I 
537 Varkensbrood. Hondstong. Cvmealaria der Italianen. 538 
van May. 
May -Va 1 
BUderëo 1 
cn gedaan- 
kleyncr voort fchicten. Ruften op Steettjem , ontrent 
een vinger lang. Tuffchen welke uyt de Wortel, in 
den aanvang van Afay, groorc, tamclijk-hoog regt op- 
ftaande> Snceuw-witte, cn zeer lieflijk-riekende Bloe- 
men te voorfchijn komen , beftaande uyt vijf lange , 
('malle , gcmeenelijk haar wat omdrayende Bladeren. 
Na de afvalling dcczer Bloemen blijven hare Zaad- 
knopjens ( doorgaans met wcynig Zaad voorzien) regt 
overcynd ftaan , zonder haar (gelijk die van dc andere 
fbortcn doen ) ccnigzins op de aarde neerwaarts te 
drayen. 
t Cyclamen vernum minus fiore albo , of 
k^eyn wit Varkensbroed, bloeyendc in 't begin van May, 
. geelt uyt een ronde, zwart-hruyne , cn teederc IVor- 
t tel niet veel Bladeren , ruftende op paarfch-verwige 
Steeltjens. Zijn niet groot van aart : een goede duvm 
lang cn breed, doch na voren Herts-wijz,e wat fmallcr 
toegaande; onder bruyn-rood , boven donker-grocn , 
vercierd met aardige witte plekken cn fireepen; aan dc 
randen een weynig gekarteld ; cn van binnen begaaft 
met vijf groorc Adertjens , waar uyt vcele kleync 
voortvloeycn. Tuflchen welke in 't Voorjaar eenigc 
kleync, Snceuw-witte, welriekende, uyt vijf Bladert- 
jens beftaande, zeer bcvallijkc Bloemt jens voortkomen. 
Welke na agt dagen neervallen. Dan drayen hare Steelt- 
jens zich nccrwrars tot op dc aarde; cn laten in 't vol- 
gende Voorjaar in dcezc Gcweften een volkomen rijp 
Zaad na in hare Zaadhuysjtns. 
Cyclamen vernum marmoreum, of May-Var- 
' kensbrood , met gcmarmclde Bladeren, is, mijns oor- 
. deels, "t fchoonftc onder al de andere foorten. Krijgt 
■uyt een groote , zwarte, Raaps-wijzc ronde, en met 
vecle teedcre Vcez.e/ingen voorziene Wortel, zeer bcval- 
lijkc Bladeren, ruftende op lijf-vcrwigc Stecltjens. Zijn 
Tamelijk groot, rondachrig, onder ccvcnwcl een wcy- 
nig puntig, vertonende de gedaante van een Hert. De 
lengte en breedte is van ontrent een kleync vinger, 
wat min of meerder : onder purpur-vcrwig ; boven 
in 't midden donkcr-groen , vlims-wijzc gcfteld ; daar 
na met witte en groene plekken, ook zeer fchoon^f- 
marmerde ftreepen , verwondcrens-waardig omvangen : 
aan dc randen tccder gekerfd ; inwendig vercierd met 
vcele groote cn kleync Aderen. Tuflchen dcezc Bla- 
deren fchietcn met dc zelve uyt dc Wortel op , in 't be- 
gin van A'fay , groote witte , welriekende Bloemen ; 
gcmeenelijk betraande uyt vijf lange, fmalle, doch ook 
zomtijds wel uyt zecven Bladertjens , doorgaans haar 
■wat krom drayendc : als deezc Bloem afgevallen is , 
drayd terftond het Steeltje met het Zaadknopje zich 
in malkander, en buygt tot op dc aarde neer; in dien 
{laat blijvende, tot dat in 't volgende Voorjaar 't Zaad 
rijp geworden is. 
KRACHTEN. 
T Ark\cnsbrood , of Cyclamen , is verwarmende en 
•g. \f verdrogende tot in "den derden graad: ook fchey- 
dende, afvagende, zuyvcrcnde, openende, vcr- 
teerende van aart, cn fijn van dcelen. 
Twee of drie Drachmen van het Poeder der gedroog- 
de Wortelen met Spaanfche Wijn of Mccde ingenomen, 
Diofc. I. ». jaagt van onder af alle taye , /lijmerige , galachtige en 
e. ip4- •waterachtige vochtighecden : doed dc geele verwe des 
Ligchaams vergaan, als men zich op de innecming wel 
toegedekt , cn gezweet heeft. Verwekt ook dc AÏaand- 
fionden : opend de verftoptheyd der Leever , Galblaas, 
en Milt. Is goed tecgens dc Engborj/tgheyd, en allcr- 
ley doodclijk vergif: doch veroorzaakt de zwangere 
Vrouwen een misval, en verhinderd andere Vrouwen 
RutS.de tc ontfangen. Ja zou ook de Vrucht in 't Ligctaam 
N.u.siirp. dooden. Het zelve vermag dc Wortel, of een ftuk daar 
■ c - 9+ vm, flegts aan 't Ligcliaam gehangen. Doed echter 
Dod. Z.,i. de W ') ven gMtkkStyL *«W- 
f . 13. De geftotenc Wortel plaallers- wijze op den Euyk gc- 
Mcfues L 
Strnpin i§ 
Temp. 
