513 Comyn. Hartshoorn. Keyzerskroon. Cortusa. Natclkruyd. 514 
Vier ver- 
anderlijke 
cn kluchti- 
ge Jbor- 
ï.tlü.1. i.allerley Gezwellen , daar op gelegt zijnde. Met een 
foi.yaó. wcynig Zaad van Pccterfelie vermengd , en mee Wijn 
ingenomen , helpt dc gcenc die bloed pijfen, cn haar/fi- 
ter niet wei kannen lojjen. Neemt wech de walging van 
de A/aag , de Geelzugt , cn Zwijmeling des Hoofds : 
genceft de bceten der Giftige Dieren , met Wijn gedron- 
ken. Met Edik gcbruykt , verdrijft den Hik,; en is 
Zeer goed voor dc gcenc , die van de Steen cn liet Gra- 
veel werden gcqucld. 
CLXXriI HOOFDSTUK. 
HARTSHOORN. 
Trd in 't Ncederlandfch niet alleen dus, 
maar ook van zommigc Krayen- 
voet genoemd. In 't Lattin Coro- 
Nnpfs, CornuCervi, en Stel- 
laria: in 't Hoogduit fch Kn^EEN- 
FUSZ i'm't Franfch Dent au ChieN, 
CornedeCfrf, of Pied de Corneille; en in 
t Italiaan fch Coronofo , CuRNo Cervino, en 
Herba Stella. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden ec- 
nige veranderlijke kluchtige foorten, als: 
I. CüRONOPUS , of CoRNU CeRVI VULGATUS , 
of gemcene Hartshoorn. II. Coronopus RF.Pens , 
of kruypende Hartshoorn. III. Sylvestris hirsu- 
TIOR , of wilde rttygc Hartshoorn. IV. Corono- 
pus SYLVESTRis minor , of kjeyne wilde Hartshoorn, 
ook genoemd Cauda Muris , 'of Muyzestaart, 
wijl haar Zaad dc Ainyzef aarten zeer gelijk is. Niet 
alle zijn zc van ccven dezelve 'Bouwing cn Waarnee- 
ming. 
E evenwel beminnen zc al te zamen een goede , ge- 
mcene, zandige, zoo wel gemefhe als ongemeftte grond: 
een opene , luchtige , vrije , en wel-gclccgene plaats : 
zoo liet matige droogte, als veel Rccgcn. Konnen felle 
koude , cn alle andere ongclccgcnthccden des tijds en 
Winters uytfhan. 
Het Coronopus vulcaris, of gemcene Hart s- 
hoorn, cn sylvestris Hi RSüt ior , af wilde Harts- 
hoorn met ritygc Bladeren, blijven ccnigc jaren in 't lee- 
ven. Geevcn zoo wel in het cerfte als in de volgende 
jaren volkomen Zaad, cn zijn van een harden aart. 
Het Coronopus rkpens , of kruypende Harts- 
hoorn , blijft niet langer dan twee jaren in her lecven. 
Geeft dc tweede Zomer Bloemen ; in den Hcrffl rijp 
Zaad; en verfterft. 
Het Coronopus minor sylvestris, of kjeyne 
wilde Hartshoorn, anders cauda Mu Ris , of Aiuyze- 
fiaart, vergaat ieder Zomer , en kan niet langer in itand 
blijven. Moet dcrhalvcn met een wadende Maan van 
Afaart of April door Zaad (gelijk ook al dc andere 
Soorten) t'elkens weer op nieuws , niet diep , in de 
aarde gclcgt , werden aangewonnen. Dikmaal komen 
ze van zelfs , door 't neergevallene Zaad, overvloedig 
genoeg voort. 
Gemcene 
Harts- 
hoorn, cn 
wilde. 
Kruypen- 
kleyne 
wilde. 
KRACHTEN. 
Trag. lii.i 
tap. ti. 
üiofc. 1. 1 
taf. 1 j-3. 
JEgin. I. 7 
H- 
■ ■ Artshoorn, of CornuCervi, is koud en droog van 
aart; ook te zamen-trekkend. 
Dc Bladeren in een Salade gegecten , of in een 
Warmmoes gekookt , of dc gcheclc Plant met zijne 
Wortel in Wijn gezoden , cn daar van 's morgens een 
Roemer vol gedronken , flopt dc Buykloop ; ftild het 
bloeden van de Nieren en andere Dcelcn : neemt wech 
de brand en andere Gcbrcekcn der zelve; in tcegendccl 
haar vcrflcrkendc. Koomt te hulp dc gecne die bloed 
[pauwen , ook die bloed pijfen. Is zeer goed tcegens 't 
Graveel en de rijdende Steen ; dc krimping en winden 
des Bitjks : ook dienftig voor alle Koorizcn, welke ha- 
ren oorfprong uyt verftoptheyd hebben genomen ; niet Boden. lt- 
allcen van deeze Wijn gedronken , maar ook dc Blade- <■■ 14. i» 
ren van buytcn op 't hert gclcgt ; waar doorzc dan de 
Mcnfchcn als van 't Lijf gevaagd werden. 
