533 
Varkens 
ROOD. 
534 
Hoe men 
ha Ïïd. 
En de op 
gekomen. 
Opncc- 
wittc wel 
't Voor- 
jaar. 
Groot 
Hcrrït- 
Va rit en s- 
rooJe lil 
deren. 
van Candien met een geele dubbele , ook SM» riekende 
Bloem , voortkomende in het begin van May. XVIII. 
Cyclamen vernum Antiochenum flore odo- 
Hato VARIEGATO, of Varkensbroed van Antiochien, 
ynet een z>ecr welriekende Wit en violet-gecoulettrde 
Bloem , zich vertoonende in het Voorjaar. XIX. Cy- 
clamen /estivum flore carveo, of Zamer-Vtr- 
kensbrood , met een hjf-verwige Bloem; en dan noch 
vcct meer andere ; meeft al tc zamen van eevcn dc zel- 
ve BoHWing cn Waarneeming. Wijken ook voor geen 
andere Bloemen ter wcereld , zoo wel in dc aangename 
fchoonhcyd der veelvoudige verwen, als in een zeer bc- 
vallijkc welriekcntheyd. 
Al tc zamen beminnen ze een goede, gemecne, zan- 
dige aarde , genoegzaam doormengd met matige twee- 
jarige Kocvc- cn Paardemift : een vrije wel ter Zon 
gclcegcnc plaats (doch daar tcegens in heetc Landen , 
wecgens dc grootc Zonncn-hitte aldaar, een donkere) : 
ook matige vochcighcyd. 
Blijven uyt cygencr aart vcelc jaren lang in het Icc- 
vcn. Konncn fterke koude, cn alle ongcleegcnthccdcn 
des tijds , warm gezet zijnde, verdragen. Geevcn 
zienswaardige Bloemen. Na dat ze afgevallen zijn, win- 
den dc Steden zich aardig in malkander, cn leggen haar 
met hare Knopjens, daar het Zaad in grocyd, op dc 
grond neer. Dcczc openen zich eerft in Augnfïtts des 
volgenden jaars , en dan vind men 't Zaad rijp tc zijn. 
Doch dat van het Cyclamen vernum cn ,-estivum, 
of A-iay- en Zomer -Varkensbrood , verkrijgt veel eerder 
zijne volkomcnthcyd. Alleen hier door konncn dcezc 
foortCO worden aangewonnen ; uytgezonderd her Cy- 
clamen LONGIUS KADIC ATUM flVC RADICE ANE- 
mones, Varkensbrood met een lange Knobbelige Wortel, 
die van dc Anemone gelijkvormig ; 't welk men kan 
vermeemgvttldigen door een afgebrooken ftuk der Wor- 
telen. 
Als nu het gemclddc Zaad gewonnen is , moet men 
het met dc ccrfr-navolgcnde volle Maan in September , 
niet later, de aarde aanbcvcclcn , ruym een ftioobrced 
diep gclegt in een Pot, om 's Winters binnens huys ge- 
zet tc konncn worden. Dan zal het in dc volgende 
Zomer, of ook in den flcrffi , ccril opkomen met een 
kleyn rond Blaadje, cn niet voor 't z.efde jaar daar na 
de cerjle Bloemen geevcn; in welke, met zonderling ver- 
maak, cn voornamcntlijk ook in 't Loof, vcclerley ver- 
anderingen worden gezien. 
Decze opgekomen jongen konncn, om hare tecdcr- 
e hcyds wil , 's Wintert binnens huys gebragt; met een 
.weynig lauw-gemaakt Rcegcmvatcr van boven begoten; 
alszc twee-jaren in de zelve Pot hebben geftaan , dc 
aarde vervarfcht zijnde, met een wallende Maan weer 
daar in gezet worden , tot datzc een of tweemaal heb- 
ben geb/oeyd; waar na men haar mag buytcn laten blij- 
ven, wïjlzc dan de koude verdragen konncn. 
Al dcczc foortcn, het zij datzc jong of oud zijn , 
verliezen in Junitis hare Bladeren: worden dan in Ju- 
Uns opgenomen , cn met een waltcnde Maan terftond 
weer in varflche aarde gezet , gelijk alreeds hier boven 
is aangeweczen. 
Het Cyclamen vernum flore albo odora- 
to , of het in 't Voorjaar voortkomende Varkensbrood 
met een witte welriekende Bloem , bloeyd , niet ieder 
jaar, gelijk de andere doen , maar alleenlijk om 't twee- 
de ; ook draayd dc Zaadkjiop zich niet tot de grond 
neer, gelijk die van dc andere foorten, maar bltjlt op- 
waarts ihan; doch is gcmccnclijk van binnen met zeer 
weynig Zaad voorzien. 
Het Cyclamen kotundifolium majus au- 
tumnale , oF groot Herffl- Varken sbrood met ronde 
Bladeren , brengt van naturen voort uyt ccn Raaps of 
Knols-wijze ronde, matig-groore, ccn duym dikke cn 
blcck-bruyn-vcrwigc Wortel, in An<ijtflns en September 
zijne Bladeren met dc Bloemen, de eenc na dc andere 
uytfpmytcndc, cn haar doorgaans plat op dc aarde neer 
leggende; alhoewel ook zomtijds zich een weynig bo- 
ven dc zelve verheffende. Dcczc Bladeren , ruften GeJlalte 
op twee vinger-leeden lang zijnde, donker-bruyn-vcr- der BUde- 
wigc en vrij dunne Steeltjens. Zijn ccn weynig lang- rcu ' 
werpig-rond ; dc lengte van dc klcynftc vinger breed, 
doch dc middclftc vinger lang; dikachtig van aart: on- 
der uyt den groenen purpurachrig; boven, in *t mid- 
den zwart-giocn , maar aan dc randen voorzien met 
grootc wit-grocne plekken cn ftrcepen ; ook aan dc 
Steelen gclncedcn in twee rond-tocgaandc dcclcn; in 'c 
midden vercierd met vijf, zes cn zeeven grootc Ade- 
ren, waar uyt andere klcyncr haren oorfpiong ncemen. 
