O 
539 Beschryving der Kruyden, Bollen en Bloemen, III Boek, 54 o 
Aanwin- 
ning. 
Kleyne 
Bcrg- 
Honds- 
tong. 
Durant. 
hifi. Plant. 
j&IJt. 
Dieft. I. 4, 
c, 1 lp. 
plaats; ook veel Water. Konnen fterke koude, cn al- 
lcrlcy ongelcegcnthcedcn der Winter verdragen. Blij- 
ven twee, cn ook dikmaal drie volle jaren lang in het 
leeven: doch dan , haar Zaad volkomen rijp geworden 
zijnde, verfrervcn ze. 
Moeten derhalvcn in het tweede Voorjaar, t'elkens 
met een wallende Maan wznA-faert of April, weer aan- 
gewonnen worden , door haar Zaad aan de aarde te bc- 
veclcn. Maar ook, zij komen, door het neergevallene 
Zaad, genoeg van zelfs voort. 
Het CvNOGLOSSUM MONTANUM MINUS, of kjtj- 
ne Berg-Hondstongs , blijft niet langer dan eenc Zomer 
in 't leevcn. Word ter dier oorzaak ieder jaar, op de 
genoemde tijd , gezayd. Of flaat ook, door 't neer- 
gevallene Zaad, genoeg van zelfs op. Geeft in de Zo- 
mer 'Bloemen , in dc Herffi volkomen Vrucht, cn ver- 
fterft daar mee. 
KRACHTEN. 
'Ondstong , of Cynoglojfum , is verkoelende en 
verdrogende in den tweeden graad; ook verzach- 
tende cn vcrwcckcndc van aart. 
De Bladeren cn Wortelen in Wijn gezoden, cn daar 
van 's morgens een goede Roemer vol nuchtcren ge- 
KCIl - oOena lift T.r.irli mïh /ïj-\r*f i-Tr» Cm,L.„. 
H 
Apultjttt 
lib. Plaat. 
Tragittl. I. 
C.76. 
Da Jen. h. 
ïucbf.bift 
L,<f«. /. 4 . 
ttunrr, 130. 
/m win- 
ning. 
— - ........... mi ivutniur vui uucntci 
dronken, opend het Ligchaam door de Stoelgang. 
Dc Bladeren gefloten, en met Wijn opgclegt, gc- 
neczen dc betten der Slangen. Met Varkens-reuzel, 
of ander gefmoltcn vet vermengt, hcelcn dc gebrand- 
heyd; de beeten der dolle Honden , vervuylde 'en zwce- 
rende Monden; dc x.eeren der Beenen, en diergelijke gc- 
breeken. Beletten het uitvallen des Hayrs : zijn goed 
teegens de fcharpe cn fchietende vochtigheeden , cn ma- 
ken ruft, of /hup. 
Het uytgcparlltc Zap der Bladeren, of 't gcdiftillcer- 
dc Water der zelve, neemt wech de puyfien en z,eeren, 
van dc Kinderpokjcns overgeblcevcn. 
De Mortel met nat gemaakt Meel befirceken; dus 
in de afch gebraden, daar na gczuyverd, en voor een 
fuppofitorium gcbruykt, verzacht dc inwendige fmerte 
der Speencn, of 'Talken aan 't Fondament. 
Dc Wortel in Wijn gezoden , cn daarvan zomtijds 
gedronken, helpt zeer gelukkig dc gecne, welke 'tZaad 
ontloopt. Stild ook dc Zinkingen des Hoofds, cn docd 
het bloeden ophouden. 
Een halve Scrupel der Pillen, gemaakt van de Bafi 
of Schel dcczer Wortel ( in de Apothcckcn genoemd 
PiluU de CynagloJJa) twee uuren na de avond-maaltijd 
ingenomen, neemt wech dc Buykkrimpmg ; docd fa- 
pen, cn alle Zinkingen ophouden. 
CLXXXVI HOOFDSTUK. 
CYMBALARIA 
der ITALIANEN. 
tOcrd ïn hctA T cedcrland/cktot noch toe 
P gecnen anderen naam dan dcczen. In 
net Latijn dien van Cymbalaria 
i Itai.orum. Word in 't Hoo^duytfch 
\ gchcctcn Zymbelxraut; en in 'tlta- 
1 liaanfih Cimbalaria. 
