507 Beschryving der Kruyden , Bollen en Bloemen , III Boek , 508 
Oprc 
Scair 
Hoe waar 
tc nee- 
men. 
Scimmo- 
nie van 
Mompd- 
liers, me 
lange BI» 
deren. 
Waarncc- 
raing. 
Rond-ge- 
Mompclliers. Alle zijn ze van cevcn de zelve Bouwing 
en Waartieeming. 
Zij beminnen nvt cygener nart ccn goede, gemcene, 
zandige aarde, mee het Mol der van binnen verdorve- 
ne Boomen , of" in plaats van het zelve met bet Mol 
van verrotte Boom-bladeren , doch gecne vcttighcyd , 
vermengt : een wel ter Zon gelecgene plaats, voor alle 
koude Oojlc- en JVoor de-winde 11 befchut ; matige, en 
voor alles niet tc veel vochtigheyd. Blijven lange jaren 
in *t Iceven. 
De Scammonfa VER A Syria , of opregte Scam- 
monie uyt Syrien , geelt in dceze koude Geweften noch 
Bloem noch Zaad. Is zeer teedcr van aart. Moet der- 
halvcn door Zaad, uyt Syrien of andere hcete Landen 
herwaarts gezonden, met een wafTcnde Maan xsnAfay, 
niet boven een ftroo diep, zoo wel gezayd als verplant 
Zijn in een Pot; ook niet meer als een in elk der zelve 
zijn gebten, vermitsze ccn dikke Wortel maakt. Aan 
ccn daar bij geftokene ftok wind ze zich om , op de 
wijze van een Convolvttlus , of Winde. Nauw moet 
men haar wagtcn voor Rijp, Vorjl, cn koude Herfji- 
reegenen; vermits door dceze laatfte lichtelijk verrot : 
voorts, in het eynd van September , of het begin van 
Oftobcr, na dat dc jaarstijds bcquaam of onbequaam is, 
binnens huys brengen, op een luchtige cn altijd-warme 
plaats ; weynig of geen vochtigheyd gcevcn , maar 
droog houden door dc gehcele Winter, in welke ze al 
hare Bladeren verheft : ook niet voor half April, met 
een zoete Lucht cn aangename Rcegcn , welke hare 
Bladeren weer docd vernieuwen , buyten (lellen ; dan 
noch wel wachten en voorzichtig dekken voor veel 
Reegen , koude natten, en fcbrale Winden. Word niet 
aangewonnen als door liet gemcldde Zaad. 
De ScAMMONEA MoN S PE LI F N S I U M LONGI FO- 
lia, of Scammonie van Aiampelliers met lanqe Bla- 
deren, krijgt gantfchelijk niet zulk ccn zware, maar in 
tccgendcel een lange, tcederc , dunne, vol Melkach- 
tig Zap zijnde, cn witte Veezdwortel; gelijk ook heeft 
het Scammonea rotundifolia Monspf.liaca , 
of rond-gebladerde Scammonie van Mompclliers. Uyt 
de zelve fchieten zomrijds zijde-fcheuten: door welke 
deeze foort zich bij gclccgentheyd, alhoewel zobcrlijk, 
laat vermeemgvuldtgen , wanneerze in April met een 
wafTcnde Maan afgcfneeden, cn in ccn Pot, gevuld met 
dc gemcldde aarde , gezet worden. 
's Zomers moet men haar zoo wel voor veel Reeqen , 
als 's Winters voor koude en vorjf bewaren; bij tijds 
binnens huys op de gemcldde plaats , cn weer ter gc- 
noemdcr tijd buytcns huys brengen. Lenige jaren oud 
zijnde, geeft zc ieder Zomer Bloemen, maar noyt , 
eenig Zaad. Laat ook 's Winters hare Bladeren val- 
len ; en bekomt tecgens dc Aïay weer nieuwe, welke 
zich met hare Stcclcn om een ftojc drayen, cn opwaarts 
klimmen. 
Deeze Bloemen komen voort tufTchcn de Bladeren 
in het bovcnfïc gedeelte aan de Steeten. Zijn op een 
Steeltje onder , ook boven op klcync korte Steelt jens 
ruftende, veelvoudig, tufTchcn dc dertig en veertig in 
getal, Kroons-wijze digt bij malkander gevoegd : niet 
groot; wit, beftaandc uyt vijf Bladertjens , Stars-wij- 
ze gefield: doch laten noyt eenig Zaad na. Hare Bla- 
deren , welkczc, gelijk alreeds gezegt is, 's Winters 
laat vallen, zijn van een aardige aanfehouwing ; bleek- 
groen van verwe , hebben inwendig ccn Melkachtig 
Zap: zijn een vinger lang, doch boven korter, achtereen 
duym, wat meer of minder breed; ook aldaar met twee 
rond toegaande Vleugelen, gelijk als uyrgehoold , voor- 
zien : tufTchen welke het Steeltje , daar ze op ruften, 
ontrent een vinger lang gefteld is. Voor gaan ze fpits 
toe, op dc wijze van een Slangen-ton^. Aan dc randen 
zijn ze flcgr ; groen-verwig ; inwendig vercierd met 
fchoone Aderen ; altijd twee cn twee regt tecgens over 
malkander aan de Steel voortfprtiytcndc. 
