Navelkruyd. Geniculata. 
Vijf ver- 
anderlijk, 
aardige 
Schonnc 
BIocmcQ, 
Aller- 
groot ite 
Navel- 
kruyd , i 
opregte 
Vcnus- 
NareL 
Aanwin- 
ning. 
CLXXVI HOOFDSTUK. 
NAVELKRUYD. 
M der gclijkhcyd wil in het Needer- 
landfch dus genoemd. In het Latijn 
gchceten Cotyledon, of Umbili- 
cus venEris : in hec Hoogduytfcb 
Nabeekraut: in 't Franfih Lscuel- 
les ; en in het Italiaanfch Umbilico 
(of Omeilico) ni Venere. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend ecnigc vcran- 
: dcrlijke aardige foortcn; te wecren : 
I. Cotylcdon maximum, of aldergrootjle Navel' 
kruyd; 't welk ook word genoemd Umbihcus ve- 
neuis VERUSj of opregt Vénut Navelkruyd. II. Co- 
tyledon folio serrato , of Navclkruyd met ge- 
daagde Bladeren. III. Fouts oblongis serratis, 
of Navelkruyd met lange gedaagde Bladeren. IV. Co- 
ttledon medium r-OLiis sobrotundis , of mid- 
delbare foort van Navelkruyd, met rondachtige Blade- 
ren. V. Cotyledon AQU ATI c u M , of H 'ater-nave l- 
kriiyd. Al tc zamen zijn ze van ecven de zelve Boinving 
en Waarneeming. 
Zij beminnen van naturen een zandige , gemcenc 
grond, met twee-jarige Kocycmift wel vermengt : een 
luchtige, vrije, cn bcquaam-gelecgenc plaats ; ook ta- 
melijk veel Water. Konnen in de H inter fterkc kou- 
de verdragen. Geevcn verwondcrens-waardigc, gantfeh 
fchoonc Bloemen; doch zeer zelden, en niet anders dan 
bij warme drooge tijden, volkomen rijp Zaad: waar 
doorze zobcrlijk; maar hier teegens overvloedig ver- 
meenigvuldigd konnen worden door hare aangegrocydc 
jonden, welke men met een waffende Maan in April of 
Atay van de oude neemt, en verplant. 
Het Cotyiedon maximum, of aldergrootjle Na- 
velkruyd , anders ook gezegt Umbilicus veneris 
j. VERüS , of opregte Venus-navel , geeft ge meen cl ijk 
elke Zomer volkomen rijp Zaad; 't welk in de Maand 
van April of September-, met een wallende Maan, in 
een Pot de aarde bevolen moet zijn, niet boven twee 
ftroobrcedte diep gelegt; vermits het lang daar in blijft 
eer het opkomt. 
Niet alleen kan deeze foort aangavonnen en vermee- 
nigvaldigd worden door dit Zaad, maar ook door hare 
ronde Bolwortel; die men , wanneer het Loof vergaan , 
en liet Zaad rijp geworden is, 't welk gewoonlijk in 
y.-dius gefchied t opnecmen, doch op geen andere tijd 
verplanten, en dan niet van hare plaats bewecgen moet; 
■wijl het zonder fchade niet kan gefchieden. Dit be- 
hoefd men niet ieder jaar te doen , ten ware men 't 
zoo begeerde. Kan ook niet lang buytcn de aarde 
goed blijven, wijl zc den aart van andere Bollen niet 
aan zich heeft. 
KRACHTEN. 
rilt aldergrootjle Navelkrujd , of Umhilicttt Pé- 
TJP 
. I ï nerts veras , is vocht en koud van aart ; een wev- 
Calen. lib. 
MtA. Simp. 
nig te zamentrekkende : ook verfpreyd het, jaagt 
af, en drijft tc rucge. 
JEgin. /-7. Het Zap zoo wel van de Bladeren als Wortelen, met 
'■3- Wijn gedronken, neemt wech de brand van een hitsi- 
ge Maag • verwekt het Water der Blaas : is goed voor 
't Graveel , en de ontfteckende Nieren. 
Lonicir. Met Honig-watcr ingenomen , is dienftig voor de 
Duft M fft t * rm *& ,t 'g*' Het zelve Zap gelegt op het fprenkt 
f.oi. 'Vuur, heete Gezjwellen, de Roos cn vurige Puyjlen, ver- 
jaagt deeze qualcn, cn gcnccftzc fpocdig. 
noden, in Het Gcdiftillccrdc Water der Bladeren word ge- 
Miït.US' bruykt teegens dc gebreeken der Leever, Longe, Müt, 
Afaag cn A/oeder, een tijd lang 's morgens gedronken. 
Geneeft ook dc gejehcurdheyd, cn de zweerenfat Dar- 
men. Eeveo het zelve vermag dc Wortel , in Wijn 
gekookt. 