Bemind een gcmccnc, zandige , cn ook een ftccni- 
gc, doch wcl-gcmcftte grond: een bcquaam ter Zon 
gclccgcne plaats, cn matige vochtigheyd. Kan de kou- 
de der Winter , en alle andere ongclecgcnthcedcn des 
tijcis, zonder fchade uytffaan. Kruypt uyt eygencr aart 
bij de aarde hcenen. Bloeyd zeer aardig, en geeft in 
deeze Landen volkomen rijp Zaad: ha welk met ccn 
waiïcnde Maan van April of Maert dc aarde, niet diep 
gclcgt, moet aanbevolen zijn; alhoewel het andersook 
van bet neergevallene dikmaal van zelfs voortkomt. 
Niet alleen hier door worden zc vermeen\ 
maar ook genoegzaam door dc aangegroeydi 
welk van zelfs Wortel vatten , en cenigc jaren lang iii 't 
lecven blijven. 
KRACHTEN. 
CTmbalaria is vocht cn koud in den cerfren Aart. 
graad; een wcynig tc zamentrekkende van aart. 
Ineen Salade gcgcctcn, iszc niet onaangenaam Camtw. 
voor de Maag : docd de witte Vloeden der Vrouwen /--W-Sp. 
ophouden, cn flilt het 'Braken. 
Gefloten , cn dan op dc Wonden gclcgt, ftempen 
ze het Bloeden , cn gencezen de zelve. Gedaan op 
allcrlcy gezwellen cn hardtghceden , verzachten zc die, 
cn maken zc rijp. 
Doekjcnsin het uytgeparftte Zap nat-gemaakt , cn Deden, i» 
gclcgt op dc inwendige zwellingen der heymelijke Lee- A <U\t- lib. 
den, geneczen dc zelve; doch" moeten ccrit uyrgewaf- ' 3 ' f " t ' 
fchen worden met roodc Wijn, waar in Galnoten en 
gedroogde Roozen gekookt zijn gewceft, tot rcyniging 
van dc daar in zittende vuyligheyd. 
Het gcdiflillccrde Water van decze Plant, dcfgclijks 
dc Wijn daarzc in gezoden is , heeft dc zelve kracht. 
Stild daarenboven het opwerpen der galachtige vochtig- 
heyd, en verkoeld dc brand van de Aiaag. 
Dit Gavas word ook van dcApotheekers gcbruykt in Lebil. 1. 1. 
dc bercyding harer Populier-z,alf , in plaats van 't op- M 73 1 - 
regte Navclkruyd, anders genoemd Cotyledon Maxi- 
mum , of 'Umbilicus Veneris Veras. Zie liet CLXXVI 
Hoofdstuk. 
CLXXXVII HOOFDSTUK. 
WILDE GAL I GA. 
Us genoemd in het Neederlandfch , Namen, 
word in het Latijn gehecren Cyperus: 
in het HoogdttyrfchWifDER Galgan: 
in het Franfch Souchet; en in het 
Italiaanfch Cipero. 
Hier van zijn mij in haren aart bc- vier on- 
kend geworden vier ondcrfcheydcnc foortcn, als: deiTthcy- 
I. Cyperus lokgus, of wilde Galiga met lange dene foor ' 
Wortelen. II. Cyperus rotundus , of wilde Ca- 1 " 1 ' 
liga met ronde Wortelen. III. Dulcis Esculentus 
latifolius, of wilde brced-bladerige Galiga met x,oe- 
te eetbare Wortelen. IV. Cyperus dulcis escu- 
lentus angvstuouvs , af fmal-bladerige Galiga met 
zoete eetbare Wortelen. Al tc zamen zijn'zc van ccven 
dc zelve Bouwing cn Waarneemin^. 
Zij beminnen een goede, zandige, gemeenc, vel-GronJ. 
gemeftte grond : ccn luchtige , vrije , wcl-gclcegcne 
plaats, cn veel vochtigheyd. Blijven lange jaren m 't 
lecven. Verdragen allcrlcy ongclccgcnthecdcn der Win- 
ter. Brengen dikmaal Bloemen, cn ook, doch zel- 
den, ten zij bij goede warme Zomers, volkomen Zaad 
voort. 
Het welk in April of Maert , met een afgaande Asmvin- 
Maan , in de aarde eens Pots moet gezayd zijn. "mg. 
Hier door worden ze aangewonnen : maar 'dan ook 
noch door hare aangegrocydc jonge Wortelen ; welke 
men op de genoemde tijd van dc oude afneemt , cn 
verplant. 
KRACHTEN. 
D 
E ronde Bolwortel van wilde Galiga , of €y- ^MththH 
penis rotundus, is verwarmende en verdrogen- ?ti litjé. 
dc in den cerften graad : ook een wcynig te 
zamentrekkende , doormijdende , cn dun-makende 
van aart. 
He: Poeder dcczer Bolwortel met Wijn ingenomen , n«/< / > 
of 