De Scammonea Monspeliaca rotundifolia. 
H 
'f rond-geUaderde Scammonie van Mompelliers , bc- bhJcrJt 
.lunsde zelve aarde en vochtigheyd. Moet op de zei- Scimtuo- 
ve wijze 'icboit-ivd en Waargenomen zijn ; krijgt defr^e- nic van 
lijks in dceze Landen Bloemen, op een warme plaats ge- J^"™' 0 '" 
zet zijnde, maar noyt eenig Zaad. 
KRACHTEN. 
Et Zap uyt de Wortel van Scammonia vera , *tn»i. lil,. 
of opregte Scammonie , getrokken , docd zeer 1 ^M*'- 
krachtig purgeeren; is de Maag zeer laftig, en Mt ï ' l ' 
veroorzaakt groote ontroering in het Ligchaam : de MifiLliu 
Darmen gelijk als fchrapende , doorknagende, cn hct<-'. 
Bloed oncftcckcnde. Moet dcrhalven met groote voor- Y,rntUm 
zichtigheyd, en niet ais zoo bereyd zijnde, gelijk hier 
boven gemeld is, inwendig gcbruykt worden; welke Mti. 
Bcrcyding dan Diagridium word genoemd. Niet ltin ' L lö ' 
meer dan zes, agt, tien, of twaalf Grcynen ten hoog- c ' 8- 
ften, na gclecgcnrhcyd der krachten, en van de fterke 
natuur des Lijders , mag men hem ingecven , met wat 
Cremor Tartan , cn twee of drie druppelen Anijs- of 
Venkel-oly, tot meerder zeekerheyd ; doch niet aan 
zwangere Vrouwen, oude Lieden, of Kinderen. 
Dit Diagridium, of Scammonmm , ontlaft door de 
Stoelgang het Ligchaam van alle galachtige , fiijmeri- 
ge, melancholijke en waterachtige Vocht igheeden; der- 
halven het zeer goed geoordeeld word tecgens Geel- 
zucht, Pleuris, cn verwarring in de Harffênen. 
Word derhalven ook met goed voordeel gedaan bij 
vcclcrlcy Eleiiuarien, Conferven, Pillen en andere Ge- 
nccs-middelen , om dc zelve dies te beeter te doen 
werken. 
Dit Scammonium met Honig cn Oly vermengt , Diofc ƒ.4. 
fcheyd alle koude gezwellen; met Edik, genceft alle c - *1 U 
Schitrfthcyd, daar op geftreeken ; cn neemt wech het 
Sciattca, of dc Heupen-pijn. 
Met Wol, als een PeJJ'us, gcbruykt, verwekt de 
Maandjhndcn ; drijft ook dc doode Vrucht; defgelijks 
de Nageboorte af. 
Dc Wortel in Edik gezoden, met Garftenmcel gefto- ZXsmmm 
ten, en plaafters-wijs opgclcgt, is zeer goed voor het h, fl- pl - 
Podagra, het Flerezijn , cn de Melaatsheid. >M"8. 
CLXIX HOOFDSTUK. 
Brafiliaanfche Lombaardfche 
L I N S E. 
de Brazilia- 
nen Pagimirioba; en van de Portu- 
, .J^£& / 'Jf geezen Herva DE Bicho. 
zi i bemind een goede , zandige 
aarde , met een weynig twee-jarige 
Paardcmift, cen-jarigc Hocnderdrck, cn het Mol der 
van binnen verdorvcncBoomcn, of in des zclvcn plaats 
het Mol der verrotte Boom-bladeren, doormengt: een 
opene, luchtige, warme, vrije, cn wel ter Zon gclce- 
gene plaats, doch niet te veel vochtigheyd. 
Het is ccn gemeenlijk hoog-opfchictendc /Y/i»/, wel- 
ke uyt eygener aart een , twee , en ook meer jaren 
duurd. Groeyd van naturen Struvelachtig. Krijgt 
aan hare blcek-gcclc Steden fchoone,, donkcr-grocne 
Bladeren, vermengt met cenige bleckheyd; ingedaan- 
te die van het Orobits , of groote Krok\, zeer gelijk ; 
doch niet zoo rond , maar een weynig Ijngwcrpig , cn 
voor eyndigende in een fpits punt. Tcegens de Winter 
krijgtze Bloemen, kleyn en geel, zittende boven aan 
de Steelen ; cn lange Zaad-pen/tjens , maar nimmermeer 
in deeze Landen Zaad: daarzc ook niet des Winters 
over blijft ; want niet alleen vergaat ze door koude 
Hcrjji- 
Een Stru- 
yelachtied 
Plant. 
Bloemen , 
der Zaad. 
