WlLDE GaliGA, DaTURA. P 
mf. 4. 
hb. simp, 
&»fts lib. 
Simp. caf. 
Mtd.Simp. 
7- 
Maitb.l.i, 
Lufit, U 
541 
of dc Wijn , daar dit Porder in gezoden is, 's morgens 
gedronken , eenigc dagen achter malkander , is goed 
voor de Peft- voor <3e Waterzuchtige; voor die Van 't 
Graveel, ook van dc Hoeft worden gequeld ; dcfgelijks 
voor die van Scorptoncn of Slangen zijn geflookcn. 
Docd de Maandftondcn der Vrouwen voortkomen ; 
en drijft liet Wat er der Blaas, Verwarmd, droogd , 
en verfterkt dc Leever s ook de Maag,a]\c rauwigheyd, 
vochtig hcyd , en windigheyd daar van wech neemen- 
de; de Moeder der Vrouws-pcrfooncn , de Harjfcnen, 
Zeenuwen , en Leeden. Verdroogd daarenboven alle 
koude vochtighecden des Hoofds; verdrijft de Engbor- 
ft'gheyd; en de opftijging der Aioeder, veroorzaakt uyt 
koude. Is zeer goed voor dc menfehen, gcqucld van dc 
Jigt en het Podagra. 
Het Zc!vc Poeder geneert zeer wel de oude Won- 
den, welke door veel vochtïghcyd niet willen fli!ytcn; 
dc Gezwellen cn Zeeren van de Mond, cn der hsyme- 
Ujke Leeden. 
Dit Poeder, plaaftcrs-wijzc, op den Buyk der jon- 
ge Kinderen gclegt, verdrijft de koude- of druppel Pis ; 
en docd haar gemakkelijk. Imiteren. Met ecven veel ge- 
floten Bakelaar gemengt in de Pis der jonge Kinderen , 
cn gclegt op 't Ligchaam der Waterzuchtige , docd de 
zelve groot voordcel. 
Het gertotcne Zaad dcezcr Plant met roodc Wijn 
gedronken , flopt niet alleen de Buykioop , maar ook 
alle onnatuurlijke Woeden der Vrouwen. 
Dc Wen telen van de zoete Cyperus, of Cypcrus dulcis 
efculentus , van veclc genoemd Traft, ook vocht en 
warm in den cerftcn graad, rauw gegecten ; of in Wijn 
of Vlccfch-nat geweykt; dan het Zap daar uyt gepsrfl, 
en met Poeder van Iris , of Liswortel gedronken , ver- 
teerd de rauwe vochtighceden der Borft; neemt wech 
dc fcharpheyd, het fnijden, cn de brand van 't Water 
der Blaas : geeft goed vocdzcl aan het Ligchaam , 
■vermeerderd het Zaad, en verwekt luft tot het Echte 
werk. 
De Wortelen wel klcyn gefloten; veel Hutspots of 
Hoender nat daar op gegoten ; te dcege onder malkan- 
der gemengt ; dan de A/ell^, of het JVat , daar uyt- 
geparft, cn gedronken, geneert het Pleuris; is goed 
voor den Hoeft ; neemt wech de fcharpheyd van het 
Bloed, en geneert: dc roodc Loop, als men dit middel 
ecnige dagen achter malkander gebruykt. 
CLXXXVITI HOOFDSTUK. 
D A T U R A. 
Et dcczen naam niet alleen in 't JVee- 
dcrlandfch , maar ook in het Latijn, 
Italiaanfch , cn andere Talen bekend; 
dan noch van de Latijnen genoemd 
Stramonium, en nux Metella; 
van dc Italianen noce Meteli.a. 
vier on- Hier van zijn mij in haren aart bekend geworden vier 
derfchcy- ondcrfchcydcnc foorten, als: 
dene ioor- j DaTURA VULGARIS ALBA , of gemeene -witte 
Datura. II. Purpürea , of purpure , anders, Ca- 
ftanie-brnyne Datura. III. Spinosissima , of met een 
zeer groott doornige Vrucht voorzien. IV. Datura 
flore pleng, of 'Datura met een dubbele Bloem. Alle 
zijn zc van dc zelve Bouwing en Waarneeming. 
Grond. Zij beminnen een goede , gemeene , zandige , eh' 
Zaad™"' wc '"S cmc ^ tc aar£ k; een warme, vrije, wel-gclccgcne 
" ' plaats, en veel vochtigheyd. Blijven niet langer dan 
ccne Zomer in 't leeven. Gccvcn lange , holle Bloe- 
men , en voor de Winter volkomen Zaad, zitten- 
de in grootc en zeer doornige knoppen : waar mee zij 
verfterven. 