Dc Bladeren gefloten , cn met Varkens-reuzel zon- AbuUu 
der Zout vermengt, en plaafter5-wijzecpaNcrIcyZ3i>«- 
ren, Wonden, en andere vcrzccringcn gelegt, geneeft'*''*'' 
de zelve, en ftild het bloeden. Is zeer goed voor dc 
Kropzjweeren , Klieren, het xaeeUtn van den Hals, cn 
diergelijke ontjlcekingcn , daar op gedaan. 
CLXXVII HOOFDSTUK. 
GENICULATA. 
■Us genoemd in het Latijn : op het Namen. 
Neederlandfch Kniekens- of Leede- 
kenskruyd , om dat dc Takjens over 
al met Knietjens of Leedetjens vercierd 
zijn. Geeft, door dc fchoonhcyd der 
teedere Bladert jens , dc Oogcn der cu- 
K,t Liefhebben een bevallijke aanfehouwing. Ver- 
gaat niet haaft, maar blijft lange jaren in het leevcn. 
Waft van naturen, in dc Amertcaanfche Landen. 
Uyt het Zaad, van daar alderceift aan ons overge- ' r 7 ai j 
zonden, is, boven vermoeden , een Plant voortgeko- allen. erft 
men. Het zelve fchiet in dc aarde veclc dunne, lange, uy'Amc- 
ronde, en bruyn-verwigcA?f^f/iyör/f/fn-. uyt dc zelve ncM ™^ 
ecnige dikke cn houtachtige Scheuten: uyt welker bo^ 
venfte vccle ronde, teedcre, ook wel tot ontrent drie 
maat-voctcn hoogte regt-opfchietende Steelen te voor- 
fchijn komen ; aardig begaafd met vecle ronde cn als 
uytftcckende Knietjens, of Leedetjens, niet wijd boven Wortel, 
malkander geftcld. Uyt deeze grocyen , nu uytdc Steden» ed 
ecne, dan uyt de andere zijde der Steel , een goed deel ülatleiei1, 
andere korter en tcederdcr Steelt jens : aan welke weer- 
zijds , regt teegens over malkander , zich vertoonen 
zeer kleync, aangenaam-grocne, langwcrpig-ronde Blx* 
dertjens, voortkomende op dc wijze van Acacia, zom- 
tijds dertien, vijftien, zeeventien, ja noch meer in ge- 
tal , na gclccgenthcyd van de grootte cn lengte; doch 
altijd voor in een eyndigendc. In dc Mond geknauwd, 
word mcn'cr geen zonderlinge fmaak aan gewaar. 
Uyt het bovenfte Knietje, of Leedetje, aan het on- GeJaante 
derfte gedeelte van het hoogfte Blad, ziet men dc Hloe- d " ' ,luc " 
men opfchietcn , ruftende op teedcre, ronde, en korte raen ' 
Steelijens; van een gedaante gelijk het inwendige op- 
ftaande dingetje in de Bloem van Arum , of Ka/fsvocr ; 
of ontrent als dc Bloem van Acorus, of Welriekende LU'. 
ftaandc regt op; dun cn tccdcr van aart; in het mid- 
den op het dikfte; doch voor in een fpits punt eyndi- 
gendc: twee vinger-leed en , wat meer of min , lang ; 
grijs-wit, of witachtig van vcrwc, en beftaande als uyt 
een wollige flof. Als ze eenige dagen lang in hare 
kracht hebben geftaan, vergaan zc eyndclijk iri haar zei- 
ven, zonder ccnig goed Zaad in deeze koude Gcwcftcn 
na tc laten, en vallen ter aarden. 
Ecvenwcl word deeze Gfniculata aangewonnen Amwia- 
door hare bij de Wortel uytgefchootene jonge of oude ning- 
Spruyten, welke men met een Mes ten halven ïnfniid , 
op de wijze der Angelieren : cn alszc dan jonge Fce- 
z,clworte!tjens vcrkrccgcn hebben , neemt menzc met 
een wallende Maan in April v$n dc oude Scheuten af, 
cn men verplant ze in Potten , om haar 's Winters bin- 
nens huys tc konnen brengen, vermits ze de onguerè 
Wmter-lucht deezcrLandcn, buyren ftaandc, niet kon- HocJeeie 
ncn verdragen. Ook moet men binnens huys haar op een Piailt 
bequamc plaats ftellcn, en haar geenszins veel Water, 
maar alleen een matige, lauw-gemaakt Rccgcn-warer- 
fche vochtighcyd geevcn. Dc gemelddc Potten moe- 
ten gevuld zijn met een bequamc grond , genoeg- 
zaam doormengt met goede twee-jarige Koevc- een 
wcynig een-jarige Paardemift, en veel zand zonder ee- 
nigc zoutigheyd. 
Deeze Plant bemind van natuur een warme , wol Moet 
Kk x ter 
