5 Q 5 
Winde. Scammonie. 
506 
haar moet reegenen, Rijp , of fterke 'A'or/? verdragen. Moeten der- 
waarnec- ] ia l V cn , in een Pot gezet zijnde, in 't begin van O'do- 
TOQa " ter binnenshuys worden gebragt, op een goede, luch- 
tige plaats , waar in niet anders als bij vriezend Weer 
word gevuurd. Gedurende de Winter begiet men haar 
flegtS zobcrlijk met Recgcn-watcr van boven; want 
door een weynig tc veel zouden ze in deezc tijd lichte- 
lijk verrotten. Men mag ze ook niet weer buyten 
ftcllen , voor in het begin van April, met een zoete 
Lucht en aangename Rccgen ; en dan noch cevenwel 
haar voorzichtig dekken voor koude nagten, vcdWater, 
en h, 
■nden. 
Aanwin- Men kan haar vermeenigvuldigen , cerrt, door haar 
nia S- Zaad, het welk met een wallende Maan van Afaert of 
April, niet diep, in een Pot word gelegt. Ten ande- 
ren , door hare aangegroeyde jonge Wortelen , welke 
men op de genoemde tijd van de oude afneemt , en 
verplant. Deeze Wortelen zijn dun , bleek-verwig , 
en doorlopen de aarde. 
Indiaan- Het Convolvulus Indïcus PENNATus,/"fe E- 
de met LEGANS trnuifolius, of Indiaan fche Winde met ge~ 
geveeder- veederde Bladeren , is zeer bcziens- waardig. Deeze 
de Bladc- fchoone "Bladeren komen te voorfchijn aan beyde de 
rcn * zijden van hare omwindende bruyn-vcrwige Steelen ; 
niet tecgens malkander over geftcld; gefcheyden in tien, 
twaalf, en dikmaal meerder zeer dunne, ook voor in 
een eyndigende declcn , ontrent een halve (troobrcedte 
van malkander gefchikt ; te zamen uytmakende de 
lengte van een halve vinger, wat min of meer, en de 
breedte van ontrent eer. vinger-lid. De verwe is don- 
ker-groen. 
Grond. Deeze foort bemind de zelve aarde , plaats, en Wa- 
ter. Blijft niet meer dan cene Zomer 'm het leeven. 
Bladeren. G cc f t [ n d CC7C Landen ter nauwer nood, in den Her/fl, 
Bloemen. Bloemen, fchietende lang uyt hare Knoppen; tuflehen 
ieder Blad een alleen, of ook wel meerder bij malkan- 
der, zich vertoonende. Nier groot zijn ze, en van ge- 
daante als een vijf-hoekige Starre $ blcek-rood van ver- 
we; een weynig als geftrcept, en zonder ecnige reuk. 
Doch nimmermeer komt'er eenig rijp Zaad van. Der- 
Aanwin- halvcn kan dit flag niet aangewonnen en vermecmgvul- 
ni °B' ^/g^worden , als door Zaad (uytwarmcrGcwcft'enher- 
waarts overgezonden) op nieuws weer gezayd iri een Pot, 
en gantfeh warm gezet. Opgekomen zijnde, mag men 
deezc jonge Plant jens , weegens hare tecderheyd, niet 
reppen; anders zouden ze geen Bloemen konncn voort- 
brengen. Met alleen weynig vochtigheyd moet men 
ze onderhouden. 
Winde ey- Het CoNVOLVULUS NON COWOLVUIUS AR GEN' - 
geen Win- TEUS Angustifouus , of Winde , eygentlijk, geen 
j c _ Winde , met /malle , hayrachtiqe , zilverachtige Bla- 
deren , een halve vinger, wat min of meerder lang, een 
ftroo breed, niet regt tecgens over malkander aan hare 
Steel voortkomende, aan welke ze alderfmalft , voor 
fpits toegaande , en alleen in her midden met een regt- 
Bladeren. doorgaande zichtbare Ader voorzien zijn , is een beziens- 
waardig Gewas , waar meé mijnen Thuyn eenigc jaren 
heeft gepronkt. Blijft in deeze Landen niet langer 
dan drie jaren in het leeven. Laat in de Winter ha- 
re Bladeren niet vallen, maar word altijd ecven jeug- 
dig gezien. 
Watvoor Bemind een goede, zandige aarde, wel doormengt 
een^grond mct cc , n W eynig twee-jarige kleyn-gewreevene Paarde- 
raiod. mu ^ ' en nec °' u y t van binnen verdorvene Boo- 
men: een warme, luchtige, vrije, wcl-gcleegene plaats, 
cn matige vochtigheyd. Brengt ieder Zomer voort een 
Bloemen, klcync purpurachttge Bloem , zeer wel gelijkende die 
Van de kleyne gemeene Winde , doch niet zoo groot ; 
maar eeven als die van het Dortcnium van Pedacius 
Dioscorides ; ook op de zelve wijze gelijk als met 
vouwen of ployen , doch zoo wel ter zijden als uyt de 
bovenfte punten der teederc Steeltjens, voortkomende. 
