519 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek , 510 
waarge- 
nomen 
wolJen. 
het Lec- 
derjens- 
kruj J. 
Veclcrlcj' 
meelt in 
hare 
Bloem 
verander- 
lijke lbor- 
Hardheyd. 
A, 
ning door 
Zaad , gaat 
ter Zon gelcegene plaats , voor alle koude Ooffe- en 
Noorde-wmden wel bewaard. In de Zomer niet te veel 
VVaccr ; en gedurende de Winter niet meer als matige 
vochciglieyd : zou anders lichtelijk verrotten. Moet 
ook in de laatrt-gc meldde tijd zijn gefield in een war- 
me plaats, waar in, bij vriezend Weer, word gevuurd 
door een yzeren Oven : dochtcvoren moet menze,zoo 
lang als mogelijk is, door de opene Vcnftcrendc Lucht 
laten genieten. 
KRACHTEN. 
~V Xlf aangenaam, fchoon, en beziens-waardig Ge- 
l \ 8 WM is venvarmende tot in den tweeden , en vcr- 
— drogende in den cerften graad. Maakt ook een 
weck Ligchaam. 
De Wortelen alleen , of ook met de Bladeren, ZOO 
wel groen als gedroogd, in ftukken gcfnecden, en dan 
anderhalf, of twee uuren in Franfche- of Spaanfche 
Wijn, in Bier, of in gezond Hoender-, of in Vlccfch- 
nat van Hutspot , gekookt , en daar van 's morgens 
nuchteren ctn klcyn Roemertje vol, ook wel 's achter- 
middags het vierde deel van een pintje, of wat meer- 
der , gcbruykt , opend de Zweetgaten , verfterkt en 
rcynigd de 'Blaas; neemt'cr de pijn van wech; verdrijft 
de Bityl'J.'rimpiug: helpt krachtig de gecne, welke niet 
wel , of niet zonder groote fmerten haar water kon- 
nen maken. Is daarenboven zeer dienftig voor het 
Graveel en de koude Pü. 
CLXXVITI HOOFDSTUK. 
SAFFRAAN. 
Ord in 't Neederlandfch van elk met 
dcezc naam genoemd. In het Latijn 
Crocus, of Crocum : in 't Hoog- 
duytfib Saffran in het Frdnfcb 
Safran : in 't Italiaan/tb Choco, 
of ook Zafferano. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden 
veclc , mecfl: in hare Bloem veranderlijke foortcn, na- 
mentlijk : 
'I. Crocus vernus flore cccruleo, of in 't 
Voorjaar bloeyende , anders , Afay-Saffraan , met een 
blauwe Bloem. II. Flore purpureo , of met een 
purpure Bloem. III. Flore algo , of met etn witte 
Jilocm. IV. Flore flavo , of met een gecle Bloem. 
V. Flore albo fundo violaceo, of met een wit- 
te Bloem, en blatnve purpure grond. VI. Flore al- 
bo striis violaceis , of met een witte Bloem en 
purpure Jlrcepen. VII. Flore luteo striis vio- 
laceis , of met een geele Bloem en pa.njj'cbe fireepen. 
VIII. Crocus plrsicus odoratus flore pleno 
albo lt RUBRo variegato , of welriekende Saf- 
fraan uyt Perkten , met een dubbele , fchoon-witte en 
rood-bonte Bloem. IX. Autumnalis verus, of op- 
regtc Hcrfft-jaffraan. X. Autumnalis cccruleus, 
of blauwe Herff-fiffraan , en veel meer andere, onno- 
dig hier op te tellen , wijlze doch al te zamenvan cener- 
«y Bouwing en Waarnecmig zijn. 
Zij beminnen een goede, gemecne, zandige grond, 
met twec-jarige Koeyc-, en een weynig Paardemift ver- 
mengt : ook ten opene en luchtige plaats. 
Verdragen zoo wel veel Reegen, als droogte. Kon- 
nen fïerke koude, en andere ongelcegcnthcedcn des tijds 
uytflaan. Geeven niet in elk, maar alleen in zommi- 
ge jaren volkomen rijp Zaad : 't welk met een volle 
Maan van September op een bijzondere fchaduwachri- 
gc plaats moet gezayd zijn. Dan komt het in 't vol- 
gende Voorjaar uyt de aarde voort, doch qceft voor 
decerrte maal geen Bloemen; ooknietals na verloop van 
Zi'cven, agt, ncegen, of tien jaren daar na. Waaromze 
Gal. lib. 
Simp. 6. 
JEgin.l. 7. 
l.i. c. 341- 
Diofi.l. 1. 
