Konkommer. Koohnbioeü. 
»<5 
:rlijkc 
waardige 
foorr.cn , 
in getal 
naiij^wcc- 
Mmvi 
Welrie- 
kende 
Turkfche 
Wortel. 
Steel. 
Gedaante 
der Ulade 
fmeerd , neemt wech de fmartcn der Zeenuwen s 
van 't Podagra. 
CLXXXIV HOOFDSTUK. 
KOORNBLOEM. 
En wel-bckcnd Gewat , ook van vcc- 
le in 't JVecdcrlandfch Roggebloem 
genoemd , werd in 't Latijn gchecten 
Cyanus : in 't Hoogduytfch Korn- 
blum : in liet Franjch Blavhole , 
Aubifoin, Bluet, cn Soulsie : 
in het Italiaan fch CiaNo , Fior ui Frumento, 
FlOR DEL. FoRMF.NTO , cn BaTTISECULA. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend veclc veran- 
derlijke, ziens-waardige foortcn, als: 
I. Cyanus arvensis flore rubro, ofroode 
Koornblocm. II. Flore Ar. Bo, of 'witte Koor nbloem. 
III. Flore purpureo, of purpure Koornbloem. IV. 
Flore cccruleo, of blauwe Koornbloem. V. Flo- 
re a LBO FiiNDo violaceo, of witte Koornbloem 
met een violette grond. VI. Flore albo fundo 
cccruleo, of witte Koornbloem met een blauwe grond. 
VII. Fi.orf. rubro fundo purpureo, of roode 
Koornblocm met een purpure grond. VIII. Flore 
purpureo fundo Ccl'Ruleo , of purpure Koorn- 
blocm met een blauwe grond. IX. Cyanus major 
latifolius , of groote Koornbloem met breede Bladeren. 
X. Cyanus odoratus Turcicus flore albo, 
of welriekende Turkfche witte Koornbloem. XI. Flore 
Purpureo, of purpure welriekende Turkfche Koorn- 
bloem. XII. Flore luteo odorato , of Turkfche 
geele welriekende Koornblocm. XIII. Cy anus Hispani- 
cus Flore purpureo et a lbo, of Spaanfche Koorn- 
blocm, z.00 witte als pdrpure. XIV.Cyanus arboreus, 
of Boomachtige Koornbloem. En noch meer andere. Niet 
alle zijn ze van ccven de zelve Bouwing cn Waarnceming. 
Eevenwcl beminnen zc al te zamen een goede, ge- 
merjne, zandige ?rond, cerft varldi omgefmeeren ; en 
met een wcynig Paardcmifr. matig voorzien : een openc 
cn wcl-gclcegcnc plaats; matige, en voor al niet te veel 
vochtigheyd. Blijven niet langer dan ccne Zomer in 't 
leevcn. Gcevcn volkomen Zaad , cn verfterven voor 
de Winter. 
Moeten derhalven met ccn wallende Maan vmAf.iert 
of April op nieuws weer aangewonnen worden door 
Zaad , niet diep in de aarde gelcgt. Door geen ander 
middel konncn zc zich ■uermeenigvuldigen : bchalvcn 
dat ze , door 't neer-gevallene Zaad , dikmaal van zelfs 
genoeg opflaan ; tewecten, de gemecne Koornbloemen ; 
waar uyt men veeltijds met groot vermaak ziet voort- 
komen zeer veranderlijke fchoonc verwen. 
De Cyanus odoratus Turcicus flore al- 
bo et puRPURF.o, of welriekende Turkfche Koorn- 
bloem , zoo met ccn witte als purpure verwe , ook om 
hare uytmnntende lieflijke reuk genoemd Ambarf.t- 
te , of Amberbloem , grocyd , uyt een tccdcre , 
met vcclc fiedelen voorziene , en zonder ccnigc fmaak 
zijnde witte Wortel , ter hoogte van twee voeten op , 
ook wel hooger. Uyt dezelve fchiet voort ccn eenige 
Steel; rond, van binnen met ccn wit, voos, cn hol- 
achtig Pit voorzien ; van buyten vercierd met ccn blee- 
kt groenhcyd , wanneer ze witte ; of een purpurachng- 
heydf alszc purpure "Bloemen draagd. 
Aan dcezc Steel fpmyten uyt zeer fchoone Bladeren , 
een kleync hand lang , of ook wel korter : drie, cn 
ook twee vingeren breed ; in zes, zeeven, agt, of nee- 
gen diep-ingejheedene dccleu gcfchcydcn : van welke het 
voorfte is 't grootftc , breedfre cn Ungftc ; doch al te 
zamen gaan ze voor puntig roe ; en zijn rondom met 
groovc, voor zeer fpttze , gelijk als doornige punten, of 
tanden, gezaagd; dikachtig en lang van aart ; uyt den 
blauwen grocn-verwig , doch onder blcckcr ; zoo wei 
om hoog flaande als neerwaarts hangende: in'c midden 
voorzien met ccn regt-door-fchictende Ader, waar uyt 
eenige klcyner ter zijden uytvloeycn ; boven maar ecven, 
doch onder meerder zigtbaar, en aldaar als in de Huyd 
inwendig blijvende. Bitter van fmaak zijn de gedagre 
Bladeren; en komen in 't ronde om de Steel boven mal- 
kander onordcntlijk , en niet tecgens over den anderen 
voort. 