M octcn dcrhalvcn , met een wafTcndc Maan van 
AIacrt,o£ sSpril, weer op nieuws worden gezayd door 
Dofon. in 
Aii. I. 1 1 
».!ƒ. 
/aritvi 
ning. 
D 
Cllmrur'. 
I. 4. c 7 jj 
Gare ia s ai 
Herla hifi. 
2Unt. 1. 1. 
e. 14. 
Dolin. in 
AJdit. fit 
Cl.rift. k 
Cofta H. 
Aromat. 
'SI* 
E E N. j 4 i 
haar Zaad , niet diep in dc aarde gclegt. Alleen door 
dit middel konnenze aangewonnen cn vermecnigvuldigd 
worden. Zomtijds komen zc ook Wel van zelfs vooit 
door het neergevallene. 
OndertufTchcn bevind men, dat het Datura flo- 
RE pleno , of met een dubbele Bloem, geen of zeer' 
weynig rijp Zaad te vooifchijn brengt. 
KRACHTEN. 
Attira is koud en droog in den derden graad; A 
ook uyt eygencr aart een zeer quaadaardig Ge- 
was, cn van fchadcüjkc uytwerkzclcn. 
Het Zaad gefloten , cn daar van een Drachma inge- 
nomen , dood den inncemcr. 
Een halve Drachma daar van met Wijn in warme 
Landen, of ook met iet anders gebruykt, docd de gce- 
nc, die het inneemt öngclatcn lagchen, en gantfchèlijk 
buyten zinnen zijn. 
In Edik geweykt, dan gefloten, en gclegt op de 
Roos, ook op alle voort hopende vuurigheyd , genccfl 
de zelve. 
De Blocmen'm fpijzen genuttigd, doen de Menfch 
wel vaft Jlapen , maar zeer zware droomen hebben. 
Ecven het zelve veroorzaakt ook een Drachma van de 
gcflotene Wortel, met Wijn ingedronken. 
Dc Indiaanfche onkuyfTche Vrouwen, als ze mef 
andere willen boeleeran , en haren Man een Aïleons- 
kroon op het hoofd zetten , gecven hem hier van 
flegts een halve Drachma met ecnige drank in , of 
doen het hem in een hem behaaglijke fpïjs cetcn. Hier 
door worden hem binnen wcynigc uuren dc HarfTcncn 
zoodanig ontrtcld , cn bedwelmd , dat hij , gedurig 
lagchende , ilaapt ; of als flapendc gedurig lagcht , 
terwijl zijn Wijf in zijne tccgcnwoordighcyd word mif- 
bruykt. Dc Mannen in dceze buyten-zinnigheyd zijn- 
de , fprecken in haren flaap, en antwoorden befchey- 
dcntlijk op het geen haar gevraagd word; zoo dat men 
niet anders zou konncn oordcclen, als datzc wakker cri 
wel bij haar verflant waren. Daar na weer tot haar 
zclven gekomen zijnde (het welk gefchied, als mert 
haar met een fpcld zoo diep door het vel fleekt, dat'er 
het Bloed uyt komt , of door koud Water op hare voe- 
ten te gieten ) beelden ze zich in , dat zc wel gertapen t 
geruft, cn met andere gefproken hebben. 
CLXXXIX HOOFDSTUK. 
'EEN. 
Y ieder wel bekend , en in het Nee- Mamcn; 
derlandfch niet alleen dus , maar ook 
veeltijds Wortelen , ook wel Ca- 
Roten genoemd: in 't Latijn Dau- 
cus , of Pastinaca tenuifolia : 
in het Hoogduytfch Ruben : in het 
Franfch Carottes, cn in 't Italiaanfch DaUco. 
Hier van zijn mij in harén aart bekend geworden drie Dri,; I "J-' 
bijzondere foorten; als: rondere 
t t\ - ioortea, 
I. Daucus sativus radice lutea, of geele 
Peen, anders Mortelen. II. Daucus sativus radi- 
ce rubra, roodePeen, of 'Wortelen. III. Daucus 
sylvestris, of ' wilde Peen. Alle zijn ze van dc zclvè 
Bouwing en Waxrncemin?, 
'Li\ beminnen een goede, gemeene, zandige, ook watvoor 
klcyige, en wcyhig gemeftte aarde ( want door deeze een aarde 
zouden ze wormftceking , en lichtelijk onaangenaam zij bcmin i 
van fmaak worden) : een luchtige, vrije, en wel ter nc "' 
Zon geleegcne plaats. Noch jong zijnde, konnenze 
veel Water verdragen ; doch begceren daar na maar 
matige vochtigheyd. Konncn gantfchèlijk geen flerke 
f r orft of diergelijke ongelecgcnthcedcn der Winter uyt- 
ftaan. Moeten dcrhalvcn rnct een Volle Maan varJ 