Tuchf. Üfi. 
niet door Zaad , maar veel bcquamer door hare aange- 
waffene jonge Bollen aangewonnen en genoeg vermeenif- 
vuldigd worden. 
Men neemt dcezc Bollen ieder jaar op uyt de aarde , Door de 
in het begin van Julius. De jonge fcheyd men af van aangewaf- 
de oude, en men legt zc op een drooge plaats. Als men jf"^"^ 
nu de grond op nieuws vervarfcht en gerncit heeft, zet 7C cl bee- 
menze met ccn volle Maan van September weer in de ter. 
gemcldde aarde ; welke altijd van het onkruyd gezuy- 
Verd, cn rcyn gehouden moet zijn. Echter is het niet 
nodig, de Bollen ieder jaar op te necmen. 't Behoefd 
alleenlijk om het derde te gcfchicdcn; inzonderheyd als 
ze geplant liaan onder andere Bollen. Want haar in de. 
aarde re laten blijven tot op de gemcldde tijd, doed haar 
gantfchlijk geen fchadc: in tecgendccl, zommige bren- 
gen dan veel meer jongen voort, cn worden in hare£o/- 
len zeer vcrbcctcrd. 
KRACHTEN. 
SAffraan, of Crocus , is verdroogende in den eer- 
Hen, en verwarmende in den tweeden graad: ook 
verteerende, verzachtende, en een weynig te za- 
mentrekkende van aart. 
Over al word ze in fpijzen gedaan, weegens haar aan- 
gename geur, en verwe. 
Matig gcbruykt, verfterktze het Hoofd, Hert cn 
de Maag : verquikt , en vervrolijkt het Gemoed ; is 
dienrtig tot verdrijving van de zjwaarmoedigheyd. 
Een halve Scrupel Saffraan met Spaanfche Wijn in- 
genomen , brengt alle rauwe vochtigheyd der Borfl tot 
rijpheyd. Is goed tecgens den Hoef. Neemt wech 
dc verftoptheyd van de Longe en Galblaas : dood de 
Wormen ; Is ccn zeer bcquaam hulp-middel voor de 
uytteerende menfeben; teegens de Engborjliabcyd , Pleu- 
ris , Dronkenfcbap , cn Geelzucht. Bcvooi derd de ver- 
douwing cn verteering der fpijzen : verwekt de Afaand- 
ftonden : drijft uyt de 'Nageboorte , en doodc Vrucht ; 
ook het Water van de Blaas. Maakt luit tot het Ecbte- 
■werkj. geeft aan het Aangezicht een goede verwc: ver- 
oorzaakt rujl : zuyverd het Bloed: ftrijd teegens het 
vergif-, geneert de bectcn en fteeken der Scorpioe- 
nen, Spinnen, en andercr giftige Dieren , daaropgclegt 
zijnde. 
Met Melk uyt der Vrouwen Eorftcn vermengt , 
belet het loopen cn tranen der Oogen. Verzacht dc 
ontftceking der Hoos , het wild Vuur, cn andere Ge- 
zwellen. 
In Rooze-water of Melk geweykt, cn dan het Aan- 
gezicht daar mee beftrceken, bewaard, als men de Km- 
derpokjens heeft , de Oogen : belet , of drijft te rugge 
de beete Zinkingen, welke in zoodanig een Ziekte op de 
Oo^en komen tc vallen. 
Een Dracbma Saffraan met Wijn, of inccnigc Spijs 
ingenomen , geeft zoo ccn onmatige verheuging aan het 
Hert, dat men daar van al lagchcnde fterft. 
In Wijn gclegt , en dan daar van gcbruykt, maakt 
den menfeh zeer dronken, cn al tagebende gelijk als uyt- 
x.innig, of dol. 
Saffraan in dc Mond geknauwd, en een weynig daar 
in gehouden , dan een gcblankj\el te Juffer beademd, doed 
haar rerftond bleek worden , cn haar valfche fchoon- 
heyd verliezen. 
Dc Wortel van Saffraan gedroogd, gcpulverizeert, 
en daar van met Wijn gedronken , doed het Wa- 
ter der Blaas gemakkelijk Ioflcn , en verdrijft de Gcel- 
XMcbt. 
Men bcreyd ook in de Apotheeken vecle fraye Com- 
pojïnen , of mengzelen , van dit Gewas ; als : Oxy- 
crocium, Crocomagma, Extrattxm , en meer dierge- 
lijke , welke hare zonderlinge deugden in de Genees- 
konrt hebben , en voor veelerley quade toevallen zeer 
dicnrtig zijn ; te weeten: 
Het Uxycrocmm verzacht de Zeenuwen, ook allei ley 
hardi"- 
Sernpio hb 
TragmiA 
