flore variegato, of met een fchoon-rood- 
geftreepie bonte Bloem , bloeyende in den Herfft. V. R.E- 
TlcuiATUftl , of met een Ruyts- of Nets-wijz,e ge- 
fihakelde en wonderlijk^gefprcnkelde Bloem ; ook ge- 
noemd Colchicum agrippinum. VI. Flore lu- 
teo, of met een gecle Bloem; en dan noch veel meer 
andere, onnodig hier op te tellen, wijlze al te zamen 
van eene Bouwing en Waarneeming zijn. 
Zij beminnen uyt cygener aart een goede, zandige Grond, 
aarde, wel voorzien met twee-jarige Paardcmifl : een 
vrije, genoegzaam ter Zon gelecgcne plaats, en ma- 
tige vochtighcyd. Verdragen flrenge koude, cn allcr- 
lcy andere ongclecgcnthcedcn der Winter : doch gce- Aanwin- 
ven in onze Landen noyt cenig volkomen rijp Z.iad. ni "S* 
Wir- 