Tuffchcn dc zelve fchictcn uyt dc Wortel op lijf-ver- Bloemen.' 
wigc, of uyt den witten paarfchachtigc aardige Bloemt- 
jens , ruftende op blcck-paarUchc regt-opftaande Steelt- 
jens. Zij verheffen zich boven dc Bladeren ; cn alszc 
agt of tien dagen hebben opengedaan , vallenze gant- 
fchelijk neer; nalatende kleync Zaadltnopjens , zich tot Zaad. 
op dc aarde toe in malkander windende; dus cn zoo 
zich drayendc. 
Cyclamen rotundifolium minus hyemale , Kleyn 
of kleyn Winter Varkensbrood met ronde Bladeren , Wintcr- 
i ■■ J ii n J » Varkem- 
krugt uyt ccn kleync Raaps-wijzc ronde cn bruyn- brood nict 
vcrwige Wortel kleync geheel ronde B lader tj 'en s , on- ronde Bla- 
gclijk van grootte , ruftende op tccderc, rondachtigc deren. 
Steeltjens. Dc grootfte zijn ccn groot lid cener vin- 
ger lang cn breed ; onder fchoon bruyn-rood van cou- 1 " en * 
leur; boven in 't midden donker-groen , cn ontrent de 
randen uyt den groenen grijs, of donker -wit. Tuf- 
fchcn welke in dc Winter uyt dc Wortel kleync, blij- 
purpure, welriekende, cn tamclijk-hoog boven dcBla- 
deren uytftcckcndc Bloemtjens oplchietcn. Tijdelijk Bloemen, 
vallenze, als onvergaan, in haar geheel ter neer; waar 
op zich dc Steeltjens met hare Zaadknopjens in het Zaad. 
ronde omdrayen ; op dc aarde neerleggen , cn in dc 
volgende Herfjl een genoegzaam rijp Zaad leevcrcn. 
Cyclamen Aleppicum , af Varkensbrood van Alep- Varkens- 
po , bezit ccn ronde, bruyn-vcrwigc kleync Wortel ; ^ r ° olJ 
uyt welke in den Herfjl beziens-waardige Bladeren aan BiJ^ren. 
den dag komen. Zijn niet zeer groot ; twee kleync 
vingcr-lecden breed , twee grootc, wat min of meer, 
lang; doch ook ongelijk van grootte ; meer opwaarti 
gekeerd als neerwaarts gebogen ftaandc. Ruften op 
blcck-bruync Onder zijn ze donkcr-rood-vcr- 
wig ; boven groen ; met vcclc grootc witte plekken 
en klcyne ftiecpcn , marmors-wijze , aardig vercierd : 
aan de randen ccn weynig, zeer net cn effen, gekarteld. 
Voor cyndigenzc in een ftomp punt; en in 't midden 
zijnzc begaafd met vijf cn zcevcn grootc Aderen, waar Bloemen." 
uyt andere klcyncr voortvlocycn. TufTchcn dc zelve 
fekieten uyt dc Wortel op ecnigc wcynige purpurc 
Bloemen , van ccn geen onaangenamen reuk. Twee 
dagen na datze neergevallen zijn, drayen terftond dc 
Steeltjens met haar ZtuMkgtfje .zich om , cn leggen 
haar op dc aarde neer. In Attgnflus des volgenden jaars 
hebben dcczc Zaadknopjens in onze Gcwcftcn volko- 
men rijp Zaad in zich. 
Cyclamen *sïivüm , of Varkensbrood in de Zo- In deZo- 
mcr bloeyende , krijgt uyt ccn klcyne, ronde dochknob- ^'j™ - 
bclachtigc, bruyn-vcrwigc Wortel vcelc Bladeren, on- j^,. 
gelijk van grootte, ruftende op dunne bruync Steelt- brood. 
jens De grootfte zijn anderhalf lid van ccn vinger, wat 
min of meer, lang; ook ontrent zoo breed; doch wat 
bngwerpig-rond , op de wijze van ccn Hert, voor in 
ccn ftomp punt cyndigende , en achter in twee rond- 
gcfehcydenc dcclcn toelopende; aan dc randen ccn kleyn 
weynig gekarteld : onder uyt den blcck-paariTchcn Cladcrcn. 
groen; boven regt in 't midden donker-groen. Daar 
om hecnen loopen witte vlekken; om de zelve weer toe 
aan de randen zier men andermaal groen , met kleync 
witte (freepjens, In 't midden ook zijn zc vercierd met 
vijf doorfchi etende groote Aderen , waar uyt cenigc 
kleync haren oarlprong necmen. Tufichen decze !'la- Bloemen. 
deren komen uyt dc Wortel voort paarfch cn wit-gecou- 
L 1 z leurde , 