TufTchcn dezelve in het midden , en ook ter zijden Bloem- 
uyt, fchictcn op veele lange, blinkende, ronde, ge- knoppen 
frrceptc, en blootc blceke Steden, niet zeer dik, heb- 
bende op haar bovenfte punt dikke , ronde, donker- 
groene, en tamelijk-groote knoppen, aardig voorzien 
met veele harde , digt op malkander zittende , rond- 
achtige Bladert jens, als Schubberjcns , voor met bray- 
ne Streekjens , gelijk men ziet in bet Centaurum 
aLpinum lutfum , of Perg-fintonc met een geele 
Bloem, Dcezc langzaam open-gaande , ziet men eyn- Bloemen, 
delijk in JhUiu te voorfchijn komen groorc , aanzicne- 
lijkc Bloemen , bcfraandc uyt veele dicp-ingefnccdcne , 
welriekende, tccdcre Tccx-cl-bladcrtjens (gelijk men ïn 
Scabiosa. of Scabiofe , cn Cyanus Arvensis , of 
de kk-yneZCoör«^/ofTO,zicrjdoch inwendig vcclklcyncr; 
ook, haar openende, van binnen hol , dicvanjACEA 
niet ongelijk. Na weynigc dagen vergaan dcezc Bloc- "Z-nd. 
men in haar zclvcn , en laten achter een volkomen 
Zaad , bcfiotcn in ccn hayrigc ruyghcyd. 't Is lang- 
werpig , dun , ccn wcynig gebogen , en blauwachtig- 
bniyn , of ook wel bleek van verwe. 
Dcezc foort is tccdcr van aart. Blijft ook gemecne- p«M 
lijk niet langer dan eene Zomer in 't leevcn. Echter » a flrt ottf j 
heb ik zc wel 's Winters over gehouden; als in die van de over se- 
Jarcn 16*70. cn 16*71. Welke zoo fterk fehoren , dat houden, 
zc in 't begin \mjunins gantfeh geopende Bloemen ons 
lieten aanlchouwcn. Bemind dezelve grond, als wij 
van de andere foorten hebben voorgcfrcld ; maar ccn Grond, 
veel warmer plaats, cn niet te veel vochrighcyd. Werd 
derhalven, met ccn waffende Maan van April , zoo wel Waarne* 
in de Aarde , als in ccn Pot , weer op nieuws gezayd ; min B- 
cn in opene Bloem fbandc , voor den Rccgen gewagt , 
op dat 't Zaad niet mogt verderven ; 'twelk zeer ügtc- 
lijfc door te veel vochtigheyd kan gefchieden. Al de 
andere foortcn van Koornbloemen zijn dit gevaar ook 
onderworpen. Dus waargenomen , geeftze volkomen 
Zaad; cn verderft voor de aankomft der Winter, door 
ccn klcyne Kijp, of van zelfs. 
Het Cyanus Hispanicu? , of Spaanfche Koorn- Spaanfchtf 
bloem , zoo met witte als purperachtige Bloemen , is Koorn- 
ook wel van een aangename reuk, doch niet zoo krach- ocm " 
tig ; ook niet zoo vol of groot van 'Eladtreti , als de 
Turkfche, Werd op ccven dezelve wijze in alles ^cre- 
geert cn behandeld : vermits ze , in den I/erfjl volkomen 
rijp Zaad gcgccvcn hebbende, dan ook 't leevcn verliefd. 
Het Cyanus m,\ )or latifolius , of groote breed- Groofe 
gebladerde Koornbloem , vergaat niet zoo haaft , maar breed- 
bltjfc lange jaren in 't Iecven. Vcrdraagd een openc, 
luchtige , vrije , wel-gelccgenc , dikmaal gerepte , cn bloem, 
genoegzaam gemeftte plaats , veel water , cn allerlcy 
ongelcegenthecden der Winter , zonder eenige fchade. 
Bloejd (gelijk ook al de andere foorten) ccn lange tijd. 
Geeft wel in den Herffl , doch alleenlijk bij goede 
droogc Zomen, volkomen rijp Zaad: 't welk met een 
wafTcndc Maan van April of Afay de aarde moet aan- 
bevolen zijn, niet boven ccn Stroo-brcedte diep gelcgt. 
Door dit middel werd dcezc foort vermeenigvu'digd '. Aan,*,-,,, 
dan ook noch door hare aangcwafTcnc , van zelfs wor- nïng. 
tel-fchietcndc Jongen : welke men op de zelve nu ge- 
noemde tijd van de oude afneemt, cn verplant. 
Het Cyanus Arboreus , of Doornachtige Koorn- r; oom , 
bloem , zijnde de raaide foort van allen , bij mij in het adiiigö 
jaar 16*57. , door overgezonden Amencaanfch Zaad, ffe™? 1 
voortgekomen, is ccn aardig Gcvms , van een bcvallij- OCDI * 
ke aanfchoiiwing. Schiet ïn dcezc Gewcfttn op ter 
LI hoogte 