S.n.p. taf. 
Gxkn. Ut. 
SimpMtJ. 
JEgi.,.1. 7. 
legt, verdrijft het Colijk_cn de Buyk&imping. Met 
Honig cn Azijn vermengt, danopgekgt, geneeft de 
Wonden ; defgelijks dc fteeken en bectcn der Slangen cn 
dolle Honden. 
Met het Water, waarin dcezc Wortel gezoden is, 
ge (looft en gewafTchcn, helpt dc verjïnyfoe , verwron- 
getie Lcedcn ; ook dc gecne , die van het Podagra wor- 
den gequeld. Is goed voor dc Schurtfheyd , en voor 
hitsige Bleynen. Maakt ccn z.uyver Vel. Belet het 
uytvallen des Hayrs , en neemt wech allcrley lidtee- 
Hct Zap , of Nat , der geftotenc cn tiytgcparftte 
Wortelen, zoo lang gekookt, tot dat het de dikte van 
Honig heeft bekomen, is veel krachtiger als dc Wortel 
zelfs. Met Edik vermengt , doed de uyrgefchotene 
Aarfdarm zich weer intrekken, als men de zelve daar 
mec beftrijkt. 
Her zelve Zap op dc Navel geflrcekcn , maakt ccn 
zachte Stoelgang: doch dc bevruchte Vrouwen moeten 
zich hïer voor wachten , want op haar Ligcliaam gc- 
lcgt zijnde, zou het hare Vrucht dc dood veroorzaken. 
Door de Neus opgetrokken ; of met Honig , anders 
ook met fijne Canari-zuykcr gemengt, cn dus in cn op 
de Oogen gedaan , is dicnflig om een klaar Gedicht te 
bikomen, en de duyftcrheyd daar van te verdrijven ; de 
fchemering , het lopen cn tranen , zelfs ook de VÜt~ 
z>en wech tc necmen. Dergelijks de lammigheyd, cn 
trekking des Aionds; allcrley koude gebrceken der Hcrf- 
fenen. Opend daarenboven dc Anbeyen , of de 7^- 
ken des Fondamcnts. 
Ten Scrupel van ccven dit Zap , t'clkcns gcbruykt 
met Mccdc, of Spaanfchc Wijn, geneert dc Gebrceken 
van de Ltever , en de Watcrz,uchtigheyd ; ook de 
Geelzucht , terftond na dc inneeming daar op ge- 
zweet. 
Vier oneen van her gcdiftillccrde Warcr dcezcr Wor- 
telen met ccn half once Zuykcr ingedronken , ftild dc 
Bloed-braking; heddde geborftene Aderen des Ligchaams; 
cn in de Neusgaten opgetrokken , doed her bloeden tt\ 
de Neus ophouden. 
Dc gcmclddc Wortel in kleync flukjcns gemecden ; 
geweykt in Oly van bittere Amandelen ; daar na met 
een wcynig Wijn gezoden , cn dan uytgeparft , geeft 
een zeer goede Oly, om door dc zelve dc doofljeydwcch 
tc necmen , cn het gehoor weer tc openen ; ook het 
tuyten en z,ujt,cn der Oooren te doen vergaan, alsmcn'er 
drie, vier, of zes druppelen van in de Oorcn doed druypen. 
CLXXXV HOOFDSTUK. 
HONDSTONG. 
|N het Necdcrlandfch met dcczen, cn, Naracn. 
' mijns wectens , gecnen anderen naam 
genoemd. In her Latijn Cynoclos- 
a, Cynoglossa, cn LlNCUA CA- . 
.- in het Hoogdi-.ytfch Hundszun- 
gen : in her Franjch Langue de 
en in het Italtaanfch Cinoglosso, of Lin- 
gua di Cane. 
Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden cc- vier «in- 
nige veranderlijke foortcn ; tc wcetcn : •aaerajks 
° _ ' * aardige 
I. L.YNOGLOSSUM VUI.GARE MAJUJ FI.OFE At.BO, [o ortcn . 
groote gemcene Hondstani met een witte Bloem. ILVul- 
JEtiiu A- 
mii. t& tj 
Durmtei 
Htrh. fol. 
Chie 
GAitE MAJUS FLORE PURPURtO , 
gemecne gri 
Hondstong met een purpure Bloem. III. Cynoclos- 
SUM CRETICUM FLORE SUAVE RUCENTE, of Honds- 
tong uyt Candtcn met een liefijkf-oode Bloem. IV. Cy- 
noglossum montanum MINUS , of kjeyne Berg- 
Hondstong. Bchalven dcezc laatfte zijnze alle van ceven 
dc zelve Bonwing cn Waarneeming. 
Zij beminnen een goede , zandige , wel-gcmcftrc Grond, 
grond : een vrije en genoegzaam ter Zon gelctgcne 
LI J plaats; 