Het kruypende Hartshoorn , of Coronopus Repens , is 
een wcynig verwarmende cn verdrogende van aart. 
Rauw, of gezoden in een Salade gebruykt, is niet on- RutU.dè 
aangenaam voor de Maag. In Wijn gekookt, en daar Nst.Stkfi 
van eenigc weeken lang ieder morgen een Roemertje '**•'•*** 
gedronken, helpt dc gcenc, welke beladen zijn met de 
W-uerzugt , genoemd Anafarca. 
De Wortel gedroogd , gcpulverizcert , en daar van Matth.L*. 
met Wijn een lcepcl vol ingenomen , verdrijft het Co- c 113. 
hjkj cn geneeft dc bectcn der giftige Dieren. 
CLXXIV HOOFDSTUK. 
KEYZERSKROON. 
s6f Us genoemd in 't Ncederlandfch : 
■$fiSS\Yihet Latijn gcheeten Corona Impe- 
1 R ialis : in 't Hoogduytfch Kaisf.r- 
" klpi ¥ °^ Keyser-kron : in het Franfch 
ffs~3?Jm Couronne de l'Emperf.ur ; in 
T^jr^fSfy'tLtaliaanfch Corona Real^ 
Hier van zijn mij in haren aart bc- Veele ver- 
kend geworden ecnige beziens-w aardige , veranderlijke j^"^" 
foorten; als: waardigs 
I. Corona Imperialis flore rubro , of fbortcn. 
Keizerskroon met een roode Bloem. II. Flore pal» 
lido ruero , of met een blcck^roode Bloem. III.Flo- 
Re albo duplici ordine cincto, of met ten 
dubbele rj van zuyver-vitte Bloemen , boven malkan- 
der, van een heerlijke aanfehouwing. IV. Flore 
LUTEO , of met een getle Bloem. V. Flore luteo 
Ruben te , of met een geelc Bloem , en blcck^roode plek? 
ken. VI. Flore lutf.o liniis alkis variega- 
to , of met een geele Bloem , vercierd met witte Stree- Van wel- 
pen ; hebbende gemecnclijk twee rijen Bloemen boven ke hu-r 
malkander. VII. Floro rubro binis i'lorum a!™"™*. 
of met een roode Bloem , cn 
«Oei 
-iklijk. 
ORDlNIBUS PRA7.D1TA 
twee ordren van Bloemen boven malkander. VIII. Co- de laatfte 
RONA Imperialis flore duPLiCi , of Keyzcrs-'- 
kroon met cc» dubbele Bloem. IX. Laticaulis, of 
breed-gejleelde Kcyzerskroon. X. Maxima, of zeer 
grooie Keyzerskroon. XI. Corona Imperialis 
Chinensis folio variegato, of Keyzerskroon 
uyt China met bonte Bladeren van een fchoon gezigt : 
welke tc Brujfel is te vinden in den Hof van den ccr- 
waardigen Heer Godenis ; cn waar van tot noch toe, 
wecgens hare ongemecne raarheyd , een ccnigc Bol niet 
tc bekomen is onder de honderd Ducaten. Al te zamen 
zijnzc van dezelve r Botiwmg cn Waarneeming. 
Zï) beminnen een goede , gemcene , zandige aarde , Grand, 
met twee-jarige Kocyemift wel voorzien : een vrije , 
bcquaam-gclccgene pbats, en veel, of ook matige Ree- 
gen. 
In April geevcn Ze Bloemen, en in dc Zomer volko- Bloemen, 
men rijp Zaad. Verdragen Sneeuw, fkxke Voriï, cn ZuA> 
allerlcy andere ongelcegenthccdcn der Winter. 
Hare Bollen , welke van een onaangename reuk zijn , Hoe met 
werden ieder jaar , in 't begin van Julms , uyt dc aar- dc^Bojjen 
dc genomen, op een droogc plaats gclcgt, cn in Septem- | CÜ u... 
ber , met een volle Maan (na dat men dc grond op 
nieuws omgeworpen , en met Mift voorzien heeft ) 
weer ingezet. Hoe zulks dieper werd gedaan , hoe de 
Bollen zich bccter vcrmecnigvuldigcn. Men laat ze ook 
wel twee jaren over ftaan, en necmtze flcchts in 't der- 
de jaar uyt; hetwelk, na een ieders gelieven , zonder 
eenigc fcfiadc of ongdcegentheyd kan gefchicden ; in- 
zonderheyd alszc ftaan onder andere /Jollen; gelijk hier 
vooren van meer andere Bloemen met Bei-wortelen is 
gezegt. 
Kk 
Zij 