Geeft ook, bij een goeden, warmen cn drogen Herfj], 
Zaad. zomtijds volkomen rijp Zaad. 
Vak teeder van aart. Kan geenszins verdragen veel Hoe met, 
koude Her //l -reegenen , Rijp, of ecnige P'orfl. Moet de*M t«- 
dcrhalvcn , met een walfende Maan van April in een ^"e t foott 
Pot gezet zijnde , in 't begin van OHober binnens huys waarnce. 
worden gebragt , op een altijd luchtige plaats , daar men. 
niet dan met vriezend Weer door een Oven in gevuurd 
word ; met zeer weynig lauw-gemaakte vochtigheyd 
van boven befprengt, (want door een weynig te veel 
zou ze in deezc tijd terftond verrotten j en niet voor 
in het begin of ten halvcn van April, na dat het Wcér 
zich aanfteld, met een zoete Lucht en aangename Ree- 
gen weer buyten gezet; dan noch voor veel vochtig* 
oejd, koude nagten , en fchrale Winden voorzichtig 
gewagt zijn. 
Ieder Poorjaar geeft zc uyt hare Wortel nieuwe Scheuten , 
Scheuten. Wanneer nu deeze regt aan het wa (Ten zijn jj? „ 
geraakt, worden de oude wechgenomen : dan grocyen trent te 
de jongen dies tc krachtiger voort, en gecven bcctcr handelen. 
Zaad: het welk met een walTcndc Maan van April in 
een Pot, niet diep, ook hol cn luchtig , word gezayd; 
vcrmits'cr wel vijf in de zelve Pot mogen blijven, zon- 
der vcrplantig. Alleen op deeze wijze kan deeze foort Aanwin- 
vermeenigvuldigd worden. nio S* 
KRACHTEN. 
DE groote gemeene witte Winde, of Convolvulus Gal. lib. 
major vulgaris fiore albo , is warm en droog 
van aart ; daaibeneevens ontfluytende en ver- 
tecrendc. 
Het uytgcparflte Zap met Wijn ingenomen , opend DifcL+i 
het Ligchaam , en is goed voor de Wormen. c - 39- 
Het gediftil leerde Water van de k/eyne gemeene Win- DoJ. m 
de met purpure Bloemen , of Convolvulus minor vul- hl" 
gans purpureus, verzacht dc pijn der Oogen, cn ncemt'er 1 ca ^' 
dc roodigheyd van wech : defgclijks de brand en hittig- 
heyd van andere uytwendige declcn des Ligchaams, zoo 
wel als dc imvendige. 
Het Zaad met Wijn ingedronken , drijft het Water 
der Blaas voort. 
De Indiaanfche Winde, of Convolvulus Jndicm , is 
warm en droog in den cerflen graad. 
De Bladeren in Wijn gezoden , cn daar van gedron- nurantei 
ken, zuyverd het Ligchaam; jaagd door dc Stoelgang Hl- M. 
af alle rauwe , dikke , /lijmerige , of pituiteufe , ook-/'"'''* 7 '' 
zwartgallige overvloedige ï/oc/j/cm. Daarenboven dc lan- 
ge en ronde Wormen der Darmen : maar verwekt ook 
walging, en qualijkhcyd der Maag. 
CLXVIII HOOFDSTUK. 
SCAMMONIE 
[^jêEn Edel en deugdzaam Gewas, word Namen. 
^PJ Ê&Ji-È^ ^ us g enocrr| d in het Neederlandfch. 
(M^!S I" nc t Latijn Scammonea, of 
1*^$ Scammomum : in het Italiaanfih 
g ook Scammonea. Het Zap hier van 
in een Oueeappcl, met deiLjrncrigheyd 
van Psyllium of Vlookrliyd, gekookt, daarbij 
gedaan zijnde een weynig Mastix , word gchcctcn 
Diacridium ; een zeer treflijk pitrgeer~middel , bij 
veelc genoeg bekend, en dikmaal gcbruykt. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden Drie 
drie onderfchcydene foorten , te weetcn : derfchey. 
I. Scammonea vfra Syria, of oprekte Scammo- LooT * 
nie uyt Syrien. II. Scammonea Monspeliaca ro- 
tundifolia, of rond-^ebladerde Scammonie vanA1om~ 
pelliers : bij Carolus Clusius genoemd Scammo- 
nea Valentina, dat is , Scammonie van Valentie, 
of Apocynum oyARTuM , zoo veel als vierde foort 
van Apocynum. III. Scammonea Monspelien- 
iiusi lo.vgifoi.ia 3 of lang-bUdcrige SsAtnmonie Van 
I i J Mom~ 
